Gepubliceerd op 30 september 2022 · Laatst bijgewerkt op 4 oktober 2026
U kunt de Nederlandse nationaliteit op twee manieren krijgen: door naturalisatie of via de optieprocedure. Naturalisatie is de hoofdroute en vraagt onder meer dat u meerderjarig bent en de vijf jaar voorafgaand aan uw verzoek onafgebroken in het Koninkrijk heeft gewoond (artikel 8 Rijkswet op het Nederlanderschap); valt u onder de optieregeling, dan gaat het sneller en goedkoper via de gemeente.
Inhoudsopgave
Naturalisatie of optie: wat is het verschil?
De Rijkswet op het Nederlanderschap kent twee wegen om Nederlander te worden zonder dat bij geboorte te zijn. Naturalisatie is een gunst: u dient een verzoek in, de IND beoordeelt het en het Nederlanderschap wordt uiteindelijk bij koninklijk besluit verleend. De optieprocedure is een recht: valt u onder een van de categorieën van artikel 6 van die wet, dan legt u een verklaring af en bevestigt de burgemeester dat u het Nederlanderschap krijgt.
Dat verschil merkt u in de praktijk direct. Een optieverklaring handelt de gemeente zelf af, tegen lagere kosten en in kortere tijd; bij naturalisatie loopt uw dossier via de IND en kan de beslissing tot een jaar duren. Ga daarom eerst na of de optieroute voor u openstaat, voordat u een naturalisatieverzoek indient. Twijfelt u tussen naturalisatie en een andere route, lees dan ons artikel over naturalisatie of een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd.
Aan welke voorwaarden moet u voldoen voor naturalisatie?
Artikel 8 van de Rijkswet op het Nederlanderschap noemt de kernvoorwaarden: u bent meerderjarig, er bestaan geen bezwaren tegen uw verblijf voor onbepaalde tijd, u heeft de vijf jaar direct voorafgaand aan uw verzoek toelating en hoofdverblijf in het Koninkrijk, en u beschikt over voldoende kennis van de Nederlandse taal en samenleving.
Op het moment van uw aanvraag heeft u een geldige verblijfstitel nodig: een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd, een vergunning voor bepaalde tijd met een niet-tijdelijk verblijfsdoel, een EU-verblijfsvergunning voor langdurig ingezetenen, een verblijfsdocument als familielid van een EU-burger, de nationaliteit van een EU- of EER-staat of van Zwitserland, of een verblijfsdocument onder het terugtrekkingsakkoord voor Britse burgers. Een studieverblijf of ander tijdelijk verblijfsdoel telt in beginsel niet mee.
Wanneer geldt de vijfjaarstermijn niet?
Op de vijfjaarstermijn bestaan uitzonderingen. De belangrijkste: de eis vervalt voor wie ooit het Nederlanderschap heeft gehad, en voor wie ten minste drie jaar getrouwd is met en samenwoont met een Nederlander. Voor die laatste groep geldt bovendien geen eis van verblijf in Nederland zelf, zodat ook echtgenoten die in het buitenland wonen een verzoek kunnen indienen bij een Nederlandse ambassade of consulaat.
Ook voor houders van een asielvergunning en voor staatlozen gelden afwijkende regels, onder meer bij de documenteisen en de leges. Laat per situatie vaststellen welke termijn en welke bewijsstukken voor u gelden: dat voorkomt een afwijzing waarvan u de kosten niet terugkrijgt.
Wat houdt de taaleis in?
U toont uw kennis van de taal en de Nederlandse samenleving aan met een inburgeringsdiploma of een gelijkwaardig diploma; de IND hanteert daarbij taalniveau A2 als ondergrens voor naturalisatie. Heeft u eerder een Nederlandstalige opleiding afgerond, of kunt u om medische redenen niet inburgeren, dan komt u mogelijk in aanmerking voor vrijstelling of ontheffing. Onderbouw dat wel met stukken.
De inburgeringsplicht en de naturalisatie-eis zijn twee verschillende stelsels die elkaar deels overlappen: voldoen aan uw inburgeringsplicht betekent niet automatisch dat u ook aan de taaleis voor naturalisatie voldoet. Wat de inburgeringsplicht zelf inhoudt, leest u in ons artikel over de inburgeringsplicht in Nederland.
