Eigendomsvoorbehoud: eigenaar blijven tot de koper betaalt

Gepubliceerd op 21 december 2020 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

Met een eigendomsvoorbehoud blijft u als verkoper eigenaar van een geleverde zaak totdat de koper heeft betaald. Betaalt de koper niet of gaat hij failliet, dan kunt u de zaak terugvorderen, tenzij zij inmiddels is verwerkt, is nagetrokken of is doorverkocht aan iemand die te goeder trouw was.

De regeling staat in artikel 3:92 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Volgens dat artikel wordt u vermoed de zaak over te dragen onder de opschortende voorwaarde dat de koper betaalt. Zolang dat niet is gebeurd, valt de zaak niet in het vermogen van de koper. Zonder dat beding bent u een gewone schuldeiser die op zijn geld moet wachten.

Waarom gaat de eigendom over zonder dat de koper betaalt?

Voor de overdracht van eigendom stelt de wet drie eisen: een geldige titel, beschikkingsbevoegdheid en levering. Betaling van de koopprijs is daar geen onderdeel van.

Eigendom is het meest omvattende recht dat iemand op een zaak kan hebben. Levert u een machine af zonder nadere afspraak, dan wordt de koper eigenaar op het moment van aflevering. Dat geldt ook als hij nog niets heeft betaald.

Dat is het probleem waarvoor het eigendomsvoorbehoud bestaat. Blijft betaling uit, dan mag u de zaak niet zomaar terughalen, want zij is van een ander geworden. U houdt alleen een vordering op geld over. Die moet u langs de gewone weg incasseren, met het risico dat de koper niets heeft om op te verhalen. Wat u in die situatie aan kosten kunt doorberekenen, leest u in ons artikel over incassokosten berekenen.

Wat doet een eigendomsvoorbehoud juridisch?

U levert onder de opschortende voorwaarde van volledige betaling. De koper krijgt de zaak in handen, maar wordt pas eigenaar als hij alles heeft voldaan.

De koper mag de zaak in de regel gebruiken. Tot de laatste betaling bent en blijft u eigenaar. Er is daarna geen nieuwe leveringshandeling nodig: zodra de laatste termijn binnen is, gaat de eigendom vanzelf over.

Volgens artikel 3:92 lid 3 BW geldt de voorwaarde ook als vervuld wanneer u op een andere manier wordt betaald, bijvoorbeeld door verrekening, of wanneer uw vordering tot betaling is verjaard. Laat u een onbetaalde factuur te lang liggen, dan kan de koper dus alsnog eigenaar worden zonder te betalen.

Werkt de koper niet mee aan teruggave, dan kunt u uw zaak opeisen en zo nodig via de rechter afgifte afdwingen. Omdat u eigenaar bent gebleven, valt de zaak buiten het vermogen van de koper en dus ook buiten zijn faillissementsboedel. Dat is het wezenlijke verschil met een gewone vordering.

Voor welke vorderingen mag u de eigendom voorbehouden?

Alleen voor de betaling van zaken die u aan de koper levert of heeft geleverd, voor werkzaamheden die u daarbij verricht, en voor vorderingen omdat de koper die overeenkomsten niet nakomt. Zo staat het in artikel 3:92 lid 2 BW.

Een beding dat alle vorderingen dekt die u ooit op de koper krijgt, bijvoorbeeld ook een lening of een schadeclaim uit een ander verband, gaat die grens te buiten. Voor zover het beding verder gaat, is het nietig en wordt het als niet geschreven beschouwd. Het deel binnen de grens blijft wel geldig.

Binnen die grens mag u het beding ruim formuleren, en dat is verstandig. Levert u doorlopend, dan kunt u afspreken dat u eigenaar blijft van alle geleverde zaken totdat alles is betaald. Dat geldt dan ook voor zaken waarvan de factuur al is voldaan. U voorkomt zo de discussie welke pallet bij welke factuur hoorde. Formuleert u het beding eng, dan kan een gedeeltelijke betaling een groot deel van uw zekerheid laten vervallen.

Wat kunt u niet voorbehouden?

U kunt geen eigendom voorbehouden op iets wat nog niet bestaat of niet meer bestaat. Een beding dat u eigenaar maakt van de nieuwe zaak waarin uw grondstoffen zijn verwerkt, of van de opbrengst van de doorverkoop, heeft naar Nederlands recht geen goederenrechtelijk effect.

Wilt u zekerheid op die opbrengst, dan is een pandrecht op de vorderingen van de koper op zijn afnemers het aangewezen middel. Hoe dat werkt, beschrijven wij in ons artikel over verpanding van vorderingen.

Wanneer verliest u het eigendomsvoorbehoud?

