Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Wie een echtscheiding aanvragen wil, doet dat met een verzoekschrift dat een advocaat namens u indient bij de rechtbank. De enige wettelijke grond is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW). U kunt het verzoek samen indienen of alleen. De scheiding is pas definitief als de beschikking binnen zes maanden is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand (artikel 1:163 BW).
Inhoudsopgave
Wat is de wettelijke grond voor een echtscheiding?
Het Nederlandse recht kent maar één grond: duurzame ontwrichting. Artikel 1:151 BW bepaalt dat de rechter de echtscheiding uitspreekt op verzoek van één van de echtgenoten of op gemeenschappelijk verzoek, wanneer het huwelijk duurzaam is ontwricht. Schuld speelt geen rol. U hoeft niet aan te tonen wie de relatie heeft beëindigd, of waarom, en de rechter gaat niet op zoek naar de oorzaak.
Dat heeft een praktisch gevolg dat vaak wordt onderschat: de vraag of u scheidt, is zelden het geschilpunt. Stelt één van beiden dat het huwelijk duurzaam ontwricht is, dan volgt de echtscheiding vrijwel altijd. De discussie gaat over de gevolgen: de kinderen, het huis, het inkomen en het pensioen. Daar hoort uw voorbereiding dan ook op gericht te zijn.
Verzamel voordat u begint de stukken waarop die gevolgen worden berekend: een afschrift van de huwelijksakte, een uittreksel uit de basisregistratie personen, recente loonstroken en jaaropgaven, de laatste aangifte inkomstenbelasting, de hypotheekgegevens en een waardebepaling van de woning, een overzicht van schulden en de pensioenoverzichten van u beiden. Wie die stukken op tafel heeft, kan onderhandelen; wie ze mist, onderhandelt over aannames.
Gezamenlijk of eenzijdig verzoek: wat is het verschil?
Bij een gemeenschappelijk verzoek dienen u en uw partner samen één verzoekschrift in, met de afspraken die u al heeft gemaakt. U kunt dan samen één advocaat inschakelen. Zijn er geen minderjarige kinderen en bent u het overal over eens, dan houdt de rechtbank geen zitting en beslist de rechter op de stukken. Dat is de snelste en goedkoopste route.
Bij een eenzijdig verzoek dient één van beiden het verzoekschrift in en krijgt de ander een afschrift. De Rechtspraak geeft de andere partij zes weken om een verweerschrift in te dienen; woont die partij in het buitenland of is het adres onbekend, dan is die termijn drie maanden, en verlenging kan via de advocaat worden gevraagd. Er zijn drie reacties mogelijk: verweer voeren, een referteverklaring afgeven waarmee u zich neerlegt bij het verzoek, of niet reageren. Bij minderjarige kinderen volgt hoe dan ook een zitting.
Over de doorlooptijd doet de Rechtspraak geen belofte, en wij evenmin. De opgave is ruim: van minimaal zes weken tot meer dan een jaar, afhankelijk van de vraag hoe snel partijen het eens worden. Wie mikt op een korte procedure, investeert dus niet in procestactiek maar in overeenstemming, desnoods met behulp van mediation bij scheiding.
Waarom is een advocaat verplicht?
Een echtscheiding wordt ingeleid met een verzoekschrift bij de rechtbank, en voor die procedure geldt verplichte procesvertegenwoordiging. U kunt het verzoek dus niet zelf indienen, ook niet als u het samen volledig eens bent. De advocaat stelt het verzoekschrift op, voegt de vereiste stukken bij, dient in, voert het woord op de zitting en verzorgt na afloop de inschrijving van de beschikking.
De keuze tussen één gezamenlijke advocaat en twee eigen advocaten is geen kostenvraagstuk maar een belangenvraagstuk. Eén advocaat kan alleen optreden wanneer uw belangen parallel lopen en blijven lopen. Zodra er een reëel conflict ontstaat over alimentatie, de woning of de kinderen, kan diezelfde advocaat niet langer voor u beiden optreden en moet u alsnog ieder uw eigen advocaat zoeken. Weeg dat vooraf eerlijk af in plaats van halverwege te moeten wisselen.
Wat moet er in het ouderschapsplan staan?