Moet u afstand doen van uw huidige nationaliteit?
Artikel 9 van de Rijkswet op het Nederlanderschap wijst een verzoek af als u niet het mogelijke heeft gedaan om uw andere nationaliteit te verliezen, of daar na naturalisatie niet toe bereid bent, tenzij dat redelijkerwijs niet van u kan worden verlangd. Ditzelfde artikel wijst een verzoek ook af wanneer op grond van uw gedrag ernstige vermoedens bestaan dat u een gevaar oplevert voor de openbare orde, de goede zeden of de veiligheid van het Koninkrijk.
Op de afstandsplicht gelden wettelijke uitzonderingen, onder meer voor wie is getrouwd met een Nederlander, voor wie in Nederland is geboren en hier hoofdverblijf heeft, voor erkende vluchtelingen en voor onderdanen van staten waarvan het recht afstand niet toestaat of onaanvaardbaar bemoeilijkt. Valt u onder zo’n uitzondering, dan houdt u uw oorspronkelijke nationaliteit naast de Nederlandse. De gevolgen daarvan zetten wij uiteen in ons artikel over dubbele nationaliteit in Nederland.
Waar dient u de aanvraag in, en wat kost het?
U dient het naturalisatieverzoek in bij de gemeente waar u staat ingeschreven; woont u in het buitenland, dan bij de Nederlandse ambassade of het consulaat. De gemeente controleert aan de hand van de Basisregistratie Personen hoe lang u hier daadwerkelijk woont en stuurt uw dossier door naar de IND, die het verzoek beoordeelt.
Neem in elk geval mee: een geldig buitenlands paspoort of ander geldig identiteitsbewijs, uw verblijfsdocument en een gelegaliseerde geboorteakte uit uw land van herkomst, plus uw inburgeringsdiploma of het bewijs van vrijstelling of ontheffing. Ontbreken die documenten, dan kunt u zich in bepaalde gevallen op bewijsnood beroepen, maar dat moet u wel aannemelijk maken.
U betaalt de leges bij de indiening en krijgt ze bij een afwijzing niet terug. In 2026 bedragen zij voor naturalisatie € 1.139 voor een enkelvoudig verzoek en € 1.454 voor een gemeenschappelijk verzoek met uw partner; voor een minderjarig kind dat meenaturaliseert komt daar € 168 bij. Staatlozen en houders van een asielvergunning betalen € 847 enkelvoudig en € 1.163 samen met een partner. De optieprocedure kost € 241 enkelvoudig, € 412 samen met een partner en € 27 per minderjarig kind. Deze bedragen worden jaarlijks op 1 januari aangepast.
Hoe lang duurt de beslissing, en wat als de IND te laat is?
De IND heeft twaalf maanden om op uw verzoek te beslissen; die termijn gaat lopen zodra u de leges heeft betaald. Wordt uw verzoek ingewilligd, dan krijgt u het Nederlanderschap niet op de datum van het besluit, maar pas nadat u in uw gemeente tijdens de naturalisatieceremonie de verklaring van verbondenheid heeft afgelegd. Die ceremonie moet binnen een jaar na het positieve besluit plaatsvinden; verschijnt u niet, dan vervalt het besluit.
Beslist de IND niet op tijd, dan kunt u de dienst schriftelijk in gebreke stellen. De bestuursrechtelijke dwangsom bij een te late beslissing is voor IND-besluiten buiten asielzaken per 15 april 2025 afgeschaft; de resterende route is beroep bij de rechtbank wegens het niet tijdig nemen van een besluit. Wordt uw verzoek afgewezen, dan kunt u binnen zes weken bezwaar maken bij de IND en daarna beroep instellen bij de rechtbank. Laat een afwijzing altijd inhoudelijk beoordelen: veel afwijzingen berusten op ontbrekende of onjuist gelegaliseerde documenten en zijn met een aanvulling te herstellen.
Hoe werkt de optieprocedure?
Artikel 6 van de Rijkswet op het Nederlanderschap noemt de categorieën die het Nederlanderschap via optie kunnen krijgen. Daartoe behoren onder meer wie meerderjarig is en sinds de geboorte onafgebroken hoofdverblijf in het Koninkrijk heeft, wie is erkend door of onder gezag staat van een Nederlander, wie hier al lange tijd rechtmatig verblijft, en wie eerder het Nederlanderschap heeft bezeten.
