Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
De politie mag een in beslag genomen telefoon zonder tussenkomst van een rechter alleen beperkt onderzoeken, bijvoorbeeld om vast te stellen wie de gebruiker is of met wie hij kort voor de inbeslagneming contact had. Is vooraf te voorzien dat het onderzoek berichten, foto’s, browsergeschiedenis of verkeers- en locatiegegevens blootlegt, dan is sinds het arrest van de Hoge Raad van 18 maart 2025 vooraf toetsing door de rechter-commissaris nodig, behalve in spoedeisende gevallen.
Inhoudsopgave
Wanneer mag de politie uw telefoon in beslag nemen?
De politie mag een telefoon in beslag nemen als die kan dienen om de waarheid aan de dag te brengen in een strafzaak (artikel 94 Wetboek van Strafvordering). Wordt u als verdachte aangehouden, dan mag een opsporingsambtenaar de voorwerpen die u bij u heeft in beslag nemen (artikel 95 Sv).
Inbeslagneming is iets anders dan het onderzoek naar de inhoud. Het afpakken van het toestel vraagt geen rechterlijke toestemming; voor het bekijken van de gegevens gelden de grenzen die de Hoge Raad heeft gesteld. Meer over de algemene regels leest u in ons artikel over inbeslagneming van goederen en over inbeslagname van telefoons en laptops.
Wat mag de politie zonder rechter in uw telefoon bekijken?
Alleen onderzoek dat een beperkte inbreuk op uw privéleven maakt. De Hoge Raad noemt als voorbeelden het vaststellen van de gebruiker en het bekijken van de contacten die kort voor de inbeslagneming zijn gelegd.
Die lijn gaat terug op het arrest van de Hoge Raad van 4 april 2017 (ECLI:NL:HR:2017:584). Daarin oordeelde de Hoge Raad dat artikel 94 en 95 Sv een grondslag bieden voor onderzoek aan een in beslag genomen smartphone, maar dat een vergaand onderzoek naar een compleet beeld van iemands privéleven met extra waarborgen moet worden omgeven.
Wat veranderde er door de Landeck-uitspraak?
Het Hof van Justitie van de EU oordeelde op 4 oktober 2024 in de zaak CG/Landeck (C-548/21, ECLI:EU:C:2024:830) dat toegang tot gegevens op een telefoon die een gedetailleerd beeld van iemands privéleven kan geven, vooraf door een rechter of onafhankelijke instantie moet worden getoetst. Alleen bij naar behoren gerechtvaardigde spoed mag die toetsing achteraf volgen.
De Hoge Raad heeft zijn rechtspraak daarop aangepast op 18 maart 2025 (ECLI:NL:HR:2025:409). Is op voorhand te voorzien dat het onderzoek inzicht geeft in verkeers- en locatiegegevens, foto’s, browsergeschiedenis, de inhoud van communicatie of gevoelige gegevens, dan moet de rechter-commissaris het onderzoek vooraf toetsen. De rechter-commissaris legt dan het doel vast, en het onderzoek wordt waar mogelijk met een technisch hulpmiddel uitgevoerd en in een schriftelijk verslag vastgelegd.
| Handeling | Wat gebeurt er | Toetsing vooraf |
|---|---|---|
| Inbeslagneming | Het toestel wordt meegenomen | Nee, wel verdenking of strafvorderlijk belang nodig |
| Beperkt onderzoek | Gebruiker vaststellen, recente contacten bekijken | Nee |
| Uitgebreid onderzoek | Berichten, foto’s, locatie- en verkeersgegevens, browsergeschiedenis | Ja, door de rechter-commissaris, behalve bij spoed |
Wanneer mag de politie zonder voorafgaande toetsing verder kijken?
Alleen in een spoedeisend geval, bijvoorbeeld als direct gevaar dreigt of bewijs verloren gaat. De politie en het Openbaar Ministerie moeten die spoed dan achteraf kunnen verantwoorden, en de rechter in de strafzaak kan beoordelen of er echt spoed was.
Ook buiten spoed moet elk onderzoek in verhouding staan tot de verdenking. De rechter-commissaris weegt de ernst van het feit, het belang van het onderzoek en de inbreuk op het privéleven, mede tegen de achtergrond van artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
Moet u uw pincode of wachtwoord geven?
Nee. Als verdachte hoeft u niet mee te werken aan uw eigen veroordeling, en een pincode of wachtwoord geeft u alleen als u dat wilt; dat valt onder uw zwijgrecht (artikel 29 Sv).
Weigeren is voor een verdachte niet strafbaar. De politie kan het toestel wel op een andere manier proberen te openen, bijvoorbeeld met technische hulpmiddelen.
Mag de politie uw vingerafdruk of gezicht gebruiken om te ontgrendelen?