Heeft u minderjarige kinderen, dan is een ouderschapsplan verplicht en moet dat bij het verzoekschrift worden gevoegd. Ontbreekt het, dan kan de rechtbank het verzoek niet-ontvankelijk verklaren, tenzij u aannemelijk maakt waarom het redelijkerwijs niet is gelukt. De wet vraagt om afspraken over drie onderwerpen: hoe u de zorg- en opvoedingstaken verdeelt, hoe u elkaar informeert en raadpleegt over belangrijke zaken, en welke kosten van verzorging en opvoeding ieder draagt.
Het gezag blijft na de scheiding in beginsel bij beide ouders. Dat betekent dat u samen blijft beslissen over school, medische behandeling en verblijfplaats. Maak het plan daarom concreet genoeg om ruzie te voorkomen en abstract genoeg om mee te groeien: leg de hoofdregel vast, plus een afspraak over hoe u afwijkt en wie beslist als u er niet uitkomt. Hoe u dat aanpakt wanneer de verhoudingen gespannen zijn, beschrijven wij in ons artikel over duidelijke afspraken over de kinderen.
De rechter toetst het plan aan het belang van het kind en kan om aanvulling vragen. Kinderen van twaalf jaar en ouder worden door de rechtbank in de gelegenheid gesteld hun mening te geven; ook jongere kinderen kan de rechter horen.
Wat legt u vast in het echtscheidingsconvenant?
Het convenant is de overeenkomst waarin u de gevolgen van de scheiding regelt. Daarin horen in elk geval: de verdeling van de gemeenschap of de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden, de woning en de hypotheek, de partneralimentatie of het uitdrukkelijke afzien daarvan, de kinderalimentatie, de verdeling van het pensioen en de fiscale afwikkeling. Het convenant wordt aan het verzoekschrift gehecht en de rechter neemt het op in de beschikking, waarmee het uitvoerbaar wordt.
Twee punten verdienen bijzondere aandacht. Het eerste is de woning: blijft één van beiden erin wonen, dan moet die persoon door de geldverstrekker worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid van de ander. Zonder dat ontslag blijft u aansprakelijk voor een hypotheek op een huis waarin u niet meer woont. Het tweede is de fiscale kant. De gevolgen voor de inkomstenbelasting, de eigenwoningregeling en de toeslagen zijn zelden vanzelfsprekend; laat die door een fiscalist doorrekenen voordat u tekent. Wat er verder in zo een stuk hoort, leest u in ons artikel over het echtscheidingsconvenant.
Hoe wordt het vermogen verdeeld?
Dat hangt af van de datum van uw huwelijk. Bent u vóór 1 januari 2018 getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden, dan geldt de algehele gemeenschap van goederen: vrijwel alle bezittingen en schulden zijn van u samen, ook wat u van vóór het huwelijk meebracht en wat u tijdens het huwelijk erfde of geschonken kreeg. Bent u op of na 1 januari 2018 getrouwd, dan geldt de beperkte gemeenschap: wat ieder vóór het huwelijk had blijft privé, en erfenissen en schenkingen vallen buiten de gemeenschap.
Wat in de gemeenschap valt, wordt bij helfte verdeeld; artikel 1:100 BW bepaalt dat de echtgenoten een gelijk aandeel hebben. Bij de beperkte gemeenschap ligt de bewijslast bij degene die stelt dat een goed privé is, en dat maakt administratie belangrijk: bankafschriften, aankoopbewijzen en schenkingsakten bepalen wie waar recht op heeft. Wie niets kan aantonen, deelt.
Heeft u huwelijkse voorwaarden, dan bepaalt die akte wat er gebeurt. Let vooral op een niet-uitgevoerd verrekenbeding: veel echtparen leggen jaarlijkse verrekening van overgespaard inkomen vast en doen dat vervolgens nooit, wat bij scheiding tot forse correcties leidt. Wat huwelijkse voorwaarden bij een scheiding betekenen, zetten wij uiteen in ons artikel over huwelijkse voorwaarden en scheiding. Verzwijgt een echtgenoot bewust een goed uit de gemeenschap, dan verliest hij op grond van artikel 3:194 BW zijn aandeel daarin.
Hoe zit het met partner- en kinderalimentatie?
Partneralimentatie is aan de orde wanneer de ene ex-partner na de scheiding onvoldoende inkomen heeft om in het eigen levensonderhoud te voorzien en de ander draagkracht heeft. Sinds 1 januari 2020 geldt op grond van artikel 1:157 BW als hoofdregel dat de verplichting duurt gedurende de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar. Daarop bestaan drie uitzonderingen, onder meer voor lange huwelijken en voor situaties waarin de zorg voor jonge kinderen aan de orde is. Wat dat voor uw situatie betekent, leest u in ons artikel over de duur en hoogte van partneralimentatie.
