Gepubliceerd op 5 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Krijgt u na één verkeersfout zowel een CBR-maatregel als een straf, dan is dat volgens de Nederlandse rechtspraak meestal geen verboden dubbele bestraffing: het CBR beoordeelt of u veilig kunt rijden, de strafrechter bestraft het feit. Een uitzondering was het alcoholslotprogramma: de Hoge Raad oordeelde in 2015 dat het Openbaar Ministerie niet meer mocht vervolgen nadat dat programma was opgelegd.
Hieronder leest u wat het verbod op dubbele bestraffing (ne bis in idem) inhoudt, welke CBR-maatregelen naast een strafzaak kunnen lopen en hoe u tegen beide besluiten opkomt.
Inhoudsopgave
Wat houdt het verbod op dubbele bestraffing in?
Niemand mag opnieuw worden vervolgd voor een feit waarover de strafrechter al onherroepelijk heeft beslist (artikel 68 Wetboek van Strafrecht). Dat geldt na een veroordeling, een vrijspraak of een ontslag van alle rechtsvervolging, en ook na een betaalde transactie of een uitgevoerde strafbeschikking.
Het beginsel staat ook in artikel 14 lid 7 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en, als EU-recht wordt toegepast, in artikel 50 van het Handvest van de grondrechten van de EU. Nederland heeft het bekendere artikel 4 van Protocol 7 bij het EVRM niet geratificeerd. Voor bestuurlijke boetes regelt de Algemene wet bestuursrecht de samenloop: geen bestuurlijke boete als voor hetzelfde feit al strafvervolging is ingesteld (artikel 5:44 Awb) of al een boete is opgelegd (artikel 5:43 Awb).
Het verbod geldt alleen voor bestraffende sancties. Een maatregel die niet bedoeld is om te straffen maar om een gevaar weg te nemen of een situatie te herstellen, valt er in beginsel niet onder. Over die grens gaat de discussie bij het CBR. Meer over de verhouding tussen beide stelsels leest u in ons artikel over samenloop van bestuurlijke en strafrechtelijke sancties.
Wat doet het CBR en wat doet de strafrechter?
Het CBR beoordeelt of u nog rijvaardig en geschikt bent en kan daarvoor een cursus of onderzoek opleggen of uw rijbewijs ongeldig verklaren. De strafrechter of de officier van justitie beoordeelt of u een strafbaar feit heeft gepleegd en legt een straf op.
Na een melding van de politie kan het CBR op grond van artikel 130 en 131 Wegenverkeerswet 1994 onder meer opleggen: een educatieve maatregel alcohol en verkeer (EMA) of gedrag en verkeer (EMG), of een onderzoek naar de rijvaardigheid of de geschiktheid. Werkt u niet mee of blijkt u ongeschikt, dan verklaart het CBR uw rijbewijs ongeldig (artikel 132 WVW 1994). De kosten van cursus en onderzoek komen voor uw rekening.
De strafrechter kan bij rijden onder invloed (artikel 8 WVW 1994) een geldboete, taakstraf of gevangenisstraf opleggen, en daarnaast een ontzegging van de rijbevoegdheid (artikel 179 WVW 1994). Een rijontzegging is dus een strafrechtelijke sanctie, geen CBR-maatregel.
| Situatie | Mogelijke CBR-maatregel | Mogelijke strafrechtelijke sanctie |
|---|---|---|
| Rijden onder invloed | EMA, onderzoek naar geschiktheid | Geldboete, taakstraf, rijontzegging |
| Fors te hard of gevaarlijk rijden | EMG, onderzoek naar rijvaardigheid | Geldboete, rijontzegging, bij ernstige gevolgen gevangenisstraf |
| Medische twijfel over rijgeschiktheid | Onderzoek naar geschiktheid, ongeldigverklaring | Geen, als er geen strafbaar feit is |
Waarom geldt een CBR-maatregel meestal niet als straf?
De wetgever heeft de CBR-maatregelen bewust in het bestuursrecht geplaatst, met als doel de verkeersveiligheid te beschermen. Rechters toetsen daarom of de maatregel naar aard en zwaarte toch een “criminal charge” is, volgens de zogenoemde Engel-criteria van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
Bij een EMA, EMG of onderzoek gaat het om het beoordelen en verbeteren van uw rijgedrag. Rechters zien die maatregelen in de regel niet als straf, ook al zijn de kosten en de gevolgen voor u aanzienlijk. Een beroep op ne bis in idem tegen een EMA naast een strafzaak slaagt daarom zelden.
Wat was er bijzonder aan het alcoholslotprogramma?
Het alcoholslotprogramma (asp) leek in gedragingen, beschermd belang en gevolgen zo sterk op een strafrechtelijke vervolging dat de Hoge Raad vervolging daarnaast in strijd achtte met de beginselen van een goede procesorde (HR 3 maart 2015, ECLI:NL:HR:2015:434). Het OM werd niet-ontvankelijk verklaard, ook al was artikel 68 Sr zelf niet van toepassing.
Dat vervolgingsbeletsel gold volgens de Hoge Raad ook zolang tegen het asp een bezwaar- of beroepsprocedure liep. Het asp wordt sinds 2015 niet meer opgelegd. Voor de huidige CBR-maatregelen heeft deze uitspraak daarom beperkte betekenis.
