Gepubliceerd op 2 september 2022 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026
Wordt u aangehouden, dan wordt u van uw vrijheid beroofd en overgebracht naar een plaats van verhoor. Bij ontdekking op heterdaad mag iedereen u aanhouden (artikel 53 Sv); buiten heterdaad alleen een opsporingsambtenaar, in beginsel op bevel van de officier van justitie en alleen bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 54 Sv). Vanaf dat moment gelden uw zwijgrecht en uw recht op een advocaat, en lopen er strakke termijnen.
Inhoudsopgave
Wanneer mag de politie u aanhouden?
Een aanhouding vraagt om een verdenking. Artikel 27 Sv omschrijft de verdachte als degene tegen wie uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit. Een onderbuikgevoel van een agent is niet genoeg: er moeten concrete, objectiveerbare aanwijzingen zijn. Wanneer die verdenking precies ontstaat en wat dat voor uw positie betekent, leest u in ons artikel over wanneer u officieel verdachte bent.
Verwar aanhouding niet met staandehouding. Bij een staandehouding vraagt de opsporingsambtenaar alleen naar uw personalia (artikel 52 Sv). U wordt niet meegenomen en niet van uw vrijheid beroofd, maar u bent op vordering wel verplicht een geldig identiteitsbewijs te tonen op grond van de Wet op de identificatieplicht. Weigert u dat, dan is dat zelf een strafbaar feit en kan dat alsnog tot een aanhouding leiden.
Wat betekent aanhouding op heterdaad?
Van heterdaad is sprake als het strafbare feit wordt ontdekt terwijl het wordt begaan, of vlak daarna (artikel 128 Sv). Verstrijkt er meer tijd, dan is de heterdaadsituatie voorbij en gelden de zwaardere eisen die hierna aan bod komen.
Bij heterdaad mag iedereen de verdachte aanhouden, dus ook een winkelier, een beveiliger of een omstander (artikel 53 Sv). Die burger moet de aangehouden persoon direct overdragen aan een opsporingsambtenaar. Anders dan buiten heterdaad geldt hier geen beperking tot zware misdrijven: aanhouding op heterdaad kan bij elk strafbaar feit, ook bij een overtreding.
De opsporingsambtenaar die u aanhoudt, mag uw kleding en de voorwerpen die u bij u draagt onderzoeken (artikel 55b Sv). Dat is iets anders dan het doorzoeken van een woning of een auto; daarvoor gelden eigen bevoegdheden en, bij een woning, in beginsel een machtiging. Wat de politie daarbij wel en niet mag, leest u in ons artikel over huiszoeking en inbeslagname.
Wat geldt bij aanhouding buiten heterdaad?
Buiten heterdaad ligt de lat hoger. Artikel 54 Sv bepaalt dat de officier van justitie de aanhouding beveelt; kan diens optreden niet worden afgewacht, dan mag de hulpofficier van justitie het bevel geven, en bij dringende noodzaak mag iedere opsporingsambtenaar aanhouden onder onmiddellijke melding aan de hulpofficier. Een burger kan buiten heterdaad dus niet aanhouden.
Bovendien is aanhouding buiten heterdaad alleen mogelijk bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Artikel 67 Sv wijst die categorie aan: misdrijven met een wettelijk strafmaximum van vier jaren of meer, aangevuld met een lijst van met name genoemde misdrijven. Let op: het gaat om de straf die de wet op het feit stelt, niet om de straf die de rechter uiteindelijk oplegt.
Welke rechten heeft u vanaf het moment van aanhouding?
U hoeft niet te antwoorden. Voordat het verhoor begint, moet u worden meegedeeld dat u niet tot antwoorden verplicht bent (artikel 29 Sv), en bij de aanhouding moet u te horen krijgen waarvan u wordt verdacht (artikel 27c Sv). Die mededelingen zijn geen formaliteit: ontbreken zij, dan kan dat gevolgen hebben voor de bruikbaarheid van uw verklaring.
Sinds 1 maart 2017 heeft u recht op bijstand van een advocaat voorafgaand aan en tijdens het politieverhoor (artikelen 28c en 28d Sv). Bent u aangehouden voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, dan wordt een piketadvocaat voor u opgeroepen; die bijstand is in de eerste fase kosteloos. Daarnaast heeft u recht op een tolk als u het Nederlands onvoldoende beheerst, en op inzage in de processtukken die voor uw zaak van belang zijn.
Ons advies is eenvoudig: verklaar niets voordat u uw advocaat heeft gesproken. Wat u in de eerste uren zegt om er snel vanaf te zijn, blijft in het dossier staan. Welke misstappen daarbij vaak voorkomen, leest u in ons overzicht van veelgemaakte fouten tijdens het politieverhoor.
