Hoger beroep en cassatie: termijnen, gronden en kansen

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 7 oktober 2026

Met hoger beroep laat u de hele zaak, feiten en recht, opnieuw beoordelen door het gerechtshof; in een civiele zaak moet dat binnen drie maanden na de uitspraak, in kort geding binnen vier weken. Cassatie bij de Hoge Raad is geen nieuwe feitelijke behandeling: de Hoge Raad toetst alleen of het recht juist is toegepast en of de uitspraak begrijpelijk is gemotiveerd (artikel 419 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).

Hieronder leest u welke uitspraken u kunt aanvechten, welke termijnen gelden in civiele zaken, strafzaken en bestuurszaken, hoe beide procedures verlopen en wanneer doorprocederen zinvol is.

Wat is hoger beroep?

Hoger beroep is een volledige tweede behandeling van de zaak door het gerechtshof. U bepaalt zelf met uw grieven welke onderdelen het hof opnieuw beoordeelt.

Het hof onderzoekt de zaak binnen de grenzen van wat u aan de orde stelt en kan tot een ander oordeel komen dan de rechtbank. U mag nieuwe stellingen innemen, nieuwe stukken overleggen en nieuw bewijs aanbieden. Het hof kan het vonnis bekrachtigen, vernietigen of gedeeltelijk in stand laten.

Een grief is een concrete klacht tegen een beslissing van de rechtbank, met de reden waarom die beslissing onjuist is. Wat u niet met een grief aanvalt, staat in hoger beroep vast. Het is dus niet een kwestie van de zaak nog eens overdoen. Wie zijn grieven te smal formuleert, sluit zelf onderdelen van het geschil af.

Daarbij geldt de zogenoemde twee-conclusieregel. In beginsel moet de partij die in beroep gaat (de appellant) al haar grieven aanvoeren in de memorie van grieven, en de wederpartij (de geïntimeerde) haar verweer in de memorie van antwoord. Later nog grieven toevoegen mag alleen bij uitzondering, bijvoorbeeld als de wederpartij daarmee instemt of als het gaat om feiten die pas later bekend werden. Zorg dus dat het dossier vóór de eerste processtap volledig op orde is.

Welke uitspraken kunt u in hoger beroep aanvechten?

Hoger beroep staat in de regel open tegen eindvonnissen. Tegen een tussenvonnis kunt u meestal pas samen met het eindvonnis in beroep, tenzij de rechter tussentijds hoger beroep uitdrukkelijk heeft toegestaan.

Krijgt u een ongunstige tussenbeslissing, vraag de rechter dan direct om toestemming voor tussentijds hoger beroep. Zonder die toestemming zit u vast tot het einde van de procedure.

Er geldt bovendien een appelgrens. Volgens artikel 332 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) staat geen hoger beroep open bij vorderingen van niet meer dan 1.750 euro. Bij kleine kantonzaken is de uitspraak dus vaak meteen definitief.

Bent u niet verschenen en is er bij verstek beslist, dan is hoger beroep niet uw eerste route. U doet dan verzet bij dezelfde rechter. Hoe dat werkt, leest u in onze uitleg over verzet in een civiele zaak.

Binnen welke termijn moet u in beroep?

In civiele zaken is de termijn drie maanden na de uitspraak, in kort geding vier weken. In strafzaken hebt u veertien dagen, in bestuurszaken zes weken.

Volgens artikel 339 Rv moet hoger beroep tegen een vonnis worden ingesteld binnen drie maanden na de dag van de uitspraak. Tegen een vonnis in kort geding is dat vier weken. Tegen een beschikking geldt ook drie maanden (artikel 358 Rv), maar het moment waarop die termijn begint, hangt af van uw rol in de procedure.

In strafzaken moet hoger beroep tegen een vonnis van de rechtbank binnen veertien dagen worden ingesteld (artikel 408 Wetboek van Strafvordering). Voor cassatie geldt ook veertien dagen (artikel 432 Sv). Daarna moet een advocaat de cassatiemiddelen schriftelijk indienen binnen de termijn die daarvoor na ontvangst van de stukken bij de Hoge Raad gaat lopen. Wanneer een strafrechtelijk hoger beroep de moeite waard is, leest u in ons artikel over hoger beroep in strafzaken.

In het bestuursrecht is de termijn zes weken, volgens artikel 6:7 van de Algemene wet bestuursrecht. Dat geldt voor beroep bij de rechtbank en voor hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep of het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Cassatie bij de Hoge Raad bestaat in het bestuursrecht in de regel niet; belastingzaken zijn de belangrijkste uitzondering. De stappen leest u in onze uitleg over bezwaar en beroep in het bestuursrecht.

