Gepubliceerd op 21 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Een echtscheidingsprocedure begint altijd met een verzoekschrift dat een advocaat namens u indient bij de rechtbank. Zonder rechter komt er geen einde aan een huwelijk, hoe eens u het samen ook bent. De enige wettelijke grond is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW), en de scheiding is pas definitief na inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand.
Inhoudsopgave
Wat is de wettelijke grond voor echtscheiding?
Het Nederlandse recht kent één grond: duurzame ontwrichting. Artikel 1:150 BW bepaalt dat echtscheiding wordt uitgesproken op verzoek van één van de echtgenoten of van beiden; artikel 1:151 BW voegt daaraan toe dat het huwelijk duurzaam ontwricht moet zijn. Er is geen schuldvraag, geen bewijs van overspel en geen minimale scheidingsperiode nodig.
In de praktijk toetst de rechter die grond terughoudend. Stelt één van beiden dat het huwelijk duurzaam ontwricht is en houdt hij die stelling vol, dan wordt daarvan uitgegaan. Uw echtgenoot kan de echtscheiding dus niet blokkeren door het er niet mee eens te zijn. Wat wel bestreden kan worden, zijn de nevenvoorzieningen: de alimentatie, de verdeling van het vermogen, het gebruik van de woning en de regelingen rond de kinderen.
Diezelfde grond geldt bij een scheiding van tafel en bed. Voor de ontbinding van een geregistreerd partnerschap gelden aparte regels, waarbij een gang naar de rechter niet altijd nodig is. Welke route in uw situatie openstaat, zet de Rijksoverheid op een rij.
Hoe start u de echtscheidingsprocedure?
De procedure begint met een verzoekschrift bij de rechtbank. Dat verzoekschrift moet door een advocaat worden ondertekend en ingediend; u kunt het niet zelf indienen. In het verzoekschrift staan de gegevens van het huwelijk, het verzoek tot echtscheiding en de nevenvoorzieningen die u vraagt. Zijn er minderjarige kinderen, dan hoort daar een ouderschapsplan bij.
Bevoegd is in beginsel de rechtbank van de woonplaats van de verzoeker of van de echtgenoten. Woont een van beiden in het buitenland of heeft een van u een andere nationaliteit, dan spelen internationale bevoegdheids- en rechtskeuzeregels een rol; laat dat vooraf beoordelen, want het bepaalt welk recht op de alimentatie en de verdeling wordt toegepast.
Voordat het verzoekschrift de deur uitgaat, verzamelt u de stukken: de huwelijksakte, uittreksels uit de basisregistratie personen, geboorteakten van de kinderen, eventuele huwelijkse voorwaarden, en een overzicht van bezittingen, schulden en inkomens van u beiden. Hoe vollediger dat dossier, hoe minder tussenstappen de rechtbank nodig heeft.
Wanneer kiest u voor een gemeenschappelijk verzoek?
Bent u het samen eens over de scheiding en over de gevolgen, dan dient u een gemeenschappelijk verzoek in. Dat kan met één advocaat voor u beiden, wat de procedure eenvoudiger en doorgaans korter maakt. De afspraken legt u vast in een echtscheidingsconvenant dat aan het verzoekschrift wordt gehecht, zodat de rechter het als geheel kan beoordelen.
Zijn er geen minderjarige kinderen, dan beslist de rechter vaak op de stukken en is een zitting niet nodig. De beschikking volgt dan betrekkelijk snel. Wilt u niet wachten tot de beroepstermijn is verstreken, dan kunt u beiden een akte van berusting ondertekenen: daarmee ziet u af van hoger beroep, waardoor de beschikking eerder onherroepelijk wordt en dus eerder kan worden ingeschreven.
Een gemeenschappelijk verzoek betekent niet dat u alles al tot in detail geregeld moet hebben voordat u naar een advocaat gaat. Wel is het verstandig om de hoofdlijnen helder te hebben: wie blijft in de woning, hoe gaat u om met de gezamenlijke schulden en welke bijdrage in het levensonderhoud is redelijk. Wat er verder in het convenant hoort, staat in ons artikel over het echtscheidingsconvenant.
Hoe verloopt een eenzijdig verzoek?
