Vertegenwoordiging in procedures: wie mag voor u naar de rechter?

Een advocaat legt een cliënt de juridische procedures uit in een kantooromgeving.

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Ja, iemand anders kan namens u naar de rechter, maar wie dat mag, hangt af van de procedure. Bij de kantonrechter mag u zelf procederen of bijvoorbeeld een familielid machtigen; bij de rechtbank hebt u in civiele zaken buiten de kantonzaken een advocaat nodig (artikelen 79 en 80 Rv).

Dit heet vertegenwoordiging. De persoon die voor u optreedt, spreekt en handelt in uw naam, maar u blijft zelf partij. Wat hij binnen zijn bevoegdheid doet, bindt u (artikel 3:60 BW). Hieronder leest u per soort procedure wie u mag vertegenwoordigen, hoe u een machtiging opstelt en wat er gebeurt als iemand zonder bevoegdheid namens u handelt.

Een advocaat spreekt in een rechtszaal terwijl een cliënt naast hem zit en een rechter op de achtergrond toekijkt.

Wie mag u vertegenwoordigen? Overzicht per procedure

ProcedureAdvocaat verplicht?Andere gemachtigde mogelijk?Wettelijke basis
Kantonrechter (civiel)NeeJa, met schriftelijke machtigingArt. 80 Rv
Rechtbank, civiele zaken buiten kantonJa, in de regelNeeArt. 79 Rv
Gerechtshof en Hoge Raad (civiel)JaNeeRv
BestuursrechterNeeJa; de rechter kan een schriftelijke machtiging verlangen, niet van een advocaatArt. 8:24 Awb
StrafzaakNee, maar alleen een advocaat kan u ter zitting verdedigen als u er niet bentNeeArt. 279 Sv

Een advocaat kan in civiele zaken bij elke rechter optreden. Een andere gemachtigde, zoals een partner, familielid of jurist van een rechtsbijstandsverzekeraar, kan alleen optreden waar de wet geen advocaat voorschrijft.

Civiele zaken bij de rechtbank en het hof

Bij de rechtbank hebt u in civiele zaken die geen kantonzaak zijn een advocaat nodig (artikel 79 Rv). U kunt dan niet zelf procederen en ook geen familielid laten optreden. Hetzelfde geldt in hoger beroep bij het gerechtshof. In een dagvaardingsprocedure is de termijn voor hoger beroep drie maanden na de uitspraak (artikel 339 Rv).

Een advocaat hoeft de rechter geen aparte machtiging te tonen. Zijn bevoegdheid volgt uit de opdracht die u hem geeft en uit zijn beroep. Hij stelt processtukken op, voert het woord op de zitting, onderhandelt met de tegenpartij en stelt zo nodig hoger beroep in. Ontvangt u een dagvaarding, lees dan ook ons artikel over een civiele dagvaarding ontvangen.

Zaken bij de kantonrechter

De kantonrechter behandelt onder meer arbeids-, huur- en consumentenzaken en vorderingen met een beperkte geldwaarde (artikel 93 Rv). Daar mag u zelf procederen, een advocaat nemen of een andere gemachtigde inschakelen (artikel 80 Rv). Dat kan uw partner, een ander familielid, een vriend of een jurist zijn.

Een gemachtigde die geen advocaat is, heeft een schriftelijke machtiging nodig. Treedt hij mondeling op tijdens de zitting, dan neemt hij de machtiging mee. Dient hij stukken in, dan stuurt hij de machtiging mee; vaak wordt ook een kopie van uw identiteitsbewijs gevraagd. De kantonrechter kan een gemachtigde weigeren als er ernstige bezwaren tegen die persoon bestaan, bijvoorbeeld als hij onbetrouwbaar is of de zaak niet behoorlijk kan voeren.

Bestuursrechtelijke procedures

Bij bezwaar en beroep tegen een overheidsbesluit is een advocaat niet verplicht. U kunt zich laten vertegenwoordigen door een gemachtigde, zoals een jurist van uw rechtsbijstandsverzekeraar (artikel 8:24 Awb). De bestuursrechter kan van een gemachtigde een schriftelijke machtiging verlangen, maar die uitzondering geldt niet voor advocaten.

In de bezwaarfase ligt dat iets anders. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde op 19 maart 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:916) dat een bestuursorgaan op grond van artikel 2:1 Awb ook van een advocaat een machtiging mag vragen. Is het voor het bestuursorgaan redelijkerwijs duidelijk dat een advocaat namens de betrokkene optreedt, dan hoort het dat in de regel niet te doen. In die zaak mocht het bezwaar daarom niet niet-ontvankelijk worden verklaard wegens een ontbrekende machtiging. Krijgt u toch een verzoek om een machtiging, stuur die dan binnen de gestelde termijn op.