Kinderalimentatie staat daar los van. De onderhoudsplicht voor kinderen loopt door tot zij eenentwintig jaar worden (artikel 1:395a BW), ook als het kind zelfstandig woont of inkomsten heeft. De hoogte wordt in de praktijk berekend aan de hand van de Tremanormen, het rapport alimentatienormen van de expertgroep van de Rechtspraak: eerst de behoefte van het kind, dan de draagkracht van beide ouders, dan een correctie voor de zorgverdeling. Die normen zijn geen wet, maar rechters volgen ze en een berekening die ervan afwijkt moet worden uitgelegd.
Wat gebeurt er met het pensioen?
Het ouderdomspensioen dat u tijdens het huwelijk heeft opgebouwd, wordt in beginsel gedeeld. Op grond van de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding heeft elke ex-partner recht op de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen van de ander. U kunt daarvan afwijken in huwelijkse voorwaarden of in het convenant, bijvoorbeeld door te kiezen voor conversie, waarbij het aandeel wordt omgezet in een eigen aanspraak.
Er zit een termijn aan die u niet moet missen: meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, met het daarvoor bestemde formulier. Doet u dat op tijd, dan betaalt de pensioenuitvoerder het deel van uw ex-partner rechtstreeks aan hem of haar uit. Meldt u te laat, dan vervalt uw aanspraak niet, maar moet u het bedrag zelf bij uw ex-partner vorderen. Voor wie op latere leeftijd scheidt, weegt dit zwaar; zie ons artikel over scheiden na uw vijftigste.
Wat kunt u regelen zolang de procedure loopt?
Een echtscheidingsprocedure duurt maanden, en in de tussentijd moet er wel geleefd worden. Daarvoor bestaan voorlopige voorzieningen: een aparte, snelle procedure waarin de rechter een tijdelijke regeling treft. Denk aan wie voorlopig in de echtelijke woning blijft, bij wie de kinderen verblijven, welke omgangsregeling geldt en welk bedrag er voorlopig aan alimentatie wordt betaald.
Aan die route zit een voorwaarde. Vraagt u voorlopige voorzieningen aan voordat het echtscheidingsverzoek is ingediend, dan blijft de voorziening alleen in stand als het echtscheidingsverzoek binnen vier weken volgt. De voorziening geldt gedurende de procedure en vervalt daarna. Wat u ermee kunt bereiken, beschrijven wij in ons artikel over voorlopige voorzieningen bij echtscheiding.
Wanneer is de echtscheiding definitief?
De uitspraak van de rechter is niet het eindpunt. De echtscheidingsbeschikking moet worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de gemeente waar u bent getrouwd. Artikel 1:163 BW geeft daarvoor zes maanden. Wordt die termijn overschreden, dan verliest de beschikking haar kracht en bent u nog steeds getrouwd; er zit dan niets anders op dan opnieuw te beginnen.
Om die inschrijving te kunnen doen, moet vaststaan dat er geen hoger beroep meer wordt ingesteld. Daarvoor wordt vaak een akte van berusting opgesteld, waarin beide partijen verklaren zich bij de beschikking neer te leggen. Met die akte kan de advocaat de beschikking direct laten inschrijven in plaats van de beroepstermijn af te wachten. Pas na inschrijving is het huwelijk ontbonden en kunt u opnieuw trouwen; de gemeente tekent de ontbinding aan bij de huwelijksakte.
Geregistreerd partnerschap en scheiding van tafel en bed
Een geregistreerd partnerschap eindigt niet altijd via de rechter. Heeft u geen minderjarige kinderen en bent u het samen eens, dan kunt u het partnerschap beëindigen met een overeenkomst die u laat opstellen door een advocaat of notaris; die verklaring wordt vervolgens ingeschreven bij de burgerlijke stand. Zijn er wel minderjarige kinderen, of komt u er samen niet uit, dan is een verzoek tot ontbinding bij de rechtbank nodig en geldt opnieuw verplichte procesvertegenwoordiging.