Wil uw echtgenoot niet meewerken, of komt u er samen niet uit, dan dient uw advocaat een eenzijdig verzoek in. Uw echtgenoot ontvangt het verzoekschrift en krijgt van de rechtbank een termijn om een verweerschrift in te dienen. In die reactie kan hij berusten in de echtscheiding, verweer voeren tegen onderdelen ervan, of zelfstandige tegenverzoeken doen.
Reageert hij niet, dan gaat de procedure gewoon door. De rechter kan de echtscheiding dan uitspreken en beslist ook over de gevraagde nevenvoorzieningen. Wordt er wel verweer gevoerd, dan volgt een mondelinge behandeling en soms meerdere. De doorlooptijd hangt daarmee vooral af van het aantal geschilpunten en van de vraag of er nog deskundigenonderzoek of een taxatie nodig is.
Wat moet er in het ouderschapsplan staan?
Zijn er minderjarige kinderen, dan is een ouderschapsplan verplicht. Artikel 815 Rv schrijft voor dat het verzoekschrift dat plan bevat, op straffe van niet-ontvankelijkheid. Het plan is dus geen bijlage die u er later bij kunt doen, maar een voorwaarde om de procedure te kunnen voeren.
In het plan legt u vast hoe de zorg- en opvoedingstaken worden verdeeld, waar de kinderen hun hoofdverblijf hebben, hoe de omgang met de andere ouder is geregeld en hoe u elkaar informeert en raadpleegt over belangrijke zaken als school en gezondheid. Ook de kinderalimentatie hoort erin, berekend aan de hand van de behoefte van de kinderen en de draagkracht van beide ouders. Die onderhoudsplicht loopt door tot het kind eenentwintig jaar wordt (artikel 1:395a BW).
De rechter toetst het plan aan het belang van het kind en kijkt of het praktisch uitvoerbaar is. Kinderen van twaalf jaar en ouder worden in de gelegenheid gesteld hun mening te geven. Omdat kinderen groeien en werkschema’s veranderen, is een ouderschapsplan zelden voor altijd; hoe u het later bijstelt, beschrijven wij in ons artikel over het ouderschapsplan later aanpassen.
Welke voorlopige voorzieningen kunt u vragen?
Een echtscheidingsprocedure duurt maanden, en zolang zij loopt moet er wel iets geregeld zijn. Daarvoor bestaat de regeling van de voorlopige voorzieningen in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. De rechtbank kan op verzoek bepalen wie voorlopig in de echtelijke woning mag blijven, wie de kinderen verzorgt, hoe de omgang loopt en welke bijdrage in het levensonderhoud voorlopig wordt betaald.
Zo’n verzoek wordt met voorrang behandeld en kan al worden ingediend voordat het echtscheidingsverzoek zelf loopt, mits dat verzoek daarna binnen de wettelijke termijn volgt. De beslissing geldt voor de duur van de procedure en loopt daarna nog korte tijd door. Zij zegt niets over de uiteindelijke uitkomst: de rechter kan bij de eindbeschikking anders beslissen. Wat u ermee kunt bereiken, leest u in ons artikel over voorlopige voorzieningen bij echtscheiding.
Wat regelt u in het convenant over vermogen en alimentatie?
Het convenant is de plek waar de financiele afwikkeling landt. Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd, dan heeft ieder recht op een gelijk deel van de gemeenschap (artikel 1:100 BW). Zijn er huwelijkse voorwaarden, dan bepalen die wat er verdeeld of verrekend moet worden. Verzwijgt een echtgenoot opzettelijk een goed, dan verbeurt hij zijn aandeel daarin op grond van artikel 3:194 BW.
Voor partneralimentatie geldt sinds 1 januari 2020 als hoofdregel dat de duur gelijk is aan de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar (artikel 1:157 BW). Daarop bestaan uitzonderingen, onder meer voor lange huwelijken en voor gezinnen met jonge kinderen. De hoogte wordt bepaald door de behoefte van de één en de draagkracht van de ander.
De woning verdient aparte aandacht, omdat daar eigendom en financiering samenkomen. Verkoop, uitkoop of tijdelijk gezamenlijk eigendom hebben elk hun eigen gevolgen, en de bank moet meewerken aan een ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Wij werkten dat uit in onze artikelen over de verdeling van de woning bij scheiding en over de hypotheek na een scheiding. Laat de fiscale gevolgen van de gekozen route altijd door een fiscalist doorrekenen.
Wat kost een echtscheidingsprocedure?
