Verblijfsvergunning aanvragen in Nederland: waar moet u op letten?

Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 11 september 2026

Wie langer dan negentig dagen in Nederland wil verblijven en geen burger van de EU, de EER of Zwitserland is, moet een verblijfsvergunning aanvragen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Bent u mvv-plichtig, dan loopt dat via de toegang- en verblijfsprocedure, waarin de machtiging tot voorlopig verblijf en de verblijfsvergunning in één aanvraag worden gecombineerd. Voor een reguliere aanvraag geldt een beslistermijn van negentig dagen.

Wie heeft een verblijfsvergunning nodig?

De hoofdregel is eenvoudig: verblijft u langer dan negentig dagen en heeft u niet de nationaliteit van een lidstaat van de Europese Unie, de Europese Economische Ruimte of Zwitserland, dan heeft u een verblijfsvergunning nodig. Het verblijfsdoel maakt voor die verplichting niet uit; werk, studie, gezinshereniging en verblijf bij een partner vallen er allemaal onder.

Burgers van de EU, de EER en Zwitserland hebben die vergunning niet nodig. Zij ontlenen hun verblijfsrecht rechtstreeks aan het Unierecht en hoeven zich alleen bij de gemeente in te schrijven wanneer zij langer dan vier maanden blijven. Voor hun familieleden zonder Unienationaliteit ligt het anders: die hebben wel een verblijfsdocument nodig, maar volgen een lichtere procedure omdat het Unierecht van toepassing is en niet het nationale vreemdelingenrecht.

Er bestaat een aparte route voor de ouder van een Nederlands kind die feitelijk voor dat kind zorgt. Uit rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie volgt dat die ouder onder omstandigheden verblijfsrecht in de Unie ontleent, omdat het kind anders gedwongen zou zijn het grondgebied van de Unie te verlaten. Die zogeheten Chavez-route wordt door de IND als afzonderlijk verblijfsdoel behandeld.

Wat is de mvv-plicht en hoe werkt de TEV-procedure?

Een machtiging tot voorlopig verblijf is een visum voor lang verblijf, een sticker van het type D, die u nodig heeft om Nederland in te reizen met het doel er te blijven. Bent u mvv-plichtig, dan mag u de verblijfsvergunning niet vanuit Nederland aanvragen: de aanvraag verloopt via de toegang- en verblijfsprocedure, waarin de IND de mvv en de verblijfsvergunning in één keer beoordeelt.

Vrijgesteld van de mvv-plicht zijn onder meer burgers van de Europese Unie, de EER en Zwitserland, en daarnaast onderdanen van Australië, Canada, Japan, Monaco, Nieuw-Zeeland, Vaticaanstad, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zuid-Korea. Ook wie al een geldige Nederlandse verblijfsvergunning heeft, wie gezinslid is van een burger van de Unie, of wie de status van EU-langdurig ingezetene in een andere lidstaat bezit, hoeft geen mvv aan te vragen. Voor bijzondere situaties bestaan aanvullende vrijstellingen, bijvoorbeeld voor slachtoffers van mensenhandel of huiselijk geweld, voor mensen die medisch niet in staat zijn te reizen, en voor gevallen waarin terugkeer strijd zou opleveren met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

De procedure zelf wordt in de regel gestart door uw referent in Nederland. Na een positieve beslissing haalt u de mvv op bij de Nederlandse ambassade of het consulaat in het land waar u woont of verblijft; daar worden ook uw biometrische gegevens vastgelegd. Met de mvv reist u naar Nederland en haalt u vervolgens het verblijfsdocument op bij een IND-loket.

Welke verblijfsdoelen kent het reguliere vreemdelingenrecht?

Het vreemdelingenrecht werkt met verblijfsdoelen, en het doel bepaalt de voorwaarden. Voor werk in loondienst is er de gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid, waarbij de IND ook toetst of er een tewerkstellingsvergunning nodig is. Voor hoogopgeleide werknemers bestaan de kennismigrantenregeling en de Europese blauwe kaart. Daarnaast kent de wet verblijf als zelfstandige, het start-upverblijf voor innovatieve ondernemers, seizoenarbeid en het oriëntatiejaar waarmee afgestudeerden een jaar de tijd krijgen om werk te zoeken.

Voor studie is toelating bij een erkende onderwijsinstelling het vertrekpunt; die instelling treedt op als referent en bewaakt de studievoortgang. Voor gezinsleven bestaat het verblijfsdoel familie en gezin, waaronder verblijf bij een echtgenoot of geregistreerd partner, bij een ongehuwde partner met een duurzame en exclusieve relatie, en verblijf van minderjarige kinderen bij een ouder. Voor asiel geldt een geheel eigen procedure die hier buiten beschouwing blijft.