Scheiding van tafel en bed is iets anders: het huwelijk blijft bestaan, maar de samenwoningsverplichting eindigt en de gemeenschap wordt ontbonden en verdeeld. Ook hier gaat het via de rechtbank en is een ouderschapsplan verplicht bij minderjarige kinderen. Omdat het huwelijk in stand blijft, lopen de vermogensrechtelijke gevolgen daarvan door; laat u daarover door een notaris adviseren voordat u voor deze route kiest. Na verloop van tijd kan de scheiding van tafel en bed alsnog in een ontbinding van het huwelijk worden omgezet.
Zo pakt u het aan
Breng eerst in kaart wat er te verdelen valt en wat u nodig heeft om te kunnen leven: inkomen, woonruimte en een werkbare regeling voor de kinderen. Probeer daarna tot afspraken te komen, zo nodig met een mediator, en laat die afspraken vastleggen in een ouderschapsplan en een convenant. Laat de fiscale gevolgen doorrekenen door een fiscalist en de pensioengevolgen door uw pensioenuitvoerder. Pas als dat staat, wordt het verzoekschrift ingediend.
Loopt het niet soepel, wacht dan niet af. Voorlopige voorzieningen bieden binnen korte tijd duidelijkheid over de woning, de kinderen en het inkomen, en die duidelijkheid maakt de onderhandeling over de rest doorgaans eenvoudiger. Law & More begeleidt echtscheidingen op gemeenschappelijk en op eenzijdig verzoek, stelt convenanten en ouderschapsplannen op en procedeert waar dat nodig is. U bereikt ons kantoor in Eindhoven op +31 40 369 06 80.
Waar u de regels zelf kunt nalezen
De wettelijke bepalingen over echtscheiding staan in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. De Rechtspraak beschrijft de stappen en termijnen van de echtscheidingsprocedure. Over de verdeling van het ouderdomspensioen en over het beëindigen van een geregistreerd partnerschap geeft de Rijksoverheid uitleg.
Veelgestelde vragen over een echtscheiding aanvragen
Heb ik een advocaat nodig om een echtscheiding aan te vragen?
Ja. Voor het indienen van een echtscheidingsverzoek bij de rechtbank geldt verplichte procesvertegenwoordiging. Dat geldt ook bij een gemeenschappelijk verzoek waarover u het volledig eens bent. Bij een gemeenschappelijk verzoek kunt u samen één advocaat inschakelen, zolang uw belangen niet uiteenlopen.
Hoe lang duurt een echtscheidingsprocedure?
De Rechtspraak houdt het op minimaal zes weken tot meer dan een jaar; dat hangt vooral af van de vraag hoe snel u het eens wordt. Bij een gemeenschappelijk verzoek zonder minderjarige kinderen is er geen zitting en beslist de rechter op de stukken.
Wat gebeurt er als de beschikking niet binnen zes maanden wordt ingeschreven?
Dan verliest de echtscheidingsbeschikking haar kracht en blijft u getrouwd (artikel 1:163 BW). U moet de procedure dan opnieuw voeren. De advocaat verzorgt de inschrijving normaal gesproken zelf, meestal op basis van een akte van berusting.
Is een ouderschapsplan altijd verplicht?
Bij minderjarige kinderen wel; het plan wordt bij het verzoekschrift gevoegd. Ontbreekt het, dan kan de rechtbank het verzoek niet-ontvankelijk verklaren, tenzij u aannemelijk maakt waarom het redelijkerwijs niet is gelukt afspraken te maken. Kinderen van twaalf jaar en ouder krijgen gelegenheid hun mening te geven.
Hoe lang moet ik partneralimentatie betalen?
Sinds 1 januari 2020 geldt als hoofdregel de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar (artikel 1:157 BW). Er bestaan drie uitzonderingen, onder meer voor lange huwelijken en voor de zorg voor jonge kinderen. Kinderalimentatie loopt los daarvan door tot eenentwintig jaar.
Wat gebeurt er als ik de scheiding te laat meld bij mijn pensioenuitvoerder?
Uw aanspraak vervalt niet, maar de pensioenuitvoerder betaalt het deel van uw ex-partner dan niet rechtstreeks uit. U moet het bedrag zelf bij uw ex-partner opeisen. Meld de scheiding daarom binnen twee jaar met het daarvoor bestemde formulier.
Kan ik een geregistreerd partnerschap zonder rechter beëindigen?
Ja, als u geen minderjarige kinderen heeft en het samen eens bent. U laat dan een beëindigingsovereenkomst opstellen door een advocaat of notaris en die verklaring wordt ingeschreven bij de burgerlijke stand. Met minderjarige kinderen of bij onenigheid loopt het wel via de rechtbank.