Ontgrendelen met een vingerafdruk tegen uw wil mag, als daarbij slechts beperkte fysieke dwang wordt gebruikt. Dat oordeelde de Hoge Raad op 9 februari 2021 (ECLI:NL:HR:2021:202).
De Hoge Raad vond dat artikel 94, 95 en 96 Sv daarvoor een grondslag bieden. Een vingerafdruk bestaat onafhankelijk van uw wil, anders dan een code die u moet onthouden en invoeren. Voor ontgrendelen met gezichtsherkenning is er geen vergelijkbare uitspraak van de Hoge Raad; ook daar geldt dat de dwang beperkt moet blijven. Na het ontgrendelen gelden voor het onderzoek naar de inhoud dezelfde regels als hierboven.
Wat gebeurt er als de politie de regels niet volgt?
De strafrechter beoordeelt dan of er een vormverzuim is en welk gevolg daarbij hoort (artikel 359a Sv). Mogelijke gevolgen zijn een constatering zonder gevolg, strafvermindering of uitsluiting van het bewijs.
Bewijsuitsluiting is geen automatisme. De rechter kijkt naar het belang van het geschonden voorschrift, de ernst van het verzuim en het nadeel dat u daardoor lijdt. Zie ook ons artikel over politiefouten en schadevergoeding.
Hoe krijgt u uw telefoon terug?
U kunt de officier van justitie om teruggave vragen en, als dat niet lukt, een klaagschrift indienen bij de rechtbank (artikel 552a Sv). De rechtbank beoordeelt dan of het belang van strafvordering het voortduren van het beslag nog rechtvaardigt.
Telefoons worden vaak gekopieerd, waarna het toestel zelf terug kan. Een klaagschrift kan bij de rechtbank in het arrondissement waar het beslag ligt. Hoe locatiegegevens en andere digitale sporen in strafzaken als bewijs worden gebruikt, leest u in onze aparte artikelen.
Waar let u op als de politie uw telefoon meeneemt?
- Vraag op grond waarvan het toestel in beslag wordt genomen en vraag een bewijs van inbeslagneming.
- Geef uw pincode of wachtwoord niet zonder overleg met uw advocaat.
- Noteer tijdstip, plaats en wat de agenten met het toestel deden.
- Laat uw advocaat in het dossier controleren of voor uitgebreid onderzoek een machtiging van de rechter-commissaris is gegeven.
- Meld gegevens die onder een verschoningsrecht vallen, zoals contact met uw advocaat of arts, zodat die buiten het onderzoek blijven.
Wat kunnen wij voor u doen bij het uitlezen van uw telefoon?
- Beoordelen of inbeslagneming en onderzoek van uw telefoon rechtmatig waren.
- Het dossier controleren op een machtiging of spoedverantwoording.
- Een klaagschrift tot teruggave opstellen en indienen (artikel 552a Sv).
- Verweer voeren over vormverzuimen op grond van artikel 359a Sv.
- U bijstaan voor en tijdens het verhoor als strafrechtadvocaat.
Samengevat
- Inbeslagneming van een telefoon mag zonder rechter (artikel 94 en 95 Sv).
- Zonder rechter mag alleen beperkt onderzoek, zoals de gebruiker en recente contacten vaststellen.
- Voor onderzoek naar berichten, foto’s of locatiegegevens is sinds HR 18 maart 2025 vooraf de rechter-commissaris nodig, behalve bij spoed.
- Een pincode hoeft u niet te geven; ontgrendelen met uw vingerafdruk mag met beperkte dwang.
- Fouten kunnen leiden tot gevolgen op grond van artikel 359a Sv; teruggave vraagt u met een klaagschrift.
Veelgestelde vragen
Mag de politie mijn telefoon bekijken bij een gewone controle?
Zonder verdenking van een strafbaar feit of een andere wettelijke grondslag niet. U hoeft uw telefoon bij een verkeerscontrole of identiteitscontrole niet te ontgrendelen of af te geven.
Geldt de voorafgaande toetsing ook bij lichte strafbare feiten?
De toetsing hangt af van de diepte van het onderzoek, niet van de ernst van het feit. Wel weegt de rechter-commissaris de ernst van het feit mee bij de vraag of het onderzoek in verhouding staat.
Wat als ik vrijwillig mijn code heb gegeven?
Dan heeft de politie toegang tot het toestel. Of het daaropvolgende onderzoek rechtmatig was, hangt af van de omvang ervan en van de vraag of uw toestemming vrijwillig en geïnformeerd was; laat dat door uw advocaat beoordelen.
Hoe lang mag de politie mijn telefoon houden?
De wet noemt geen vaste termijn. Het beslag mag duren zolang het belang van strafvordering dat vraagt; met een klaagschrift op grond van artikel 552a Sv laat u dat door de rechtbank toetsen.