Uw eigendom gaat verloren als de zaak ophoudt als zelfstandige zaak te bestaan of als een derde haar beschermd verkrijgt. Er zijn vier manieren waarop dat gebeurt.

• Verwerking (zaaksvorming). Maakt de koper uit uw materiaal een nieuwe zaak, dan wordt de maker in beginsel eigenaar van die nieuwe zaak en gaat uw eigendom teniet (artikel 5:16 BW).
• Natrekking. Wordt uw zaak een bestanddeel van een andere zaak, bijvoorbeeld een kozijn dat in een gebouw wordt geplaatst, dan wordt de eigenaar van de hoofdzaak ook eigenaar van uw zaak (artikel 5:14 BW).
• Vermenging. Raken uw zaken vermengd met gelijksoortige zaken van anderen, zodat niet meer is aan te wijzen welke eenheden van u zijn, dan gelden de regels van natrekking overeenkomstig (artikel 5:15 BW). U verliest dan uw eigendom, of houdt hooguit een aandeel in mede-eigendom over.
• Doorverkoop. Verkoopt de koper de zaak door aan een derde die te goeder trouw is, dan kan die derde worden beschermd. Daarover meer hieronder.

Hieruit volgt een praktische eis: de zaak moet herkenbaar blijven. Werk met serienummers, partijnummers of een merkteken. Spreek af dat de koper uw zaken apart opslaat en verzekert zolang hij niet heeft betaald.

Wat gebeurt er als de koper de zaak doorverkoopt?

De koper is geen eigenaar en is dus in beginsel niet bevoegd om de eigendom over te dragen. Toch kan een derde die de zaak te goeder trouw en tegen betaling verkrijgt, eigenaar worden (artikel 3:86 BW).

Die bescherming vervalt als de derde van het voorbehoud wist of had moeten weten. Een professionele afnemer die weet dat in zijn branche gebruikelijk onder eigendomsvoorbehoud wordt geleverd, kan een onderzoeksplicht hebben, zeker als hij aanwijzingen had dat de koper financieel in moeilijkheden zat. Vermeld het voorbehoud daarom zichtbaar op pakbonnen en facturen. Dat maakt een beroep op goede trouw voor een professionele afnemer lastiger.

Wilt u doorverkoop helemaal niet toestaan zolang niet is betaald, leg dat dan uitdrukkelijk vast. Doet de koper het toch, dan schiet hij tekort en kunt u schadevergoeding van hem vorderen.

Wat is een eigendomsvoorbehoud waard als uw koper failliet gaat?

Juist dan bewijst het beding zijn waarde. De zaak valt buiten de boedel en u kunt haar bij de curator opeisen, al kan een afkoelingsperiode dat tijdelijk blokkeren.

U bent in dat geval geen concurrente schuldeiser die moet afwachten of er na afloop van het faillissement nog iets wordt uitgekeerd. U bent rechthebbende op een zaak.

Wat betekent een afkoelingsperiode voor u?

Volgens artikel 63a van de Faillissementswet kan de rechter-commissaris een afkoelingsperiode afkondigen van ten hoogste twee maanden, die hij één keer met ten hoogste twee maanden kan verlengen. Tijdens die periode kunt u uw zaken niet ophalen zonder machtiging van de rechter-commissaris.

De afkoelingsperiode is bedoeld om de curator tijd te geven, bijvoorbeeld om een doorstart te onderzoeken. Meld uw voorbehoud daarom direct schriftelijk bij de curator. Stuur de facturen en leveringsbonnen mee en beschrijf zo precies mogelijk om welke zaken het gaat en waar zij zich bevinden.

Wie gaat voor: u of de bank met een pandrecht?

Heeft een bank een pandrecht op de voorraad van uw koper, dan ontstaat een vraag over de rangorde. Uw eigendom gaat in beginsel voor, maar dat verandert zodra de zaak is nagetrokken, verwerkt of aan een beschermde derde is overgedragen.

Wij werken die verhouding uit in ons artikel over pandrecht of eigendomsvoorbehoud. Wat een faillissement verder voor schuldeisers betekent, leest u in ons artikel over faillissement.

Wat kunt u doen als u geen eigendomsvoorbehoud heeft afgesproken?

Ook zonder beding kunt u een onbetaalde roerende zaak soms terugvorderen met het recht van reclame. Dat recht vervalt wel snel.

Volgens artikel 7:39 BW kan de verkoper van een roerende zaak die geen registergoed is en die aan de koper is afgeleverd, die zaak terugvorderen met een schriftelijke verklaring aan de koper. Voorwaarde is dat de prijs niet is betaald en dat aan de vereisten voor ontbinding is voldaan.