Kiest u het verkeerde verblijfsdoel, dan wordt de aanvraag getoetst aan voorwaarden waaraan u niet kunt voldoen. Wisselen kan later wel, maar dat is een nieuwe aanvraag met nieuwe leges en een nieuwe wachttijd. Bepaal het doel dus zorgvuldig voordat u indient; welke afwegingen daarbij spelen voor hoogopgeleide werknemers, leest u in ons artikel over kennismigranten en de blauwe kaart.

Wat is een referent en waarom is die belangrijk?

De referent is de persoon of organisatie die belang heeft bij uw verblijf en die daarvoor tegenover de IND verantwoordelijkheid draagt. Bij gezinshereniging is dat uw partner of familielid in Nederland, bij studie de onderwijsinstelling, bij werk de werkgever. De referent dient de aanvraag vaak zelf in en is degene die aantoont dat aan de voorwaarden is voldaan.

Voor werkgevers en onderwijsinstellingen bestaat de figuur van de erkend referent. Erkenning geeft een aanzienlijk snellere procedure, omdat de IND grotendeels afgaat op de eigen verklaring van de referent, maar zij brengt ook plichten mee: een informatieplicht bij wijzigingen, een administratieplicht en een zorgplicht. De IND controleert daarop en kan de erkenning intrekken. Wat dat toezicht inhoudt, zetten wij uiteen in ons artikel over erkenning als referent.

Voor de aanvrager is dit geen bijzaak. Verliest uw werkgever zijn erkenning, of komt uw referent zijn verplichtingen niet na, dan raakt dat rechtstreeks uw verblijfsrecht. Vraag bij een baanaanbod dus na of de werkgever erkend referent is en welke afspraken er gelden als het dienstverband eindigt.

Welke inkomenseis geldt bij een aanvraag?

De referent moet beschikken over zelfstandig, duurzaam en voldoende inkomen. Zelfstandig betekent zonder bijstand; duurzaam ziet op de vraag of het inkomen nog minstens een jaar beschikbaar is; voldoende wordt gemeten aan het normbedrag dat de IND twee keer per jaar publiceert, op 1 januari en 1 juli.

Voor gezinshereniging met een partner bedraagt dat normbedrag in de periode van 1 juli tot en met 31 december 2026 een bruto maandloon van 2.337,00 euro exclusief vakantiegeld, ofwel 2.523,96 euro inclusief vakantiegeld. Voor kennismigranten gelden hogere salariscriteria: 5.942,00 euro bruto per maand voor wie dertig jaar of ouder is, 4.357,00 euro voor wie jonger is dan dertig, en een verlaagd criterium van 3.122,00 euro voor recent afgestudeerden. Voor de Europese blauwe kaart geldt een verlaagd criterium van 4.754,00 euro. Omdat deze bedragen halfjaarlijks wijzigen, controleert u ze altijd op de website van de IND voordat u indient.

Rond die eis bestaat de meeste discussie in de praktijk, met name over de duurzaamheid van inkomen uit tijdelijke contracten, uitzendwerk of een eigen onderneming. Het Unierecht dwingt bovendien tot een individuele afweging in gezinsherenigingszaken, zodat een strikte toepassing van het normbedrag niet altijd houdbaar is. Waar de grenzen liggen, beschrijven wij in ons artikel over gezinshereniging en de inkomenseis.

Welke documenten heeft u nodig?

Welke stukken u moet aanleveren hangt af van het verblijfsdoel, maar een vaste kern keert altijd terug: een geldig paspoort, bewijs van het verblijfsdoel, bewijs van het inkomen van de referent en documenten waaruit uw burgerlijke staat en familieband blijken. Buitenlandse akten moeten zijn gelegaliseerd of voorzien van een apostille, en vertaald door een beëdigde vertaler.

Bij gezinshereniging komt daar in veel gevallen het basisexamen inburgering in het buitenland bij, dat u aflegt op de Nederlandse ambassade voordat u naar Nederland komt. Voor sommige nationaliteiten en situaties bestaan vrijstellingen; laat dat vooraf beoordelen, want een gemiste vrijstelling kost maanden.