Wanneer mogen twee procedures naast elkaar lopen?
Volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens mogen een bestuurlijke en een strafrechtelijke procedure naast elkaar bestaan als zij in inhoud en tijd voldoende nauw met elkaar verbonden zijn (EHRM 15 november 2016, A en B tegen Noorwegen). Het Hof van Justitie van de EU hanteert voor artikel 50 Handvest vergelijkbare eisen, zoals voorzienbaarheid, afstemming en evenredigheid van de totale sanctie (HvJ EU 20 maart 2018, C-524/15, Menci).
In de praktijk betekent dit dat de strafrechter bij het bepalen van de straf rekening mag houden met wat u al via het CBR heeft ondergaan, bijvoorbeeld bij de duur van een rijontzegging. Dat is een kwestie van strafmaat, geen verbod om te vervolgen.
Hoe zit het bij fiscale boetes?
Bij belastingfraude geldt het una-via-beginsel: voor hetzelfde feit volgt óf een fiscale vergrijpboete van de inspecteur, óf strafvervolging, maar niet allebei. Een navordering of naheffing van de belasting zelf is geen straf. Voor fiscale vragen verwijzen wij u naar een fiscalist.
Hoe komt u op tegen een CBR-besluit en tegen een straf?
Tegen een CBR-besluit maakt u binnen zes weken bezwaar bij het CBR (artikel 6:7 Awb); daarna volgt beroep bij de bestuursrechter. Tegen een strafbeschikking van het OM doet u binnen veertien dagen verzet (artikel 257e Wetboek van Strafvordering), waarna de strafrechter de zaak behandelt.
Een te laat bezwaar is alleen ontvankelijk als de overschrijding verschoonbaar is (artikel 6:11 Awb), wat zelden wordt aangenomen. Tegen een vonnis van de politierechter stelt u binnen veertien dagen hoger beroep in strafzaken in. Bezwaar tegen de CBR-maatregel schort de verplichting om mee te werken niet automatisch op (artikel 6:16 Awb); wie niet meewerkt, riskeert ongeldigverklaring van het rijbewijs.
Waar let u op na een aanhouding in het verkeer?
- Noteer de datum van elk CBR-besluit en van elke strafbeschikking; de termijnen verschillen.
- Vraag het proces-verbaal en de meetgegevens op, zoals de uitslag van de ademanalyse.
- Controleer of het CBR-besluit uitgaat van dezelfde feiten als de strafzaak.
- Wijs de strafrechter op een al ondergane CBR-maatregel bij de strafmaat.
- Werk mee aan een opgelegde cursus of onderzoek, ook als u bezwaar maakt.
Wat kunnen wij voor u doen bij een CBR-maatregel en een strafzaak?
- Het dossier en de meetgegevens beoordelen op vorm- en bewijsgebreken.
- Bezwaar maken tegen het CBR-besluit en u bijstaan bij de bestuursrechter.
- Verzet doen tegen een strafbeschikking en u verdedigen bij de politierechter.
- Beoordelen of een beroep op ne bis in idem of op de goede procesorde kans maakt.
- Beide procedures en hun termijnen op elkaar afstemmen, vanuit onze praktijk als strafrechtadvocaat.
Samengevat
- Artikel 68 Sr verbiedt een tweede vervolging na een onherroepelijke strafrechtelijke beslissing.
- CBR-maatregelen zoals een EMA of onderzoek gelden in de regel niet als straf.
- Alleen bij het inmiddels niet meer gebruikte alcoholslotprogramma blokkeerde de Hoge Raad strafvervolging.
- Een rijontzegging legt de strafrechter op, niet het CBR.
- Bezwaar tegen het CBR binnen zes weken, verzet tegen een strafbeschikking binnen veertien dagen.
Veelgestelde vragen
Kan ik een EMA weigeren omdat ik al een boete heb gekregen?
Nee, de EMA is een zelfstandige bestuursrechtelijke maatregel. Weigert u mee te werken, dan verklaart het CBR uw rijbewijs ongeldig (artikel 132 WVW 1994).
Geldt ne bis in idem ook als het OM de zaak seponeert?
Een gewoon sepot beschermt u niet tegen latere vervolging. Ontvangt u een kennisgeving van niet-verdere vervolging, dan mag het OM alleen bij nieuwe bezwaren opnieuw vervolgen (artikel 255 Wetboek van Strafvordering).
Telt een buitenlands vonnis ook mee?
Ja, artikel 68 Sr geldt ook voor onherroepelijke beslissingen van een buitenlandse strafrechter over hetzelfde feit. Binnen het Schengengebied regelt artikel 54 van de Schengenuitvoeringsovereenkomst dit eveneens.
Wordt mijn rijbewijs automatisch ingevorderd bij rijden onder invloed?
Bij een hoog alcoholgehalte vordert de politie het rijbewijs direct in (artikel 164 WVW 1994). Het OM beslist daarna of u het terugkrijgt, los van een latere CBR-maatregel. Meer hierover leest u in ons artikel rijbewijs kwijt na alcohol of drugs.
Lees ook: het verschil tussen een boete, een dwangsom en een strafrechtelijke sanctie en bestuursrechtelijke handhaving