Het griffierecht is het enige bedrag dat vastligt. Volgens de Rechtspraak betaalt u voor de procedure bij de rechter 341 euro. Bij een eenzijdig verzoek betaalt in beginsel iedere partij die zelf een verzoek doet dat bedrag. De tarieven worden periodiek aangepast, dus controleer het bedrag op het moment van indienen.
De advocaatkosten hangen af van de route en van het aantal geschilpunten. Een gemeenschappelijk verzoek met één advocaat en een uitonderhandeld convenant vraagt aanzienlijk minder werk dan een eenzijdig verzoek waarin over alimentatie, de onderneming en de kinderen wordt geprocedeerd. Daarnaast kunnen er kosten bijkomen voor een mediator, een taxateur, een notaris of een accountant.
Heeft u een laag inkomen, dan kunt u bij de Raad voor Rechtsbijstand gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen en bij uw gemeente bijzondere bijstand voor het griffierecht. Law & More werkt niet op basis van gesubsidieerde rechtsbijstand. Waar de kosten in de praktijk door worden bepaald, leggen wij uit in ons artikel over wat een advocaat bij een echtscheiding kost.
Wanneer is de scheiding definitief?
De uitspraak van de rechter is nog niet het eindpunt. De echtscheiding wordt pas van kracht door inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand van de gemeente waar het huwelijk is voltrokken; bij een in het buitenland gesloten huwelijk gebeurt dat in Den Haag. Artikel 1:163 BW geeft daarvoor een termijn van zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden.
Laat u die termijn verlopen, dan verliest de beschikking haar kracht en moet de hele procedure opnieuw. In de praktijk verzorgt uw advocaat de inschrijving, maar controleer wel dat het daadwerkelijk is gebeurd. Vanaf de inschrijving wijzigt uw burgerlijke staat, eindigt de huwelijksgemeenschap definitief en kunt u opnieuw trouwen.
Vergeet daarna de administratieve nasleep niet: geef de wijziging door aan de Belastingdienst, uw werkgever, uw pensioenuitvoerder, verzekeraars en de bank. Ook de verdeling van pensioenrechten vraagt om een tijdige melding aan de pensioenuitvoerder, anders moet u die later onderling verrekenen.
Wat is scheiding van tafel en bed?
Bij een scheiding van tafel en bed blijft u formeel gehuwd, maar wordt de verplichting tot samenwonen opgeheven en eindigt de huwelijksgemeenschap. De procedure verloopt vrijwel gelijk aan die van een echtscheiding: verzoekschrift, advocaat, ouderschapsplan bij minderjarige kinderen en dezelfde grond van duurzame ontwrichting.
Deze route wordt vooral gekozen wanneer een echtscheiding om levensbeschouwelijke redenen bezwaarlijk is, of wanneer partijen de gevolgen willen regelen zonder het huwelijk te beëindigen. De uitspraak wordt niet in de registers van de burgerlijke stand ingeschreven maar in het huwelijksgoederenregister. Na verloop van tijd kan alsnog ontbinding van het huwelijk worden verzocht. Wat deze vorm precies inhoudt, beschrijven wij in ons artikel over scheiding van tafel en bed.
Hoe lang duurt een echtscheidingsprocedure?
Een vaste doorlooptijd bestaat niet, en cijfers die dat suggereren zijn misleidend. Bepalend zijn drie dingen: of u samen een verzoek indient, of er minderjarige kinderen zijn, en hoeveel geschilpunten er overblijven. Een gemeenschappelijk verzoek zonder kinderen en met een afgerond convenant kan de rechter op de stukken afdoen, terwijl een eenzijdig verzoek met verweer over alimentatie en een onderneming meerdere zittingen kan vergen.
Daar komt de beroepstermijn bij. De beschikking moet onherroepelijk zijn voordat zij kan worden ingeschreven, en zolang hoger beroep openstaat is dat niet het geval. Tekent u beiden een akte van berusting, dan vervalt die wachttijd. Ook het aanvragen van stukken bij de gemeente, een taxatie van de woning of een berekening van de pensioenverevening kost tijd; het loont om die parallel aan de procedure te laten lopen in plaats van erna.
Wanneer helpt mediation bij een scheiding?