U legt de verklaring af bij de gemeente. Er volgt geen koninklijk besluit: de burgemeester bevestigt de verkrijging, en ook hier legt u de verklaring van verbondenheid af. Voor de optie geldt geen afstandsplicht en geen inburgeringseis. Of u in aanmerking komt, hangt volledig af van de precieze omschrijving van de categorie waarin u meent te vallen; wij lichten dat toe in ons artikel over versneld Nederlander worden.
Samengevat
- Naturalisatie vraagt onder meer vijf jaar hoofdverblijf, taalniveau A2 en de bereidheid afstand te doen van uw andere nationaliteit, tenzij een uitzondering geldt.
- De optieprocedure is een recht voor wie in een wettelijke categorie valt, verloopt via de gemeente en is sneller en goedkoper dan naturalisatie.
- De IND beslist binnen twaalf maanden na betaling van de leges; bij afwijzing kunt u binnen zes weken bezwaar maken.
- Pas na de naturalisatieceremonie, binnen een jaar na het positieve besluit, bent u daadwerkelijk Nederlander.
- Leges worden bij afwijzing niet terugbetaald: laat uw dossier vooraf controleren.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een naturalisatieaanvraag?
De IND heeft twaalf maanden om te beslissen, gerekend vanaf het moment dat u de leges heeft betaald. Daarna volgt de naturalisatieceremonie, die binnen een jaar na het positieve besluit moet plaatsvinden. Pas op die ceremonie wordt u Nederlander.
Wat kost het om de Nederlandse nationaliteit aan te vragen?
In 2026 kost een enkelvoudig naturalisatieverzoek € 1.139 en een gemeenschappelijk verzoek € 1.454, met € 168 per meenaturaliserend minderjarig kind. De optieprocedure is aanzienlijk goedkoper: € 241 enkelvoudig en € 412 samen met een partner. Bij een afwijzing krijgt u de leges niet terug.
Moet u altijd afstand doen van uw eigen nationaliteit?
Nee. De hoofdregel van artikel 9 van de Rijkswet op het Nederlanderschap is dat u het mogelijke doet om uw andere nationaliteit te verliezen, maar daarop bestaan wettelijke uitzonderingen, onder meer voor wie is getrouwd met een Nederlander, voor in Nederland geboren personen met hoofdverblijf hier en voor erkende vluchtelingen.
Kunt u naturaliseren met een studieverblijfsvergunning?
In beginsel niet. Verblijf met een tijdelijk doel telt niet mee voor de vereiste vijf jaren. Wisselt u later naar een niet-tijdelijk verblijfsdoel, dan is de vraag welk deel van uw verblijf meetelt; laat dat vooraf beoordelen.
Wat gebeurt er als uw geboorteakte ontbreekt?
Dan kunt u zich beroepen op bewijsnood. U moet dan aannemelijk maken dat u redelijkerwijs niet aan het document kunt komen, en uw identiteit en geboortegegevens op een andere manier onderbouwen. Dit is in de praktijk een van de lastigste onderdelen van het dossier.
Kunt u het Nederlanderschap ook weer verliezen?
Ja. Verlies kan onder meer optreden bij langdurig verblijf buiten het Koninkrijk met een tweede nationaliteit, en bij intrekking wegens fraude in de procedure. Wij beschrijven dat in ons artikel over wanneer u de Nederlandse nationaliteit verliest.
Hulp bij uw aanvraag
De aanvraag voor de Nederlandse nationaliteit is een papieren procedure met dure gevolgen wanneer een stuk ontbreekt of een termijn niet klopt. Law & More beoordeelt of de optieroute voor u openstaat, controleert uw dossier voordat het naar de gemeente gaat, en voert bezwaar en beroep wanneer de IND afwijst of niet tijdig beslist. Ons overzicht van de stappen vindt u in ons artikel Nederlander worden door naturalisatie.
De wettekst leest u in de Rijkswet op het Nederlanderschap op wetten.overheid.nl. De actuele voorwaarden en legesbedragen publiceert de IND. Twijfelt u of naturalisatie of de optieprocedure voor u openstaat? Onze pagina over naturalisatie en optie zet de voorwaarden en termijnen op een rij.
Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina immigratie advocaat.