Hoe lang mag u worden opgehouden voor onderzoek?
Na de aanhouding voorgeleidt de politie u aan een hulpofficier van justitie, die beslist of u wordt heengezonden of opgehouden voor onderzoek. Dat ophouden duurt ten hoogste negen uren bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, en ten hoogste zes uren in de overige gevallen (artikel 56a Sv).
De uren tussen middernacht en negen uur ’s ochtends tellen niet mee. Wordt u om elf uur ’s avonds aangehouden, dan loopt er tot middernacht een uur, staat de klok stil en lopen de resterende acht uren vanaf negen uur ’s ochtends. Op de klok kan het ophouden voor onderzoek daardoor achttien uren beslaan. In die tijd vinden het verhoor, de identiteitsvaststelling en meestal ook het nemen van vingerafdrukken en een foto plaats.
Wat is inverzekeringstelling en wanneer ziet u de rechter-commissaris?
Is meer tijd nodig, dan kan de officier van justitie of de hulpofficier u in verzekering stellen (artikel 57 Sv), alleen in het belang van het onderzoek en alleen bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Voordat het bevel wordt gegeven, moet u worden gehoord en de gelegenheid hebben gehad uw advocaat te spreken. De inverzekeringstelling duurt ten hoogste drie dagen en kan bij dringende noodzaak eenmaal met ten hoogste drie dagen worden verlengd (artikel 58 Sv).
Daarna komt de rechter aan zet. Uiterlijk binnen drie dagen en vijftien uren na uw aanhouding wordt u voorgeleid aan de rechter-commissaris, die beoordeelt of de inverzekeringstelling rechtmatig is (artikel 59a Sv). Oordeelt hij dat het bevel ten onrechte is gegeven of voortduurt, dan gelast hij uw onmiddellijke invrijheidstelling. Wat er in die eerste dagen gebeurt, leest u in ons artikel over de fase na uw aanhouding en de inverzekeringstelling.
Hoe lang kan voorlopige hechtenis duren?
Voorlopige hechtenis is de verzamelnaam voor bewaring, gevangenneming en gevangenhouding (artikel 133 Sv). De rechter-commissaris kan de bewaring bevelen voor ten hoogste veertien dagen. Moet u daarna langer vastzitten, dan beslist de raadkamer van de rechtbank over de gevangenhouding, voor ten hoogste negentig dagen. Bij elkaar kan het voorarrest tot de inhoudelijke behandeling daardoor oplopen tot ongeveer honderdtien dagen.
Die bevelen zijn niet vanzelfsprekend. Vereist zijn ernstige bezwaren tegen u en een wettelijke grond uit artikel 67a Sv: vluchtgevaar, gevaar voor herhaling, het belang van het onderzoek, of een ernstig geschokte rechtsorde bij zeer zware misdrijven. Datzelfde artikel bevat een belangrijke rem: er mag geen bevel worden gegeven als ernstig rekening moet worden gehouden met de mogelijkheid dat u uiteindelijk geen onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van gelijke duur krijgt opgelegd.
Uw advocaat kan bij elke raadkamerzitting om opheffing of om schorsing onder voorwaarden vragen, bijvoorbeeld een meldplicht, een contactverbod of een borgsom. Welke afwegingen daarbij meespelen, leest u in ons artikel over de voorwaarden voor schorsing van de voorlopige hechtenis; de termijnen zelf werken wij uit in ons artikel over hoe lang voorlopige hechtenis mag duren.
Wat gebeurt er na afloop met het voorarrest?
Volgt een veroordeling tot een vrijheidsstraf, dan brengt de rechter de tijd die u in verzekering en in voorlopige hechtenis heeft doorgebracht in mindering op de straf (artikel 27 Sr). Een dag voorarrest telt dus als een dag straf; bij een taakstraf of geldboete geldt een vergelijkbare omrekening.
Eindigt de zaak zonder straf of maatregel, bijvoorbeeld door vrijspraak of een sepot, dan kunt u de rechter om schadevergoeding verzoeken voor de tijd die u ten onrechte vastzat (artikel 533 Sv). Ook de kosten van uw advocaat kunnen dan geheel of gedeeltelijk worden vergoed. Aan dat verzoek is een termijn verbonden vanaf het einde van de zaak; laat uw advocaat dit direct na afloop oppakken.
Wat kunt u zelf doen als u wordt aangehouden?
Blijf rustig en verzet u niet: wederspannigheid is een zelfstandig strafbaar feit en verslechtert uw positie zonder dat het iets oplevert. Zeg dat u gebruikmaakt van uw zwijgrecht en dat u een advocaat wilt spreken, en herhaal dat zo nodig. Geef wel uw personalia; daarop kunt u zich niet met een beroep op uw zwijgrecht onttrekken.