Deze termijnen zijn fataal. Ze worden niet verlengd omdat u nog met uw advocaat overlegt, omdat de wederpartij een schikking heeft aangeboden of omdat u het vonnis laat ontving. Noteer daarom direct de dag van de uitspraak en reken vanaf die dag.

Hoe verloopt een civiel hoger beroep?

U begint met een appeldagvaarding of een beroepschrift, daarna volgen de memorie van grieven, de memorie van antwoord en meestal een mondelinge behandeling. Bij het gerechtshof is een advocaat verplicht.

Welke route u volgt, hangt af van het soort procedure: een zaak die met een dagvaarding begon, gaat in hoger beroep verder met een appeldagvaarding. Anders dan bij de kantonrechter kunt u bij het hof niet zelf procederen.

Het hof past daarbij de positieve zijde van de devolutieve werking toe. Slaagt een grief, dan moet het hof alsnog de stellingen en verweren beoordelen die in eerste aanleg zijn gevoerd maar door de rechtbank onbesproken zijn gelaten. Een verweer dat u in eerste aanleg subsidiair hebt gevoerd en dat toen niet aan de orde kwam, herleeft dus vanzelf, ook zonder dat u zelf in beroep gaat.

Bewijs speelt in hoger beroep een grotere rol dan partijen vaak verwachten. Sinds 1 januari 2025 geldt de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht. Het recht op inzage in stukken van de wederpartij, eerder artikel 843a Rv, staat nu in artikel 194 Rv en volgende. Wat dat betekent voor het opvragen van stukken, leest u in ons artikel over de nieuwe regels voor bewijslevering.

Kunt u er in hoger beroep slechter uitkomen?

Alleen als de wederpartij zelf ook in beroep komt. Op basis van uw eigen grieven mag het hof u niet in een slechtere positie brengen dan het vonnis waartegen u opkomt.

Wil de wederpartij het vonnis in haar voordeel laten verbeteren, dan moet zij zelf incidenteel hoger beroep instellen, meestal in de memorie van antwoord. De afweging is daardoor concreter dan vaak wordt gedacht. De vraag is niet alleen of uw eigen grieven kans maken, maar ook of u met uw beroep de wederpartij uitnodigt om onderdelen aan te vallen die zij anders had laten rusten. Een vonnis waarin u op het belangrijkste punt gelijk kreeg en op een bijzaak verloor, kunt u soms beter laten staan.

Blijft het vonnis uitvoerbaar tijdens het hoger beroep?

Meestal wel. Is het vonnis uitvoerbaar bij voorraad verklaard, dan schorst het hoger beroep de uitvoering niet en mag de wederpartij gewoon beslag leggen, ontruimen of incasseren.

Voor veel partijen is dat de onaangenaamste verrassing van het hele traject. U kunt er wel iets tegen doen. In een incident bij het hof kunt u vragen om schorsing van de tenuitvoerlegging (artikel 351 Rv), of om zekerheidstelling door de wederpartij, zodat u uw geld terugkrijgt als het vonnis later wordt vernietigd. De rechter weegt daarbij het belang bij directe uitvoering af tegen het risico van onomkeerbare gevolgen. Is het vonnis niet uitvoerbaar bij voorraad verklaard, dan ligt de uitvoering juist stil zolang het hoger beroep loopt. Meer over de uitvoering van een uitspraak leest u bij executie van een vonnis.

Wat toetst de Hoge Raad in cassatie?

De Hoge Raad toetst alleen rechtsvragen en de begrijpelijkheid van de motivering. Hij gaat uit van de feiten zoals het gerechtshof die heeft vastgesteld.

Volgens artikel 419 Rv beperkt de Hoge Raad zich tot wat in de cassatiemiddelen wordt aangevoerd. Klagen dat het hof een getuige niet had moeten geloven, heeft daarom geen zin.

Wat wel kan, zijn rechtsklachten en motiveringsklachten. Een rechtsklacht houdt in dat het hof een rechtsregel verkeerd heeft uitgelegd of toegepast, of een essentiële regel van procesrecht heeft geschonden, zoals het beginsel van hoor en wederhoor. Een motiveringsklacht houdt in dat de uitspraak onbegrijpelijk is, of dat het hof een essentiële stelling heeft genegeerd. Dat laatste is in de praktijk de meest gebruikte ingang.

De Hoge Raad heeft drie taken: rechtsbescherming in het individuele geval, bewaking van de eenheid van het recht en rechtsontwikkeling. Die laatste twee verklaren waarom niet elke onjuistheid tot vernietiging leidt. Voor de rechtseenheid bestaat daarnaast de prejudiciële vraag (artikel 392 Rv), waarmee een lagere rechter een rechtsvraag direct aan de Hoge Raad kan voorleggen. Ook bestaat cassatie in het belang der wet (artikel 78 Wet op de rechterlijke organisatie), die de positie van partijen niet verandert.

Hoe verloopt de cassatieprocedure?

