Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 12 oktober 2026
Tegen een besluit van de overheid maakt u eerst binnen zes weken bezwaar bij het bestuursorgaan dat het besluit nam; pas na de beslissing op bezwaar kunt u binnen zes weken in beroep bij de bestuursrechter. De belangrijkste uitzondering: is het besluit voorbereid met de openbare voorbereidingsprocedure, dan slaat u bezwaar over en gaat u direct in beroep.
De regels staan in de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Hieronder leest u wanneer u bezwaar kunt maken, wat in een bezwaarschrift hoort, hoe het beroep bij de rechtbank verloopt en wat de kosten zijn.
Inhoudsopgave
Tegen welke besluiten kunt u bezwaar maken?
U kunt bezwaar maken tegen een besluit: een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan met een rechtsgevolg (artikel 1:3 Awb). Denk aan een geweigerde vergunning, een bestuurlijke boete, een beëindigde uitkering of een last onder dwangsom.
Informatieve brieven, toezeggingen en feitelijk handelen zijn geen besluit. Tegen algemeen verbindende voorschriften en beleidsregels, zoals een verordening, staat geen bezwaar of beroep open (artikel 8:3 Awb). Een bestuursorgaan is bijvoorbeeld een gemeente, provincie, waterschap, het UWV of de Belastingdienst.
Bent u belanghebbende?
Alleen een belanghebbende kan bezwaar maken: iemand wiens belang rechtstreeks bij het besluit betrokken is (artikel 1:2 Awb). De aanvrager of geadresseerde is dat altijd; een buurman bij een omgevingsvergunning meestal alleen als hij gevolgen van enige betekenis ondervindt, zoals zicht, geluid of schaduw.
Binnen welke termijn moet u bezwaar maken?
Binnen zes weken (artikel 6:7 Awb). De termijn begint op de dag na de bekendmaking, meestal de dag na verzending of uitreiking van het besluit (artikel 6:8 Awb).
Een bezwaarschrift is op tijd als het voor het einde van de termijn is ontvangen, of per post voor het einde van de termijn is verzonden en niet later dan een week daarna binnenkomt (artikel 6:9 Awb). Te laat betekent in de regel niet-ontvankelijk; alleen als de overschrijding verschoonbaar is, bijvoorbeeld door een ziekenhuisopname, wordt het bezwaar toch behandeld (artikel 6:11 Awb).
Wat moet er in een bezwaarschrift staan?
Artikel 6:5 Awb noemt de minimale inhoud. Ontbreekt iets, dan krijgt u eerst de gelegenheid om dat te herstellen (artikel 6:6 Awb).
- uw naam en adres;
- de datum van het bezwaarschrift;
- een omschrijving van het besluit, bij voorkeur met datum en kenmerk of een kopie;
- de gronden: waarom u het niet eens bent met het besluit;
- uw handtekening.
Heeft u nog geen tijd om de gronden uit te werken, dan kunt u binnen de termijn een pro-formabezwaar indienen en vragen om een termijn om de gronden aan te vullen. Digitaal indienen kan alleen als het bestuursorgaan die weg heeft opengesteld. Bewaar altijd een bewijs van verzending.
Sterke gronden zijn: het besluit is in strijd met de wet, de feiten zijn niet goed onderzocht (artikel 3:2 Awb), de belangen zijn niet goed afgewogen (artikel 3:4 Awb) of het besluit is onvoldoende gemotiveerd (artikel 3:46 Awb). Onderbouw dat met stukken, zoals foto’s, verklaringen of rapporten. Gaat het om de IND, lees dan ook ons artikel over bezwaar of beroep tegen een IND-beslissing.
Hoe wordt uw bezwaar behandeld?
Het bestuursorgaan moet u horen voordat het beslist (artikel 7:2 Awb), en heroverweegt het besluit volledig. Van horen mag alleen worden afgezien als het bezwaar kennelijk niet-ontvankelijk of kennelijk ongegrond is, of als u afziet van horen (artikel 7:3 Awb).
Tot tien dagen voor de hoorzitting kunt u nieuwe stukken indienen, en u kunt de stukken van het dossier inzien (artikel 7:4 Awb). Vaak hoort een onafhankelijke bezwaar- of adviescommissie u. Haar advies is niet bindend, maar wijkt het bestuursorgaan ervan af, dan moet het dat motiveren (artikel 7:13 lid 7 Awb).
Binnen welke termijn beslist het bestuursorgaan?
Binnen zes weken, of twaalf weken als een adviescommissie is ingesteld, gerekend vanaf de dag na afloop van de bezwaartermijn (artikel 7:10 Awb). Het bestuursorgaan kan de termijn eenmaal met zes weken verdagen.