Vraag om een advocaat van uw voorkeur als u die heeft; anders komt de piketadvocaat. Onderteken geen verklaring die u niet volledig heeft gelezen en die niet weergeeft wat u heeft gezegd. Noteer zodra u kunt het tijdstip van uw aanhouding: dat tijdstip bepaalt het verloop van alle termijnen hierboven, en een overschrijding kan tot invrijheidstelling leiden. Laat ten slotte iemand uit uw omgeving weten waar u bent.
Wat kunnen wij voor u doen na een aanhouding?
In de eerste uren na een aanhouding wordt vaak bepaald hoe uw zaak verder loopt. Wij nemen daarbij de volgende stappen:
- Wij spreken u op het politiebureau vóór het eerste verhoor (artikel 28c Sv).
- Wij zijn bij het verhoor aanwezig en letten erop dat u op uw zwijgrecht bent gewezen (artikel 29 Sv).
- Wij controleren of de termijnen van ophouden voor onderzoek en inverzekeringstelling zijn nageleefd (artikelen 56a, 58 en 59a Sv).
- Wij vragen de raadkamer om opheffing of schorsing van de voorlopige hechtenis, eventueel onder voorwaarden.
- Wij dienen na vrijspraak of sepot het verzoek om schadevergoeding voor het voorarrest in (artikel 533 Sv).
Samengevat
- Aanhouding op heterdaad mag door iedereen, bij elk strafbaar feit (artikel 53 Sv); buiten heterdaad alleen door een opsporingsambtenaar, en alleen bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten.
- U hoeft niets te zeggen voordat u uw advocaat heeft gesproken; die bijstand is in de eerste fase kosteloos, en u heeft daarnaast recht op een tolk als u het Nederlands onvoldoende beheerst.
- Ophouden voor onderzoek duurt maximaal negen of zes uur; daarna kan inverzekeringstelling volgen van maximaal drie plus drie dagen, met een voorgeleiding aan de rechter-commissaris binnen drie dagen en vijftien uren.
- Voorlopige hechtenis (bewaring en gevangenhouding) kan oplopen tot ongeveer honderdtien dagen, en alleen onder strikte voorwaarden uit artikel 67a Sv.
- Eindigt de zaak zonder straf, dan kunt u schadevergoeding voor het voorarrest vragen (artikel 533 Sv); noteer daarom altijd het exacte tijdstip van uw aanhouding.
Veelgestelde vragen
Hoe lang mag de politie mij vasthouden zonder rechter?
Na de aanhouding mag u ten hoogste negen uren worden opgehouden voor onderzoek bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, en zes uren in andere gevallen (artikel 56a Sv). Daarna kan een inverzekeringstelling volgen van ten hoogste drie dagen, eenmaal te verlengen met drie dagen (artikelen 57 en 58 Sv). Uiterlijk binnen drie dagen en vijftien uren na de aanhouding ziet u de rechter-commissaris.
Mag een winkelier mij aanhouden?
Ja, bij ontdekking op heterdaad is iedereen daartoe bevoegd (artikel 53 Sv). De winkelier moet u daarna direct overdragen aan een opsporingsambtenaar en mag u niet zelf langer vasthouden of ondervragen dan daarvoor nodig is.
Kan ik worden aangehouden voor een licht feit?
Op heterdaad wel: die bevoegdheid geldt bij elk strafbaar feit. Buiten heterdaad niet, want dan moet het gaan om een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 67 Sv), kort gezegd misdrijven met een wettelijk strafmaximum van vier jaren of meer en een aantal met name genoemde misdrijven.
Kost de eerste advocaat mij geld?
De bijstand van de piketadvocaat in de eerste fase van uw vrijheidsbeneming is kosteloos. Duurt de zaak voort, dan wordt bekeken of u in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand of dat u de kosten zelf draagt.
Ben ik verplicht mee te werken aan vingerafdrukken?
Aan het afstaan van vingerafdrukken en het maken van een foto voor de identiteitsvaststelling moet u meewerken. Voor onderzoek aan het lichaam en aan celmateriaal gelden aparte wettelijke voorwaarden. Uw zwijgrecht ziet op verklaren, niet op het dulden van bevoegd toegepaste dwangmiddelen; verzet daartegen is een nieuw strafbaar feit.
De genoemde bepalingen kunt u nalezen in het Wetboek van Strafvordering op wetten.overheid.nl. De Rijksoverheid geeft daarnaast een beknopt overzicht van wat er gebeurt als u van een strafbaar feit wordt verdacht.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.