Strafzaken

In het strafrecht gelden eigen regels. U bent zelf verdachte en wordt opgeroepen om op de zitting te verschijnen. Bent u er niet, dan kan alleen een advocaat die verklaart dat hij uitdrukkelijk gemachtigd is, uw verdediging voeren (artikel 279 Sv). Een familielid of kennis kan u in een strafzaak niet vertegenwoordigen. Voor jongeren gelden in het jeugdstrafrecht aparte regels.

Wettelijke vertegenwoordiging of volmacht

Een advocaat die in een kantoor een cliënt informeert over juridische procedures, met documenten en een laptop op tafel.

De bevoegdheid om een ander te vertegenwoordigen ontstaat op twee manieren: door de wet of door een volmacht die u zelf geeft. Bij beide handelt de vertegenwoordiger in naam van de vertegenwoordigde, en komen de gevolgen bij de vertegenwoordigde terecht.

Curator, bewindvoerder, mentor en ouders

Kan iemand zijn eigen belangen niet meer goed behartigen, dan kan de kantonrechter een curator, bewindvoerder of mentor benoemen (Boek 1 BW). Hun bevoegdheid volgt uit de wet en de beschikking van de kantonrechter.

  • Curatele is de zwaarste maatregel. De curator treedt op voor zowel financiële als persoonlijke belangen.
  • Bewind gaat alleen over geld en goederen. Over andere zaken beslist de betrokkene zelf.
  • Mentorschap gaat over persoonlijke zaken, zoals zorg en begeleiding. De mentor beslist niet over geld.
  • Ouders met gezag vertegenwoordigen hun minderjarige kinderen, ook in een procedure.

Een wettelijk vertegenwoordiger heeft geen volmacht van de betrokkene nodig. Voor sommige belangrijke beslissingen is wel toestemming van de kantonrechter nodig. Laat dat nagaan voordat u namens een ander een procedure begint.

Een volmacht die u zelf geeft

Met een volmacht geeft u een ander de bevoegdheid om in uw naam rechtshandelingen te verrichten (artikel 3:60 BW). U bent de volmachtgever; de ander is de gevolmachtigde. Een volmacht kan beperkt zijn tot één zaak of één handeling, of breed zijn en al uw zaken omvatten.

Een levenstestament bevat vaak een ruime volmacht voor het geval u zelf niet meer kunt handelen, bijvoorbeeld voor geldzaken. Staat er niets in over juridische procedures, stel daarvoor dan een aparte, duidelijke machtiging op.

Ook overeenkomsten kunnen vertegenwoordiging regelen. Een rechtsbijstandsverzekeraar laat een eigen jurist voor u optreden, en vakbonden of belangenverenigingen hebben juristen die leden bijstaan. Wat zij mogen doen, staat in de polis of de voorwaarden van uw lidmaatschap.

Sommige rechtshandelingen zijn zo persoonlijk dat vertegenwoordiging niet mogelijk is. Een testament maakt u bijvoorbeeld altijd zelf.

Hoe stelt u een machtiging voor een procedure op?

Leg een machtiging voor een procedure altijd schriftelijk vast. Een mondelinge afspraak volstaat niet als uw gemachtigde bij de rechter moet aantonen dat hij namens u optreedt. Neem in elk geval op:

  • naam en adres van u en van uw gemachtigde;
  • een duidelijke omschrijving van de zaak, met zaaknummer als u dat hebt;
  • welke bevoegdheden u geeft, bijvoorbeeld wel of niet een schikking sluiten of een vordering erkennen;
  • eventueel een beperking in tijd of een maximumbedrag;
  • datum en uw handtekening.

Beperk de bevoegdheden tot wat voor de zaak nodig is. Een te ruime machtiging kan ongewenste gevolgen hebben als de gemachtigde verder gaat dan u bedoelde. Zorg dat uw gemachtigde het getekende stuk meeneemt naar de zitting.

Wat mag een vertegenwoordiger wel en niet?

Een vertegenwoordiger mag namens u rechtshandelingen verrichten, maar alleen binnen de grenzen van zijn bevoegdheid. Hij mag namens u het woord voeren, stukken indienen en binnen de machtiging beslissingen nemen. Hij moet daarbij uw belang behartigen, niet zijn eigen belang.