Beslist het bestuursorgaan niet op tijd, dan kunt u het schriftelijk in gebreke stellen. Twee weken daarna gaat een dwangsom lopen van maximaal € 1.442 (artikel 4:17 Awb), en kunt u beroep instellen tegen het niet tijdig beslissen (artikel 6:12 Awb). Sinds 15 april 2025 geldt die dwangsom niet meer bij de IND en in andere vreemdelingenzaken; beroep wegens niet tijdig beslissen kan daar wel.
Wat betekent gegrond of ongegrond?
Is uw bezwaar gegrond, dan herroept het bestuursorgaan het besluit en neemt het zo nodig een nieuw besluit (artikel 7:11 Awb). Is het ongegrond, dan blijft het besluit staan. Bij gedeeltelijk gegrond wordt een deel aangepast. In alle gevallen kunt u tegen de beslissing op bezwaar in beroep, als u daar nog belang bij heeft.
Bezwaar kost geen griffierecht. Wordt het besluit herroepen wegens een onrechtmatigheid die het bestuursorgaan te verwijten is, dan kunt u een vergoeding vragen van de kosten van rechtsbijstand in bezwaar (artikel 7:15 Awb). Dat verzoek moet u doen voordat het bestuursorgaan op het bezwaar beslist.
Wanneer kunt u direct in beroep?
Is het besluit voorbereid met de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (afdeling 3.4 Awb), waarbij u eerst een zienswijze kon indienen, dan staat geen bezwaar open (artikel 7:1 lid 1 Awb). U gaat dan direct in beroep, in de regel alleen als u een zienswijze heeft ingediend.
Daarnaast kunt u in uw bezwaarschrift vragen om rechtstreeks beroep (artikel 7:1a Awb). Het bestuursorgaan mag dat toestaan als de zaak geschikt is, bijvoorbeeld als de standpunten al duidelijk vastliggen. De rechtsmiddelenclausule onder het besluit vermeldt welke route geldt.
Hoe stelt u beroep in bij de bestuursrechter?
U dient binnen zes weken na bekendmaking van de beslissing op bezwaar een beroepschrift in bij de rechtbank die in de rechtsmiddelenclausule staat. Een advocaat is niet verplicht.
Het beroepschrift bevat dezelfde onderdelen als een bezwaarschrift (artikel 6:5 Awb), met een kopie van de beslissing op bezwaar. Het bestuursorgaan stuurt de stukken naar de rechtbank en dient een verweerschrift in. U kunt tot tien dagen voor de zitting nadere stukken indienen (artikel 8:58 Awb).
Wat kost een beroep?
Voor een beroep bij de rechtbank betaalt u in 2026 € 200 griffierecht als natuurlijk persoon, € 54 in zaken met een verlaagd tarief zoals uitkeringen en toeslagen, en € 397 als rechtspersoon. Voor een voorlopige voorziening geldt hetzelfde bedrag. Wordt het beroep gegrond verklaard, dan krijgt u het griffierecht terug.
Bij een gegrond beroep kan de rechter het bestuursorgaan ook veroordelen in uw proceskosten. Dat gebeurt volgens de forfaitaire bedragen van het Besluit proceskosten bestuursrecht, dus meestal niet voor het volledige bedrag. Een rechtsbijstandverzekering of gesubsidieerde rechtsbijstand via het Juridisch Loket kan de kosten beperken.
Hoe verloopt de zitting en de uitspraak?
De zaak wordt behandeld door één rechter of een meervoudige kamer van drie. U en het bestuursorgaan lichten uw standpunten toe en de rechter stelt vragen. Getuigen of deskundigen kunt u meenemen als u hen tijdig aanmeldt (artikel 8:60 Awb).
De rechter doet uitspraak binnen zes weken na de zitting, met een mogelijke verlenging van ten hoogste zes weken (artikel 8:66 Awb). Is het beroep gegrond, dan vernietigt de rechter het besluit (artikel 8:72 Awb). Hij kan het bestuursorgaan opdragen opnieuw te beslissen, zelf in de zaak voorzien of de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand laten.
Een kennelijk eenvoudige zaak kan de rechter zonder zitting afdoen (artikel 8:54 Awb). Tegen zo’n uitspraak kunt u binnen zes weken verzet doen bij dezelfde rechtbank (artikel 8:55 Awb). Slaagt het verzet, dan wordt het beroep alsnog gewoon behandeld.
Wat als u snel een beslissing nodig heeft?
Vraag de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening, bijvoorbeeld een schorsing van het besluit (artikel 8:81 Awb). Dat kan zodra u bezwaar of beroep heeft ingesteld, en vereist dat onverwijlde spoed dat nodig maakt.