In een civiele dagvaardingszaak stelt u binnen drie maanden na het arrest van het hof cassatie in (artikel 402 Rv). Dat kan alleen via een advocaat die bij de Hoge Raad mag optreden.

Een advocaat bij de Hoge Raad staat ingeschreven bij de cassatiebalie en moet aan extra kwaliteitseisen voldoen. Uw advocaat uit de eerdere instanties kan dat werk niet zelf doen, maar draagt het dossier over.

Het cassatieberoep begint met een procesinleiding van de advocaat bij de Hoge Raad. Daarin staan meteen de klachten tegen het arrest, de cassatiemiddelen (artikel 407 Rv). Vaak laat u eerst een cassatieadvies opstellen. Dat is een beoordeling of het arrest kansrijke rechts- of motiveringsklachten bevat.

Na het instellen van het beroep wisselen partijen schriftelijke toelichtingen uit. Daarna neemt het parket bij de Hoge Raad een conclusie: een onafhankelijk en vaak uitgebreid advies van de procureur-generaal of een advocaat-generaal. Partijen mogen daar schriftelijk op reageren. Mondeling pleiten komt zelden voor.

De Hoge Raad kan een beroep niet-ontvankelijk verklaren als de klachten duidelijk geen behandeling in cassatie rechtvaardigen. Die selectie aan de poort staat in artikel 80a Wet RO. Verwerpt hij het beroep en roept de zaak geen vragen op die van belang zijn voor de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling, dan kan hij volgens artikel 81 Wet RO volstaan met een verkorte motivering. Een verkorte uitspraak betekent dus niet dat de zaak niet is beoordeeld. Meer informatie over de instanties vindt u bij de Rechtspraak.

Wat gebeurt er als de Hoge Raad de uitspraak vernietigt?

Meestal verwijst de Hoge Raad de zaak naar een ander gerechtshof, dat verder moet met de rechtsopvatting van de Hoge Raad. Soms doet de Hoge Raad de zaak zelf af.

Op het punt waarover de Hoge Raad heeft beslist, is de discussie gesloten. Partijen mogen bij het verwijzingshof in beginsel geen nieuwe stellingen meer aanvoeren, behalve waar de zaak door de vernietiging opnieuw is opengelegd. Zelf afdoen gebeurt als na de vernietiging geen feitelijk onderzoek meer nodig is en de uitkomst direct uit de vaststaande feiten volgt.

Een geslaagde cassatie is dus geen gewonnen zaak. U krijgt een nieuwe beoordeling, en die kan opnieuw ongunstig uitvallen. Reken daarom vooraf door wat een verwijzing aan tijd en kosten toevoegt.

Wanneer is doorprocederen zinvol?

Dat hangt af van waar de nederlaag zit, wat het kost en welke alternatieven er zijn. Een feitelijke tegenslag herstelt u alleen in hoger beroep; een onjuist rechtsoordeel is materiaal voor cassatie.

Begin met een nuchtere analyse van de uitspraak. Zit de nederlaag in de feiten, in de waardering van het bewijs of in een rechtsoordeel? Een onjuist rechtsoordeel dat het hof herhaalt, is juist het materiaal waarmee cassatie kans maakt.

Weeg daarnaast de kosten. U betaalt opnieuw griffierecht en advocaatkosten. Verliest u, dan betaalt u meestal ook een tegemoetkoming in de kosten van de wederpartij. Hoe die wordt berekend, leest u in onze uitleg over de proceskostenveroordeling. Reken ook de tijd mee: een civiel hoger beroep duurt vaak langer dan een jaar, en een cassatieprocedure komt daar nog bij.

Vergelijk dat met de alternatieven. Een schikking geeft zekerheid en houdt de zaak uit de openbaarheid. Mediation is aantrekkelijk als partijen na afloop nog met elkaar verder moeten. Is er intussen een spoedeisende situatie, dan kan een kort geding naast de bodemprocedure uitkomst bieden. Voor de stappen van een civiel hoger beroep verwijzen wij naar ons artikel over hoger beroep in civiele zaken.

Hoe werkt hoger beroep tegen een beschikking?

Tegen een beschikking gaat u in hoger beroep met een beroepschrift bij het gerechtshof, binnen drie maanden. De gevolgen kunnen anders zijn dan bij een vonnis, bijvoorbeeld bij ontbinding van een arbeidsovereenkomst.

Familiezaken, zaken over ontbinding van een arbeidsovereenkomst en verzoeken aan de Ondernemingskamer worden afgedaan met een beschikking. Daarvoor geldt de verzoekprocedure. U begint het hoger beroep met een beroepschrift en niet met een dagvaarding. De termijn van drie maanden van artikel 358 Rv wordt op een eigen manier berekend, afhankelijk van de vraag of u verzoeker of belanghebbende was.