Volgens artikel 7:44 BW vervalt de bevoegdheid zodra twee termijnen allebei zijn verstreken: zes weken nadat de vordering tot betaling opeisbaar werd, en zestig dagen nadat de zaak bij de koper is opgeslagen. Wie pas na een half jaar aanmanen aan terugvorderen denkt, is te laat. Ook hier moet de zaak nog in dezelfde staat en herkenbaar aanwezig zijn.

Een voorbeeld ter illustratie. Een groothandel levert op 1 maart een partij pompen, met een betalingstermijn van dertig dagen. De factuur wordt dus op 31 maart opeisbaar. Zes weken daarna valt half mei; zestig dagen na aflevering valt eind april. Het recht van reclame vervalt pas als beide termijnen voorbij zijn, dus rond half mei. Wacht de groothandel tot na de zomer, dan kan hij alleen nog betaling vorderen.

Waar staan de regels voor koop op afbetaling en huurkoop?

Sinds 1 januari 2017 in titel 7.2B van het Burgerlijk Wetboek, over goederenkrediet. De oude bepalingen in artikel 7A:1576 en volgende BW, waarnaar oudere publicaties nog verwijzen, zijn vervallen.

Bij koop op afbetaling en huurkoop wordt van oudsher met eigendomsvoorbehoud gewerkt: de zaak wordt afgeleverd, maar de eigendom gaat pas over als alles is betaald.

Goederenkrediet voor roerende zaken die geen registergoederen zijn, staat in de artikelen 7:84 en volgende BW. Huurkoop van onroerende zaken staat in de artikelen 7:101 en volgende BW, met een aparte onderafdeling voor huurkoop van woonruimte. Verwijst uw contract of uw set voorwaarden nog naar de oude artikelen, dan is dat een goede aanleiding om de tekst te laten herzien.

Hoe legt u een eigendomsvoorbehoud goed vast?

Neem het beding op in de koopovereenkomst, in een aparte overeenkomst of in algemene voorwaarden die u vóór of bij het sluiten van de overeenkomst aan de koper geeft. U moet kunnen bewijzen dat het is afgesproken.

Kiest u voor algemene voorwaarden, dan gelden de wettelijke eisen daarvoor volledig. De voorwaarden moeten vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand zijn gesteld. Is dat niet gebeurd, dan kan de wederpartij het beding vernietigen (artikelen 6:233 en 6:234 BW). Een eigendomsvoorbehoud dat pas op de achterkant van de factuur verschijnt, komt meestal te laat.

Wat als uw koper naar zijn eigen inkoopvoorwaarden verwijst?

Dan is er een strijd tussen twee sets voorwaarden. Volgens artikel 6:225 lid 3 BW geldt in Nederland de set waarnaar het eerst is verwezen, tenzij de tweede verwijzing de eerste voorwaarden uitdrukkelijk van de hand wijst.

Uw voorbehoud kan zo ongemerkt sneuvelen. Hoe u dat voorkomt, beschrijven wij in ons artikel over de battle of forms in b2b-voorwaarden. De basis leest u in ons artikel over algemene voorwaarden ter hand stellen, en waar u op let bij het schrijven van nieuwe voorwaarden in ons artikel over algemene voorwaarden opstellen.

Levert u aan afnemers in het buitenland?

Ga dan niet uit van de Nederlandse regeling. Volgens artikel 10:128 BW worden de goederenrechtelijke gevolgen van een eigendomsvoorbehoud in beginsel beheerst door het recht van het land waar de zaak zich bij de levering bevindt.

Voor een zaak die voor uitvoer bestemd is, kunt u afspreken dat het recht van het land van bestemming geldt, mits de eigendom volgens dat recht pas overgaat als de prijs volledig is betaald. Een voorbehoud dat naar Nederlands recht geldig is, kan in een ander land een registratie- of vormvereiste kennen, of daar niet worden erkend. Laat dat per land beoordelen voordat u levert.

Waar gaan de meeste geschillen over?

Meestal niet over de vraag of het beding bestaat, maar over drie andere vragen: is het op tijd overeengekomen, reikt het ver genoeg en zijn de zaken nog herkenbaar? Controleer uw leveringsvoorwaarden op die drie punten voordat er een betalingsprobleem is.

Een eigendomsvoorbehoud kost weinig om af te spreken en veel als het ontbreekt. De wettekst vindt u in Boek 3 en Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek op wetten.overheid.nl. De afkoelingsperiode staat in de Faillissementswet.

Waar let u als verkoper op?