Bezwaar en beroep schorten de werking van een besluit namelijk niet op (artikel 6:16 Awb). Een vergunning mag dus worden gebruikt en een last moet worden nageleefd, tenzij de voorzieningenrechter iets anders beslist.
Hoe gaat u in hoger beroep?
Tegen de uitspraak van de rechtbank kunt u binnen zes weken hoger beroep instellen. Welke instantie bevoegd is, hangt af van het onderwerp; de uitspraak van de rechtbank vermeldt het.
- Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State: de meeste zaken, zoals omgevingsrecht en vreemdelingenzaken.
- Centrale Raad van Beroep: sociale zekerheid en ambtenarenzaken.
- College van Beroep voor het bedrijfsleven: sociaal-economisch bestuursrecht, zoals mededinging en landbouwregelingen.
- Gerechtshof: belastingzaken.
Ook in hoger beroep betaalt u griffierecht. De hogerberoepsrechter beoordeelt de uitspraak van de rechtbank aan de hand van uw bezwaren daartegen. Meer over de laatste stappen leest u in ons artikel over hoger beroep en cassatie.
Kunt u schadevergoeding krijgen?
Ja, als een onrechtmatig besluit u schade heeft berokkend. Voor een vergoeding tot € 25.000 kunt u een verzoek indienen bij de bestuursrechter (artikel 8:89 Awb); voor hogere bedragen is in de regel de civiele rechter bevoegd.
U moet de schade en het verband met het besluit aantonen. Meer leest u in ons artikel over schadevergoeding via de rechter. Gaat het niet om een besluit maar om de manier waarop u bent behandeld, dan kunt u na een interne klacht terecht bij de Nationale ombudsman.
Waar let u op als u bezwaar maakt?
- Noteer de datum van verzending van het besluit en reken zes weken vanaf de dag erna.
- Lees de rechtsmiddelenclausule: bezwaar, direct beroep of een andere instantie?
- Dien zo nodig eerst een pro-formabezwaar in om de termijn veilig te stellen.
- Vraag tijdig een voorlopige voorziening als het besluit direct schade veroorzaakt.
- Vraag vergoeding van kosten in bezwaar aan voordat het bestuursorgaan beslist.
Wat kunnen wij voor u doen bij bezwaar en beroep?
- Beoordelen of er een besluit is, of u belanghebbende bent en welke termijn loopt.
- Een bezwaarschrift of beroepschrift opstellen met onderbouwde gronden.
- U bijstaan tijdens de hoorzitting en op de zitting bij de rechtbank.
- Een voorlopige voorziening aanvragen bij spoed.
- Een verzoek om schadevergoeding of kostenvergoeding indienen; meer over onze werkwijze leest u op de pagina bestuursrecht advocaat.
Samengevat
- Bezwaar maakt u binnen zes weken na de dag van bekendmaking (artikelen 6:7 en 6:8 Awb).
- Het bestuursorgaan beslist binnen zes of twaalf weken na afloop van de bezwaartermijn (artikel 7:10 Awb).
- Beroep bij de rechtbank stelt u in binnen zes weken; het griffierecht is in 2026 € 54, € 200 of € 397.
- Bezwaar en beroep schorten het besluit niet op; daarvoor is een voorlopige voorziening nodig.
- Na een openbare voorbereidingsprocedure gaat u direct in beroep.
Veelgestelde vragen
Heb ik een advocaat nodig voor bezwaar of beroep?
Nee, in bezwaar en bij de rechtbank is dat niet verplicht. Bij grote belangen of een ingewikkelde zaak is bijstand wel verstandig, omdat de gronden in bezwaar het verdere verloop bepalen.
Mag ik mijn bezwaar later nog aanvullen?
Ja. U kunt eerst een pro-formabezwaar indienen en de gronden later aanvullen binnen de termijn die het bestuursorgaan u geeft. Tot tien dagen voor de hoorzitting kunt u nog stukken indienen (artikel 7:4 Awb).
Wat als het bestuursorgaan te laat beslist?
Stel het schriftelijk in gebreke. Na twee weken loopt een dwangsom tot maximaal € 1.442 (artikel 4:17 Awb) en kunt u beroep instellen wegens niet tijdig beslissen; bij de IND geldt sinds 15 april 2025 geen dwangsom meer.
Moet ik het besluit naleven zolang mijn bezwaar loopt?
Ja. Bezwaar en beroep hebben geen schorsende werking (artikel 6:16 Awb). Alleen de voorzieningenrechter kan het besluit tijdelijk schorsen.