Twee dingen bepalen of het misgaat. Een onvolledige aanvraag wordt niet aangehouden maar afgewezen, en de betaalde leges krijgt u dan niet terug. En de beslistermijn begint pas te lopen wanneer de aanvraag compleet is: iedere aanvulling die de IND moet opvragen, verlengt de wachttijd. Investeer daarom liever tijd in het dossier dan in het snel indienen ervan.

Hoe lang mag de IND over uw aanvraag doen?

Voor een reguliere verblijfsvergunning, ook wanneer die via de toegang- en verblijfsprocedure met een mvv wordt aangevraagd, geldt een wettelijke beslistermijn van negentig dagen. Voor verblijf met het oog op studie of onderzoek is die termijn zestig dagen. Voor een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd geldt zes maanden. De termijn gaat lopen op de dag waarop de IND de aanvraag ontvangt.

De IND kan die termijn verlengen wanneer nader onderzoek nodig is, tot een maximum van zes maanden voor reguliere aanvragen. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer documenten moeten worden geverifieerd in het land van herkomst of wanneer er twijfel is over de gestelde familieband.

Beslist de IND niet op tijd, dan is de route sinds 15 april 2025 veranderd. De bestuursrechtelijke dwangsom bij niet tijdig beslissen is voor deze zaken afgeschaft. Wat overblijft, is de IND schriftelijk in gebreke stellen en daarna beroep instellen wegens het niet tijdig nemen van een besluit; de rechtbank kan de IND dan een termijn stellen. Wachten helpt niet, in gebreke stellen wel.

Wat kost een aanvraag?

De IND heft leges, die per verblijfsdoel verschillen en die jaarlijks per 1 januari worden aangepast. De actuele bedragen staan op de website van de IND; ga niet af op cijfers uit oudere publicaties, want zij wijzigen elk jaar. Houd er rekening mee dat u de leges ook kwijt bent wanneer de aanvraag wordt afgewezen.

Voor Turkse onderdanen geldt voor een aantal verblijfsdoelen een lager legestarief. Dat vloeit voort uit de standstillbepalingen bij de associatieovereenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en Turkije, die verhoging van bestaande eisen en tarieven voor deze groep beperken.

In bijzondere gevallen kan vrijstelling van leges worden gevraagd, bijvoorbeeld wanneer een beroep wordt gedaan op artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de aanvrager aantoonbaar geen inkomen heeft en het bedrag ook niet kan lenen. Die drempel is hoog en vergt onderbouwing met stukken.

Wat gebeurt er als uw situatie verandert?

Een verblijfsvergunning is gekoppeld aan het doel waarvoor zij is verleend. Verandert dat doel, dan verandert uw verblijfsrecht mee. Daarom rust op erkend referenten een informatieplicht: wijzigingen in het dienstverband, de studie of de gezinssituatie moeten bij de IND worden gemeld. Doet de referent dat niet, dan riskeert hij een bestuurlijke boete en loopt u het risico dat de vergunning wordt ingetrokken.

Eindigt uw dienstverband als kennismigrant, dan heeft u in beginsel drie maanden om een nieuwe erkende werkgever te vinden. Eindigde het dienstverband op of na 22 mei 2026 en had u de vergunning al twee jaar of langer, dan is die zoektermijn zes maanden; dezelfde verruiming geldt voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting. Die zoektermijn kan nooit langer duren dan de resterende geldigheid van uw vergunning. Wat er verder speelt bij een baanwissel, beschrijven wij in ons artikel over overstappen van werkgever als kennismigrant.

Bij een verblijfsvergunning die is verleend voor verblijf bij een partner ligt de gevoeligheid bij het einde van de relatie. De vergunning is dan afhankelijk van die relatie, en beeindiging kan grond zijn voor intrekking. Onder voorwaarden bestaat aanspraak op voortgezet verblijf, bijvoorbeeld na een aantal jaren huwelijk of samenwoning of wanneer er sprake was van huiselijk geweld. Wat dat betekent, leest u in ons artikel over echtscheiding en verblijfsrecht.

Wanneer kunt u een vergunning voor onbepaalde tijd aanvragen?

Na vijf jaar onafgebroken rechtmatig verblijf op grond van een niet-tijdelijk verblijfsdoel kunt u een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd aanvragen. Daarvoor gelden aanvullende voorwaarden: voldoende en duurzaam inkomen, geen gevaar voor de openbare orde, en het inburgeringsdiploma of een vrijstelling daarvan. Voor deze aanvraag hanteert de IND een beslistermijn van zes maanden.