U bent gebonden aan wat binnen de volmacht gebeurt

Sluit uw vertegenwoordiger binnen zijn volmacht een schikking of overeenkomst, dan bent u daarbij partij. U moet de verplichtingen nakomen, zoals betaling, levering en de contractvoorwaarden. U kunt zich niet beroepen op het feit dat u de inhoud niet kende. Doet uw vertegenwoordiger namens u een aanbod of aanvaardt hij er een, dan komt de overeenkomst met u tot stand en kan de wederpartij u rechtstreeks aanspreken.

Onbevoegde vertegenwoordiging en schijn van volmacht

Handelt iemand namens u zonder bevoegdheid, dan bent u daaraan in beginsel niet gebonden. Er zijn twee belangrijke uitzonderingen.

  • Schijn van volmacht: hebt u zelf de indruk gewekt dat de ander bevoegd was, en mocht de wederpartij daar redelijkerwijs op vertrouwen, dan kunt u toch gebonden zijn (artikel 3:61 lid 2 BW).
  • Bekrachtiging: u kunt achteraf alsnog instemmen met de rechtshandeling. Die wordt dan bindend (artikel 3:69 BW).

De onbevoegde vertegenwoordiger staat zelf in voor zijn bevoegdheid. Blijkt die er niet te zijn, dan moet hij de schade vergoeden die de wederpartij daardoor lijdt (artikel 3:70 BW). De wederpartij doet er dus goed aan bij twijfel om de volmacht te vragen.

Welke risico’s loopt u met een niet-advocaat?

U blijft als volmachtgever eindverantwoordelijk voor wat uw vertegenwoordiger binnen zijn bevoegdheid doet. Dat geldt ook voor een veroordeling in de proceskosten of tot schadevergoeding. Maakt uw vertegenwoordiger een fout in de procedure, dan werkt die fout in beginsel door in uw zaak.

  • Gemiste termijnen door onbekendheid met de procesregels.
  • Onvolledige of verkeerde juridische argumenten.
  • Onvoldoende voorbereiding op vragen van de rechter.

Een advocaat is beroepsmatig verantwoordelijk en verplicht verzekerd voor beroepsaansprakelijkheid. Bij een familielid of kennis ligt verhaal veel minder eenvoudig. Of u de vertegenwoordiger kunt aanspreken, hangt af van wat u hebt afgesproken en hoe ernstig de fout is. Spreek daarom vooraf af wie welke termijnen bewaakt.

Wint u de zaak, dan veroordeelt de rechter de verliezende partij meestal in de proceskosten. Daaronder valt een vaste vergoeding voor uw vertegenwoordiger: ‘salaris advocaat’ bij een advocaat en ‘salaris gemachtigde’ bij een andere gemachtigde. Die vergoeding dekt meestal niet alle werkelijke kosten.

Hoe wij u helpen bij vertegenwoordiging in een procedure

  • Wij beoordelen of in uw zaak een advocaat verplicht is, of dat u zelf of via een gemachtigde kunt procederen.
  • Wij stellen een schriftelijke machtiging op die precies omschrijft wat uw gemachtigde mag.
  • Wij nemen de procedure over, inclusief processtukken, zitting en termijnbewaking.
  • Wij beoordelen of iemand onbevoegd namens u heeft gehandeld en of u toch gebonden bent.

Meer over ons werk leest u op de pagina over civiel recht.

In het kort

  • Bij de rechtbank is in civiele zaken buiten kanton een advocaat verplicht (art. 79 Rv); bij de kantonrechter niet (art. 80 Rv).
  • Een gemachtigde die geen advocaat is, heeft een schriftelijke machtiging nodig en kan worden geweigerd bij ernstige bezwaren.
  • In een strafzaak kan alleen een uitdrukkelijk gemachtigde advocaat u bij afwezigheid verdedigen (art. 279 Sv).
  • U bent gebonden aan wat uw vertegenwoordiger binnen zijn volmacht doet, en soms ook bij schijn van volmacht (art. 3:61 lid 2 BW).

Veelgestelde vragen

Mag een gerechtsdeurwaarder mij vertegenwoordigen?

Een gerechtsdeurwaarder brengt de dagvaarding uit; dat is een wettelijke taak. Daarnaast treden deurwaarders in kantonzaken vaak op als gemachtigde van een schuldeiser. Bij de rechtbank buiten kanton kan hij u niet vertegenwoordigen, omdat daar een advocaat verplicht is.

Wat gebeurt er als de kantonrechter mijn gemachtigde weigert?

U kunt dan zelf verder procederen, een andere gemachtigde inschakelen of een advocaat nemen. Vraag de rechter zo nodig om uitstel, zodat u de zaak alsnog goed kunt laten voeren.

De wetsteksten vindt u op wetten.overheid.nl: Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Boek 3 BW, Algemene wet bestuursrecht en Wetboek van Strafvordering.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.