Gepubliceerd op 15 november 2022 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Goederen zijn volgens artikel 3:1 BW alle zaken en alle vermogensrechten samen. Zaken zijn stoffelijke objecten die u kunt vastpakken; vermogensrechten zijn onstoffelijke rechten met geldwaarde, zoals een vordering of een aandeel. Dat onderscheid bepaalt hoe de eigendom overgaat, welk zekerheidsrecht u kunt vestigen en wat er bij een faillissement met het goed gebeurt.
De belangrijkste valkuil zit in de grens tussen roerend en onroerend. Die grens hangt niet af van de fundering, maar van de naar buiten kenbare bestemming, zoals de Hoge Raad in het Portacabin-arrest uitmaakte. Hieronder leest u hoe de wet goederen indeelt, welke uitspraken de grenzen trekken en wat dat betekent voor levering, zekerheid en faillissement.
Inhoudsopgave
Wat verstaat de wet onder een goed?
Een goed is de overkoepelende term: het omvat zowel zaken als vermogensrechten. Het woord zaak is enger en ziet alleen op stoffelijke objecten.
Wie in een koopovereenkomst of algemene voorwaarden steeds over zaken schrijft, maar ook rechten bedoelt, dekt daarom minder af dan hij denkt. Een licentie of een vordering valt dan buiten de afspraak.
Artikel 3:2 BW omschrijft zaken als de voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten. Een stoel, een vrachtwagen en een bedrijfspand zijn zaken; een licentie, een handelsnaam of een saldo op een bankrekening zijn dat niet. Artikel 3:6 BW vangt die tweede categorie op: vermogensrechten zijn rechten die overdraagbaar zijn, die stoffelijk voordeel moeten opleveren, of die zijn verkregen in ruil voor verstrekt of in het vooruitzicht gesteld stoffelijk voordeel.
| Soort goed | Voorbeelden | Hoe levert u? | Welk zekerheidsrecht? |
|---|---|---|---|
| Onroerende zaak (registergoed) | Grond, woning, bedrijfspand, havenkraan op rails | Notariële akte en inschrijving in het Kadaster (art. 3:89 BW) | Hypotheek (art. 3:227 BW) |
| Roerende zaak | Machine, voorraad, auto, losstaande wasmachine | Bezitsverschaffing, meestal overhandiging (art. 3:90 BW) | Pandrecht |
| Vordering op naam | Openstaande factuur, banksaldo | Akte plus mededeling, of authentieke of geregistreerde akte zonder mededeling (art. 3:94 BW) | Pandrecht (openbaar of stil) |
| Aandeel in een bv | Aandelen op naam | Notariële akte (art. 2:196 BW) | Pandrecht |
| Intellectueel eigendomsrecht | Auteursrecht, merk, octrooi | Akte (bijzondere wetten) | Pandrecht |
Zijn digitale bestanden en tegoeden ook goederen?
Digitale objecten zijn geen zaken, omdat zij niet stoffelijk zijn. Of zij een vermogensrecht vormen, hangt af van de vraag of daar een afdwingbaar en overdraagbaar recht tegenover staat.
Gegevens, een bestand of een tegoed in een spel vallen daarom niet onder artikel 3:2 BW. Heeft u tegenover een platform wel een afdwingbaar recht op levering of uitbetaling, dan kan dat recht een vermogensrecht zijn. Dezelfde vraag speelt bij de vraag wat u juridisch bezit bij een NFT. Daar betekent het woord eigendom vaak iets anders dan artikel 5:1 BW bedoelt.
Wanneer is een zaak roerend en wanneer onroerend?
Artikel 3:3 BW somt op wat onroerend is. Alles wat daar niet onder valt, is roerend. Onroerend zijn:
- de grond;
- de nog niet gewonnen delfstoffen;
- de met de grond verenigde beplantingen;
- de gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd, rechtstreeks of via andere gebouwen of werken.
In de praktijk draait een geschil bijna altijd om het woord duurzaam.
Het Portacabin-arrest: bestemming telt, niet de fundering
De Hoge Raad oordeelde op 31 oktober 1997 dat een gebouw duurzaam met de grond is verenigd als het naar aard en inrichting bestemd is om duurzaam ter plaatse te blijven (ECLI:NL:HR:1997:ZC2478). Dat het technisch verplaatsbaar is, doet dan niet ter zake. Bij die bestemming telt de bedoeling van de bouwer of de opdrachtgever, maar alleen voor zover die naar buiten kenbaar is, omdat derden de zakenrechtelijke verhoudingen moeten kunnen zien. Verkeersopvattingen zijn geen zelfstandige maatstaf, maar kunnen helpen bij twijfel.
Die lijn trok de Hoge Raad door op 24 december 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BO3644). Havenkranen die over rails kunnen rijden, zijn onroerend: hun constructie wijst op een bestemming om op het land te blijven, en via de rails zijn zij feitelijk met de grond verbonden. Het ging in die zaak om overdrachtsbelasting, wat laat zien dat de kwalificatie ook fiscale gevolgen heeft.