Naast de nationale vergunning bestaat de EU-verblijfsvergunning voor langdurig ingezetenen. Die berust op Europese regelgeving en biedt het voordeel dat u zich onder voorwaarden ook in een andere lidstaat kunt vestigen. De verblijfseis is eveneens vijf jaar, maar niet elk verblijf telt volledig mee; verblijf voor studie telt bijvoorbeeld slechts gedeeltelijk.

De derde route is naturalisatie. Dat is geen verblijfsvergunning maar het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit, met eigen voorwaarden en met de vraag naar afstand van uw huidige nationaliteit. Welke keuze wanneer verstandig is, weegt ons artikel over naturalisatie of een vergunning voor onbepaalde tijd tegen elkaar af.

Uw aanvraag is afgewezen: welke termijnen gelden?

Dit is het moment waarop de termijnen het kortst zijn en fouten het duurst. Tegen een afwijzende beslissing op een reguliere aanvraag kunt u bezwaar maken bij de IND. Artikel 69 van de Vreemdelingenwet 2000 stelt die termijn op vier weken, in afwijking van de zes weken die in het bestuursrecht gebruikelijk zijn. Die termijn wordt niet verlengd omdat u nog stukken zoekt; bent u te laat, dan volgt niet-ontvankelijkheid.

Wordt het bezwaar ongegrond verklaard, dan staat beroep open bij de rechtbank, ook binnen vier weken. Het Centraal Inschrijfbureau Vreemdelingenzaken in Haarlem verdeelt die zaken over de rechtbanken. Volgens de Rechtspraak duurt zo een beroepsprocedure minimaal drie maanden en niet zelden langer dan zes maanden. Tegen de uitspraak van de rechtbank staat hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, opnieuw binnen vier weken.

Belangrijk is dat bezwaar en beroep niet vanzelf betekenen dat u de uitkomst in Nederland mag afwachten. Waar dat niet zo is, moet u de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening vragen. Wat wel en niet opschortende werking heeft, leest u in ons artikel over opschortende werking in het vreemdelingenrecht; de stappen zelf beschrijven wij in ons artikel over het bezwaar- en beroepsproces bij de IND.

Laat een afwijzing altijd beoordelen voordat u opnieuw aanvraagt. Een tweede aanvraag met dezelfde stukken levert dezelfde afwijzing op. Soms is bezwaar de aangewezen route, soms een nieuwe en beter onderbouwde aanvraag; dat verschil hangt af van de afwijzingsgrond.

Wat gebeurt er bij verblijf zonder vergunning?

Verblijf zonder geldige verblijfstitel is onrechtmatig en kan leiden tot een terugkeerbesluit en tot uitzetting. Daarbij kan een inreisverbod worden opgelegd dat niet alleen voor Nederland maar voor het hele Schengengebied geldt, met een duur die afhangt van de omstandigheden.

Onrechtmatig verblijf werkt bovendien door in latere aanvragen. De IND beoordeelt uw verblijfsgeschiedenis, en een periode zonder verblijfsrecht kan in de weg staan aan een vergunning voor onbepaalde tijd of aan naturalisatie, waarvoor onafgebroken rechtmatig verblijf is vereist. Wacht dus niet tot uw vergunning is verlopen; een verlengingsaanvraag dient u tijdig in.

Zo bereidt u de aanvraag voor

Bepaal eerst uw route: bent u vrijgesteld van de mvv-plicht of niet, en welk verblijfsdoel past bij uw situatie. Stel daarna vast wie referent is en of die aan de inkomens- of erkenningseisen voldoet. Verzamel de documenten en laat akten tijdig legaliseren en vertalen; dat kost in veel landen weken tot maanden. Dien pas in wanneer het dossier compleet is.

Houd na indiening de termijnen bij en reageer meteen op verzoeken om aanvullende gegevens. Blijft een beslissing uit, stel de IND dan in gebreke. Volgt een afwijzing, laat die dan binnen dagen beoordelen, want de bezwaartermijn van vier weken is snel voorbij. Law & More begeleidt aanvragen, voert bezwaar- en beroepsprocedures en adviseert werkgevers over erkenning als referent. U bereikt ons kantoor in Eindhoven op +31 40 369 06 80.

Waar u de regels zelf kunt nalezen

De wettelijke basis staat in de Vreemdelingenwet 2000 en het Vreemdelingenbesluit 2000. De actuele normbedragen en salariscriteria publiceert de IND, die ook de beslistermijnen per procedure vermeldt. De Rechtspraak beschrijft de beroepsprocedure bij een geweigerde verblijfsvergunning.

Veelgestelde vragen over het aanvragen van een verblijfsvergunning