Mediation is geen alternatief voor de rechter maar een manier om de gang naar de rechter te vereenvoudigen. Een neutrale mediator begeleidt het gesprek en beslist niets; u maakt de afspraken zelf. Slaagt dat, dan worden de uitkomsten vastgelegd in een convenant en een ouderschapsplan, die vervolgens met een gemeenschappelijk verzoek aan de rechtbank worden voorgelegd.
De winst zit vooral in de onderwerpen waarover u na de scheiding nog jaren met elkaar te maken heeft: de zorgverdeling, de communicatie over de kinderen en de uitvoering van financiele afspraken. Een rechterlijke beslissing beëindigt een geschilpunt, maar creëert zelden samenwerking. Blijkt tijdens de mediation dat er op een enkel punt geen overeenstemming komt, dan kunt u dat punt alsnog aan de rechter voorleggen en de rest in onderling overleg regelen.
Hoe wordt het pensioen verdeeld na de scheiding?
Het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt op grond van de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding in beginsel gelijk verdeeld: beide ex-partners hebben recht op de helft van het pensioen dat de ander in die periode heeft opgebouwd. U mag daarvan afwijken in huwelijkse voorwaarden of in het echtscheidingsconvenant, bijvoorbeeld door te kiezen voor conversie of door de verevening helemaal uit te sluiten.
Belangrijk is de meldtermijn. Meldt u de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, dan betaalt die het deel van uw ex-partner rechtstreeks aan hem of haar uit. Gebeurt dat niet op tijd, dan blijft het recht op verevening bestaan, maar moet u het onderling verrekenen met alle praktische problemen die daarbij horen. Regel de melding daarom direct na de inschrijving van de beschikking, en gebruik daarvoor het formulier van de Rijksoverheid.
Veelgestelde vragen
Kan ik scheiden zonder advocaat?
Nee. Een verzoekschrift tot echtscheiding moet door een advocaat worden ingediend; de rechtbank neemt een verzoek van u persoonlijk niet in behandeling. Bij een gemeenschappelijk verzoek kunt u samen één advocaat inschakelen.
De afspraken zelf mag u wel samen maken, bijvoorbeeld via mediation. De advocaat legt die vast en dient ze met het verzoekschrift in.
Wat als mijn partner niet wil meewerken aan de scheiding?
Dan dient uw advocaat een eenzijdig verzoek in. Uw echtgenoot kan de echtscheiding niet tegenhouden: het enkele feit dat u stelt dat het huwelijk duurzaam ontwricht is, is voldoende grond voor de rechter.
Verweer richt zich in de praktijk dan ook zelden op de echtscheiding zelf, maar op de nevenvoorzieningen: alimentatie, de woning, de verdeling en de kinderen.
Moet ik naar de zitting komen?
Bij een gemeenschappelijk verzoek zonder minderjarige kinderen beslist de rechter vaak op de stukken en is een zitting niet nodig. Zijn er minderjarige kinderen of is er verweer, dan volgt in de regel wel een mondelinge behandeling.
Wanneer ben ik officieel gescheiden?
Pas na inschrijving van de echtscheidingsbeschikking in de registers van de burgerlijke stand. Artikel 1:163 BW geeft daarvoor een termijn van zes maanden na de dag waarop de beschikking onherroepelijk is geworden.
Gebeurt de inschrijving niet binnen die termijn, dan verliest de beschikking haar kracht en moet de procedure opnieuw worden gevoerd.
Wat is het verschil tussen echtscheiding en scheiding van tafel en bed?
Bij een echtscheiding eindigt het huwelijk. Bij een scheiding van tafel en bed blijft u gehuwd, maar vervallen de samenwoonverplichting en de huwelijksgemeenschap. Beide lopen via de rechter en via een advocaat.
Scheiding van tafel en bed wordt vooral gekozen om levensbeschouwelijke redenen of om financiele redenen. Na verloop van tijd kan alsnog ontbinding van het huwelijk worden verzocht.
Bijstand bij uw echtscheidingsprocedure
Een echtscheidingsprocedure loopt zelden vast op de echtscheiding zelf, maar op de gevolgen: de woning, het inkomen, de onderneming en de kinderen. Wie die punten vroeg in kaart brengt, houdt de procedure kort en de kosten beheersbaar. De familierechtadvocaten van Law & More in Eindhoven en Amsterdam stellen het verzoekschrift en het convenant op, voeren waar nodig verweer en verzorgen de inschrijving van de beschikking. De wettelijke regeling zelf vindt u in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