Ook de uitkomst verschilt. Heeft de kantonrechter de arbeidsovereenkomst ontbonden, dan herleeft die niet doordat het hof anders oordeelt. Volgens artikel 7:683 BW kan het hof de werkgever veroordelen de arbeidsovereenkomst te herstellen, of in plaats daarvan een billijke vergoeding toekennen. Bepaal daarom vooraf welke uitkomst u werkelijk wilt. Die keuze bepaalt de inhoud van het beroepschrift en de onderbouwing van een vergoeding.

Wat is het verschil tussen hoger beroep en cassatie?

In hoger beroep beoordeelt het gerechtshof de zaak opnieuw, feiten én recht. In cassatie toetst de Hoge Raad alleen of het recht juist is toegepast en of de uitspraak begrijpelijk is gemotiveerd.

Wat kunnen wij voor u doen bij hoger beroep of cassatie?

Na een ongunstige uitspraak telt elke week. Wij doen in die fase onder meer het volgende:

• Wij analyseren direct na de uitspraak waar de nederlaag zit, en of hoger beroep, cassatie of een andere route het meest zinvol is.
• Wij bewaken de fatale termijn: drie maanden na een vonnis, vier weken in kort geding (artikel 339 Rv).
• Wij formuleren uw grieven volledig in de memorie van grieven, omdat u later in beginsel geen nieuwe grieven meer kunt aanvoeren.
• Wij vragen het hof om schorsing van de tenuitvoerlegging of om zekerheidstelling (artikel 351 Rv) als het vonnis uitvoerbaar bij voorraad is.
• Wij voeren verweer als de wederpartij in beroep gaat, en beoordelen of incidenteel hoger beroep verstandig is.
• Wij vragen een advocaat bij de Hoge Raad om een cassatieadvies en dragen het dossier aan hem over.

Samengevat

• In hoger beroep beoordeelt het gerechtshof feiten en recht opnieuw, binnen de grenzen van uw grieven; in cassatie toetst de Hoge Raad alleen het recht en de motivering.
• In civiele zaken hebt u drie maanden voor hoger beroep, in kort geding vier weken; in strafzaken veertien dagen en in bestuurszaken zes weken.
• Onder een vordering van 1.750 euro staat geen hoger beroep open.
• Een vonnis dat uitvoerbaar bij voorraad is, kan tijdens het hoger beroep worden uitgevoerd, tenzij het hof de uitvoering schorst.
• Cassatie kan alleen via een advocaat bij de Hoge Raad, en een geslaagde cassatie leidt meestal tot een nieuwe behandeling door een ander hof.

Veelgestelde vragen

Kunt u meteen in cassatie zonder hoger beroep?

In beginsel niet. Cassatie richt zich tegen uitspraken van het gerechtshof. Alleen in uitzonderingsgevallen, zoals sprongcassatie waarover beide partijen het eens zijn, kan de stap naar het hof worden overgeslagen.

Staat tegen een uitspraak van de kantonrechter geen hoger beroep open, bijvoorbeeld onder de appelgrens van 1.750 euro, dan is cassatie wel mogelijk. De Hoge Raad toetst dan alleen op beperkte gronden, zoals schending van een vormvoorschrift of van fundamentele rechtsbeginselen (artikel 80 Wet RO). Een onjuist rechtsoordeel is daar geen grond.

Mag u in hoger beroep nieuw bewijs inbrengen?

Ja. Hoger beroep is een volledige herbeoordeling, dus nieuwe stukken en nieuw bewijsaanbod zijn toegestaan. Wel geldt de twee-conclusieregel: doe het in uw eerste processtuk, niet later.

Hebt u een advocaat nodig bij het gerechtshof?

Ja. Bij het gerechtshof en bij de Hoge Raad is een advocaat verplicht. Voor cassatie hebt u bovendien een advocaat nodig die bij de Hoge Raad mag optreden.

Moet u betalen zolang het hoger beroep loopt?

Als het vonnis uitvoerbaar bij voorraad is verklaard wel. U kunt het hof vragen de uitvoering te schorsen of de wederpartij zekerheid te laten stellen.

Wat betekent een uitspraak met artikel 81 Wet RO?

Dat de Hoge Raad het beroep verwerpt zonder uitgebreide motivering, omdat de zaak geen vragen oproept die van belang zijn voor de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling. De klachten zijn wel beoordeeld.

Hoe lang duurt een cassatieprocedure?

Dat hangt af van de zaak en van de vraag of het parket een uitgebreide conclusie neemt. Houd er rekening mee dat een civiele cassatieprocedure vaak ongeveer een jaar of langer duurt.

De procesadvocaten van Law & More beoordelen in de eerste weken na de uitspraak waar de nederlaag zit, of het vonnis uitvoerbaar bij voorraad is en welke grieven realistisch zijn.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.