Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Een huwelijk wordt nietig verklaard in plaats van ontbonden als het bij de sluiting niet aan de wettelijke vereisten voldeed, bijvoorbeeld bij bigamie, te nauwe verwantschap, dwang of een schijnhuwelijk. De nietigverklaring werkt terug tot de huwelijksdatum, maar niet tegenover de kinderen, een echtgenoot te goeder trouw en derden te goeder trouw: voor hen heeft zij dezelfde gevolgen als een echtscheiding (artikel 1:77 BW).
De regels staan in de artikelen 1:69 tot en met 1:77 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. Alleen de rechtbank kan een huwelijk nietig verklaren, op verzoek van iemand die de wet daarvoor aanwijst.
Inhoudsopgave
Wat is het verschil tussen nietigverklaring en ontbinding?
Bij ontbinding eindigt een geldig huwelijk voor de toekomst; bij nietigverklaring stelt de rechter vast dat het huwelijk vanaf het begin een gebrek had. Daardoor vervallen de gevolgen in beginsel met terugwerkende kracht.
Volgens artikel 1:149 BW eindigt een huwelijk door overlijden, door vermissing gevolgd door een nieuw huwelijk van de achtergebleven echtgenoot, door echtscheiding en door ontbinding na scheiding van tafel en bed. Een echtscheiding vraagt alleen dat het huwelijk duurzaam ontwricht is (artikel 1:151 BW). Voor nietigverklaring moet u een concrete wettelijke grond aantonen.
| Nietigverklaring | Echtscheiding | |
|---|---|---|
| Grond | Een gebrek bij de sluiting (artikelen 1:69 tot en met 1:71a BW) | Duurzame ontwrichting (artikel 1:151 BW) |
| Werking | Terug tot de huwelijksdatum, met uitzonderingen (artikel 1:77 BW) | Alleen voor de toekomst |
| Wie kan verzoeken? | Afhankelijk van de grond: echtgenoten, bloedverwanten in de rechte lijn, OM, eerdere echtgenoot | Een of beide echtgenoten |
| Termijnen | Vervaltermijnen bij dwaling, dwang en leeftijd | Geen |
Op welke gronden kan een huwelijk nietig worden verklaard?
De wet kent een beperkte lijst van gronden. Een ongelukkig huwelijk, ontrouw of een korte huwelijksduur zijn geen grond; dan blijft alleen echtscheiding over.
Strijd met de huwelijksvereisten
- Een van beiden was nog met een ander getrouwd of had een geregistreerd partnerschap (artikel 1:33 BW).
- De echtgenoten zijn te nauw verwant: bloedverwanten in de rechte lijn en broers en zussen mogen niet met elkaar trouwen (artikel 1:41 BW). Voor adoptiefbroers en -zussen kan de minister dispensatie geven.
- Een van beiden was jonger dan 18 jaar (artikel 1:31 BW). Heeft die persoon op de dag van het verzoek inmiddels de vereiste leeftijd, dan kan nietigverklaring op die grond niet meer worden verzocht (artikel 1:74 BW).
- Een van beiden was door een geestelijke stoornis niet in staat zijn wil te bepalen of de betekenis van zijn verklaring te begrijpen (artikel 1:32 BW).
Bigamie in de praktijk: een uitspraak uit 2008
De rechtbank ‘s-Gravenhage verklaarde op 15 december 2008 een huwelijk uit 1987 nietig op verzoek van de man (ECLI:NL:RBSGR:2008:BG8503). De vrouw was in 1968 in Schotland getrouwd en kon niet aantonen dat die eerste echtgenoot was overleden. Het tweede huwelijk was daarom in strijd met artikel 1:33 BW. Het subsidiaire verzoek om echtscheiding wees de rechtbank af. De man kreeg de betaalde voorlopige alimentatie van € 4.616 niet terug: hij wist al ongeveer tien jaar van het mogelijke eerdere huwelijk, maar had daarover gezwegen.
Vormgebreken bij de voltrekking
Een huwelijk dat is voltrokken door een onbevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand of zonder het vereiste aantal getuigen, kan nietig worden verklaard (artikel 1:70 BW). Bij een huwelijk zijn ten minste twee en ten hoogste vier getuigen nodig (artikel 1:63 BW). Een echtgenoot kan zich niet meer op het vormgebrek beroepen als er een akte van huwelijksvoltrekking is en de echtgenoten als gehuwden hebben geleefd.
Dwang en dwaling
Een echtgenoot die onder dwang is getrouwd, kan nietigverklaring verzoeken; het Openbaar Ministerie kan dat ook (artikel 1:71 BW). Hetzelfde geldt voor een echtgenoot die zich vergiste in de persoon van de ander of in de betekenis van zijn eigen verklaring.
Let op de termijnen van artikel 1:71 lid 3 BW. Bij dwaling vervalt het recht als de echtgenoten na de ontdekking zes maanden hebben samengewoond. Bij dwang vervalt het recht na drie jaar samenwonen zonder dwang die gericht is op het in stand houden van het huwelijk.
Schijnhuwelijk
Is het huwelijk niet gesloten om de huwelijkse plichten na te komen, maar om een verblijfsvergunning in Nederland te krijgen, dan kan het Openbaar Ministerie nietigverklaring verzoeken wegens strijd met de openbare orde (artikel 1:71a BW). Het OM moet dat doel aannemelijk maken; of de echtgenoten samenwonen en hoe goed zij elkaar kennen, speelt daarbij een rol.
Wie kan om nietigverklaring vragen?