Een voorbeeld ter illustratie: een woonunit die jaren op dezelfde plek staat, is aangesloten op nutsvoorzieningen en niet zonder ingrijpende maatregelen kan worden verplaatst, zal eerder onroerend zijn dan een bouwkeet die enkele maanden op een bouwplaats staat.
Wanneer wordt iets bestanddeel van een gebouw?
Een zaak wordt bestanddeel van een andere zaak als zij daar volgens de verkeersopvatting onderdeel van uitmaakt (artikel 3:4 lid 1 BW), of als zij niet zonder beschadiging van betekenis kan worden losgehaald (artikel 3:4 lid 2 BW). Zij verliest dan haar zelfstandigheid en volgt de eigendom van de hoofdzaak.
Volgens artikel 5:3 BW is de eigenaar van een zaak ook eigenaar van al haar bestanddelen. Artikel 5:20 BW trekt gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd naar de eigendom van de grond toe, tenzij er een recht van opstal is. Een ingebouwde badkamer, een cv-installatie en een vaste keuken horen daardoor doorgaans bij het pand en gaan bij verkoop mee. Een losstaande wasmachine blijft roerend.
Bij zonnepanelen hangt het af van de manier van bevestigen en de verkeersopvatting. Panelen die in het dak zijn geïntegreerd, worden eerder bestanddeel dan panelen die met een ballastsysteem los op het dak liggen. Leg daarom in de koopovereenkomst uitdrukkelijk vast wat wel en niet meegaat.
Onduidelijkheid hierover leidt vaak tot conflict na de overdracht. Ontbreekt er bij de levering iets, of blijft er juist iets onverwacht achter, dan raakt dat aan de vraag of er sprake is van een gebrek. Die discussie werken wij uit bij verborgen gebreken bij de koop van een woning.
Hoe gaat de eigendom van een goed over?
Voor elke overdracht zijn volgens artikel 3:84 BW drie dingen nodig: een geldige titel, een levering en beschikkingsbevoegdheid van degene die overdraagt. Ontbreekt een van de drie, dan blijft de vervreemder eigenaar, wat partijen ook hebben bedoeld.
Hoe de levering eruitziet, verschilt per soort goed; de tabel hierboven zet het op een rij. Voor onroerende zaken is een notariële akte nodig, gevolgd door inschrijving in de openbare registers (artikel 3:89 BW). Roerende zaken gaan over door verschaffing van het bezit (artikel 3:90 BW). Vorderingen op naam worden geleverd met een akte en mededeling aan de schuldenaar, of met een authentieke of geregistreerde onderhandse akte zonder mededeling: stille cessie (artikel 3:94 BW).
De eis van beschikkingsbevoegdheid verklaart waarom een eigendomsvoorbehoud (artikel 3:92 BW) zo effectief is. Zolang de koper niet heeft betaald, is hij geen eigenaar en kan hij de zaak in beginsel niet rechtsgeldig doorleveren. Een derde te goeder trouw wordt in bepaalde gevallen beschermd (artikel 3:86 BW), maar dat doet aan de hoofdregel niet af.
Welke goederen zijn registergoederen?
Registergoederen zijn goederen voor de overdracht of vestiging waarvan inschrijving in de openbare registers nodig is (artikel 3:10 BW). Naast onroerende zaken vallen daaronder teboekgestelde schepen en luchtvaartuigen, en beperkte rechten daarop, zoals erfpacht en opstal.
Omdat de rechtstoestand van een registergoed uit de registers blijkt, ziet u vooraf wie de rechthebbende is en welke hypotheken, beslagen en erfdienstbaarheden erop rusten. Een hypotheekrecht kan alleen op een registergoed worden gevestigd; op alle andere goederen werkt het pandrecht (artikel 3:227 BW). Beslag op een onroerende zaak loopt via inschrijving van het beslagexploot in de registers; beslag op roerende zaken legt de deurwaarder ter plaatse.
Wat kunt u met vermogensrechten?
Vermogensrechten kunt u in de regel overdragen, verpanden en uitwinnen, net als zaken. Onder deze categorie vallen vorderingsrechten, aandelen, rechten uit een overeenkomst, beperkte rechten zoals erfpacht, opstal en vruchtgebruik, en intellectuele-eigendomsrechten zoals auteursrecht, merkrecht en octrooirecht.
Een banksaldo is juridisch geen geld in een kluis, maar een vordering op de bank. Bankbiljetten en munten zijn wel zaken. Daarom bent u bij een bankfaillissement schuldeiser en geen eigenaar van uw saldo.
Volgens artikel 3:83 lid 1 BW zijn eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten overdraagbaar, tenzij de wet of de aard van het recht zich daartegen verzet. Andere rechten zijn alleen overdraagbaar als de wet dat bepaalt.
Actualiteit: verpandingsverboden sinds 1 juli 2025 nietig
U kunt de overdraagbaarheid van een vordering in beginsel contractueel uitsluiten. Sinds 1 juli 2025 geldt door de Wet opheffing verpandingsverboden een uitzondering voor geldvorderingen uit de uitoefening van een beroep of bedrijf: een beding dat overdracht of verpanding van zo een vordering uitsluit of tegengaat, is nietig (artikel 3:83 lid 3 BW). Lid 4 noemt vorderingen waarvoor dat niet geldt. Bestaande contracten met een verpandingsverbod verdienen daarom een nieuwe blik.