• Geef uw algemene voorwaarden met het eigendomsvoorbehoud vóór of bij het sluiten van de overeenkomst (artikel 6:234 BW).
• Laat het beding alle geleverde zaken dekken totdat alles is betaald, binnen de grens van artikel 3:92 lid 2 BW.
• Houd uw zaken herkenbaar met serienummers of partijnummers en vermeld het voorbehoud op pakbon en factuur.
• Geen beding afgesproken? Stuur de reclameverklaring voordat de termijnen van artikel 7:44 BW zijn verstreken.

Waar let u als koper op?

• Controleer of u de zaken mag doorverkopen, verwerken of verpanden zolang u niet volledig heeft betaald.
• Bewaar en verzeker de zaken apart als het beding dat voorschrijft.
• Kijk of uw inkoopvoorwaarden de voorwaarden van de verkoper uitdrukkelijk van de hand wijzen (artikel 6:225 lid 3 BW).
• Ga na of het beding verder reikt dan artikel 3:92 lid 2 BW toestaat; voor dat deel is het nietig.

Wat kunnen wij voor u doen bij een eigendomsvoorbehoud?

Wij staan leveranciers en afnemers bij, van het opstellen van het beding tot het terughalen van de zaken.

• Wij stellen een eigendomsvoorbehoud op dat binnen de grenzen van artikel 3:92 lid 2 BW zo ruim mogelijk is.
• Wij controleren of uw algemene voorwaarden op tijd ter hand zijn gesteld en standhouden tegenover de inkoopvoorwaarden van uw afnemer.
• Wij melden uw voorbehoud bij de curator en vragen tijdens een afkoelingsperiode zo nodig machtiging aan de rechter-commissaris (artikel 63a Faillissementswet).
• Wij vorderen afgifte van uw zaken, zo nodig in kort geding.
• Wij beoordelen bij levering naar het buitenland welk recht geldt (artikel 10:128 BW) en of daar extra eisen gelden.

Samengevat

• Met een eigendomsvoorbehoud blijft u eigenaar tot de koper volledig heeft betaald (artikel 3:92 BW).
• Het beding mag alleen de betaling van geleverde zaken, bijbehorende werkzaamheden en vorderingen wegens tekortschieten in die overeenkomsten dekken.
• Verwerking, natrekking, vermenging en doorverkoop aan een derde te goeder trouw kunnen uw eigendom laten vervallen.
• In een faillissement vordert u de zaak bij de curator terug; een afkoelingsperiode kan dat maximaal vier maanden blokkeren.
• Zonder beding heeft u soms nog het recht van reclame, maar dat vervalt al na zes weken en zestig dagen (artikel 7:44 BW).

Veelgestelde vragen

Moet een eigendomsvoorbehoud schriftelijk?

De wet schrijft geen vorm voor, maar u moet bewijzen dat het beding is afgesproken. Leg het daarom schriftelijk vast, in het contract of in algemene voorwaarden die u op tijd heeft gegeven. Herhaal het op orderbevestiging, pakbon en factuur.

Mag mijn koper de zaak gebruiken zolang hij niet heeft betaald?

Ja, gebruik is toegestaan tenzij u iets anders afspreekt. Doorverkopen, verpanden of verwerken is iets anders. Leg in het beding vast dat dit niet mag zolang niet volledig is betaald, en dat de koper de zaken apart en verzekerd houdt.

Wat als de koper de zaak al heeft doorverkocht?

Dan kunt u haar in beginsel niet bij de derde terugvorderen als die te goeder trouw en tegen betaling heeft verkregen (artikel 3:86 BW). Van uw koper kunt u schadevergoeding vorderen. Wilt u zekerheid op de opbrengst van de doorverkoop, dan moet u daarvoor een pandrecht bedingen.

Geldt het voorbehoud ook voor onroerende zaken?

Nee. Voor registergoederen zoals een woning of bedrijfspand werkt een eigendomsvoorbehoud niet. Daar loopt zekerheid via hypotheek, of via de regeling voor huurkoop van onroerende zaken in de artikelen 7:101 en volgende BW.

Hoe snel moet ik handelen als mijn koper failliet gaat?

Direct. Meld uw voorbehoud schriftelijk bij de curator en stuur de onderliggende stukken mee. Is een afkoelingsperiode afgekondigd (artikel 63a Faillissementswet), dan heeft u een machtiging van de rechter-commissaris nodig om uw zaken op te halen.

Kan mijn eigendomsvoorbehoud verjaren?

Indirect wel. Is uw vordering tot betaling verjaard, dan geldt de voorwaarde als vervuld en wordt de koper eigenaar (artikel 3:92 lid 3 BW). Voor een koopprijs geldt in de regel een verjaringstermijn van vijf jaar (artikel 3:307 BW); bij consumentenkoop is dat twee jaar (artikel 7:28 BW).

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.