Dat hangt af van de grond. Bij strijd met de huwelijksvereisten zijn volgens artikel 1:69 BW verzoekbevoegd: de echtgenoten, hun bloedverwanten in de rechte lijn (zoals ouders en grootouders) en het Openbaar Ministerie zolang het huwelijk niet is ontbonden.
Anderen met een onmiddellijk belang kunnen pas na ontbinding van het huwelijk een verzoek doen. Bij bigamie kan ook de eerdere echtgenoot of geregistreerd partner de nietigverklaring vragen (artikel 1:69 lid 2 BW). Bij een vormgebrek zijn de ouders, de echtgenoten en het OM bevoegd (artikel 1:70 BW). Broers, zussen of andere familieleden zijn dus niet in alle gevallen bevoegd.
Hoe verloopt de procedure?
De procedure start met een verzoekschrift bij de rechtbank, dat een advocaat indient (artikel 278 Rv). Er is geen dagvaarding; de rechtbank roept de andere echtgenoot en eventuele belanghebbenden op voor de zitting.
In het verzoekschrift noemt u de nietigheidsgrond en legt u bewijs over, zoals de huwelijksakte en stukken die de grond onderbouwen. U kunt subsidiair echtscheiding vragen, voor het geval de rechter de nietigheid niet aanneemt; zo ging het ook in de zaak uit 2008. De rechter verklaart een huwelijk alleen nietig als het verzoek voldoet aan de regels van artikel 1:69 tot en met 1:75 BW (artikel 1:76 BW).
U betaalt griffierecht. Een verzoek in het familierecht geldt als zaak van onbepaalde waarde. De bedragen hieronder gelden per 1 januari 2026 volgens het overzicht griffierecht van de Rechtspraak.
| Griffierecht verzoekschrift familierecht, per 1 januari 2026 | Bedrag |
|---|---|
| Natuurlijk persoon | € 341 |
| Onvermogend (toevoeging of inkomensverklaring) | € 93 |
De nietigverklaring werkt pas als de beschikking in kracht van gewijsde is gegaan, dus als er geen hoger beroep meer mogelijk is (artikel 1:77 lid 1 BW). De termijn voor hoger beroep is drie maanden (artikel 358 Rv). Daarna wordt de beschikking ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand.
Wat zijn de gevolgen van een nietig verklaard huwelijk?
Tegenover de meeste mensen werkt de nietigverklaring terug alsof er nooit een huwelijk was. Voor drie groepen werkt zij niet terug en geldt zij als een echtscheiding (artikel 1:77 lid 2 BW).
- De kinderen van de echtgenoten: hun afstamming, het gezag en de onderhoudsplicht van beide ouders blijven bestaan.
- De echtgenoot te goeder trouw: die kan dezelfde aanspraken maken als na een echtscheiding, zoals verdeling en partneralimentatie. Bij nietigheid wegens een eerder huwelijk kan hij geen aanspraak maken op een gemeenschap van goederen.
- Derden die te goeder trouw rechten hebben verkregen vóór de inschrijving van de nietigverklaring, zoals een bank met een hypotheekrecht.
Een echtgenoot die het gebrek kende, bijvoorbeeld omdat hij zelf al getrouwd was, kan zich niet op de echtscheidingsgevolgen beroepen. Tegenover hem is er dan geen gemeenschap van goederen en geen erfrecht als echtgenoot. Gezamenlijke schulden en mede-eigendom worden dan afgewikkeld volgens het gewone vermogensrecht. Wat al is betaald, wordt niet altijd teruggedraaid: in de zaak uit 2008 hoefde de vrouw de voorlopige alimentatie niet terug te betalen, onder meer omdat alimentatie bedoeld is om van te leven.
Wat regelt u voordat u nietigverklaring vraagt?
- Stel vast welke grond van toepassing is en of u voor die grond verzoekbevoegd bent (artikelen 1:69 tot en met 1:71a BW).
- Controleer de vervaltermijnen bij dwang (drie jaar samenwonen) en dwaling (zes maanden).
- Verzamel bewijs van de grond, zoals een eerdere huwelijksakte of verklaringen over dwang.
- Overweeg of een echtscheiding, eventueel als subsidiair verzoek, sneller tot hetzelfde resultaat leidt.
Hoe verweert u zich als uw huwelijk wordt aangevochten?
- Ga na of de verzoeker bevoegd is en of een termijn al is verstreken.
- Onderbouw dat u te goeder trouw was, zodat de echtscheidingsgevolgen voor u gelden (artikel 1:77 lid 2 BW).
- Leg bij een verwijt van schijnhuwelijk bewijs over van een echte relatie en samenwoning.
Wat kunnen wij doen bij nietigverklaring van een huwelijk?
- Beoordelen of een nietigheidsgrond bestaat en of u verzoekbevoegd bent.
- Het verzoekschrift opstellen en indienen bij de rechtbank, zo nodig met een subsidiair verzoek om echtscheiding.
- Verweer voeren tegen een verzoek van de andere echtgenoot of het Openbaar Ministerie.
- De gevolgen regelen voor kinderen, vermogen en alimentatie, of kiezen voor een echtscheidingsprocedure.
- Begeleiding door onze familierecht advocaat bij de hele procedure.
Veelgestelde vragen
Is een huwelijk met een bigamist automatisch nietig?
Nee. Ook dan moet de rechter het huwelijk nietig verklaren (artikel 1:76 BW). Tot die tijd geldt het huwelijk als bestaand.
Kan ik een kort huwelijk nietig laten verklaren omdat het niet werkte?
Nee. Een korte duur of teleurstelling is geen nietigheidsgrond. In dat geval vraagt u echtscheiding aan wegens duurzame ontwrichting (artikel 1:151 BW).