Wat een vordering precies is en hoe u haar inbaar houdt, leest u bij wat een vordering is en hoe verjaring werkt. Bij intellectuele eigendom gaat het misverstand meestal andersom: opdrachtgevers denken dat betaling ook de rechten meebrengt. Voor overdracht is echter een akte nodig; zonder akte ontstaat hooguit een gebruiksrecht. Zie ons artikel over intellectuele eigendom in overeenkomsten.
Wat gebeurt er met goederen bij faillissement?
Bij een faillissement valt in beginsel het hele vermogen van de schuldenaar in de boedel, zaken en vermogensrechten (artikel 20 Faillissementswet). Eigendom van een ander en zekerheidsrechten zijn daarop de twee belangrijkste uitzonderingen.
Een zaak die onder eigendomsvoorbehoud is geleverd en nog niet is betaald, is niet van de failliet en valt dus niet in de boedel. De leverancier kan haar terugvorderen, al kan de rechter-commissaris een afkoelingsperiode afkondigen (artikel 63a Faillissementswet). Pand- en hypotheekhouders zijn separatist: zij kunnen hun recht uitoefenen alsof er geen faillissement is (artikel 57 Faillissementswet).
Voor een ondernemer is dat vaak het verschil tussen wel en niet betaald krijgen. Een leverancier zonder zekerheid is concurrent schuldeiser en deelt mee in wat overblijft na de boedelkosten en de voorrangsvorderingen; dat is vaak weinig of niets. Welke van de twee voorgaat als eigendomsvoorbehoud en pandrecht samenkomen, behandelen wij bij pandrecht of eigendomsvoorbehoud. Wat een faillissement verder betekent, leest u bij een failliete onderneming en de positie van schuldeisers.
Betekent goederen buiten het Burgerlijk Wetboek hetzelfde?
Nee. In het dagelijks taalgebruik en in de economie zijn goederen tastbare producten, zoals voedingsmiddelen, kleding en machines, tegenover diensten. Juristen gebruiken het woord ruimer: ook een vordering of een aandeel is een goed (artikel 3:1 BW). Bedoelt u in een contract alleen tastbare producten, schrijf dan zaken of producten.
Het Europese recht kent weer een eigen invulling. Het vrij verkeer van goederen binnen de Europese Unie staat in de artikelen 28 tot en met 37 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Lidstaten mogen de invoer en uitvoer van producten uit andere lidstaten niet beperken, tenzij daarvoor een rechtvaardiging bestaat, zoals de bescherming van de volksgezondheid (artikel 36 VWEU).
Waar vindt u de wettelijke regels?
De definities staan in Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek, het eigendomsrecht in Boek 5 BW en de positie van zekerheidsgerechtigden in de Faillissementswet.
Aan het soort goed hangen ook fiscale gevolgen, bijvoorbeeld overdrachtsbelasting bij onroerende zaken, zoals de havenkranenzaak laat zien. Die kant hoort bij een fiscalist. Wij kijken naar de civielrechtelijke positie: de akte, de levering en de zekerheden.
Waar wij bij helpen rond goederen en eigendom
- In de koopovereenkomst vastleggen welke zaken als bestanddeel meegaan en welke roerend blijven (artikel 3:4 en 5:3 BW).
- Controleren of een overdracht voldoet aan titel, levering en beschikkingsbevoegdheid (artikel 3:84 BW).
- Akten van cessie en verpanding opstellen en beoordelen of een verpandingsverbod in uw contract nog geldig is (artikel 3:83 lid 3 BW).
- Een eigendomsvoorbehoud formuleren in uw algemene voorwaarden en bij faillissement van een afnemer beoordelen of u de zaken kunt terugvorderen.
Goederen in vijf punten
- Goederen zijn alle zaken (stoffelijke objecten) en alle vermogensrechten samen (artikel 3:1 BW).
- Of een bouwwerk onroerend is, hangt af van de naar buiten kenbare bestemming om duurzaam ter plaatse te blijven (HR 31 oktober 1997, Portacabin).
- Een bestanddeel volgt de eigendom van de hoofdzaak (artikel 3:4 en 5:3 BW); leg bij verkoop vast wat meegaat.
- Overdracht vereist titel, levering en beschikkingsbevoegdheid (artikel 3:84 BW); de vorm van levering verschilt per goed.
- Sinds 1 juli 2025 zijn verpandingsverboden voor zakelijke geldvorderingen nietig.
Veelgestelde vragen
Kan een vordering worden overgedragen zonder medewerking van de schuldenaar?
Ja. Voor cessie is geen toestemming van de schuldenaar nodig. Een akte met mededeling aan hem volstaat, of een authentieke of geregistreerde akte zonder mededeling (artikel 3:94 BW). Wel kan de overdraagbaarheid contractueel zijn uitgesloten, behalve bij zakelijke geldvorderingen (artikel 3:83 lid 3 BW).
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.
