Ontbinding of vernietiging van een overeenkomst: welke route past bij een gebrekkige prestatie

Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Bij een gebrekkige prestatie is ontbinding de gewone route: u beëindigt de overeenkomst omdat de wederpartij tekortschiet (artikel 6:265 BW), en de ontbinding werkt alleen voor de toekomst. Vernietiging is alleen mogelijk als er al bij het sluiten van de overeenkomst iets misging, zoals dwaling of bedrog (artikel 6:228 BW en artikel 3:44 BW); de vernietiging werkt dan terug tot het moment van sluiten (artikel 3:53 BW).

Soms zijn beide routes open, bijvoorbeeld als een gekochte zaak een gebrek heeft waarover de verkoper vooraf onjuiste informatie gaf. De keuze heeft dan gevolgen voor termijnen, bewijs, schadevergoeding en eigendom.

Ontbinding en vernietiging naast elkaar

Ontbinding reageert op een tekortkoming na het sluiten; vernietiging op een gebrek in de totstandkoming. Daaruit volgen de verschillen in werking en gevolgen.

Wanneer kunt u ontbinden?

U kunt ontbinden bij elke tekortkoming in de nakoming, tenzij die gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding niet rechtvaardigt (artikel 6:265 lid 1 BW). Is nakoming nog mogelijk, dan moet de wederpartij eerst in verzuim zijn (artikel 6:265 lid 2 BW).

De tekortkoming hoeft niet toerekenbaar te zijn: ook bij overmacht kunt u ontbinden. Toerekenbaarheid is wel nodig voor schadevergoeding (artikelen 6:74 en 6:75 BW). Een tekortkoming kan bestaan uit niet, niet tijdig of gebrekkig nakomen, zoals een defecte levering of onvolledig uitgevoerde diensten.

Verzuim ontstaat meestal door een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn (artikel 6:82 BW). Zonder ingebrekestelling treedt verzuim in bij een fatale termijn, als de wederpartij meedeelt niet te zullen nakomen, of in de andere gevallen van artikel 6:83 BW. Is nakoming blijvend onmogelijk, dan is geen verzuim nodig. Meer hierover leest u bij ontbinding van een overeenkomst.

Moet u de wederpartij eerst laten herstellen?

In de regel wel. De Hoge Raad oordeelde op 4 februari 2000 in de zaak Kinheim/Pelders (ECLI:NL:HR:2000:AA4732) dat bij een herstelbaar gebrek verzuim in beginsel pas intreedt nadat de schuldenaar de kans op herstel heeft gekregen. Lijdt u door het gebrek schade die een latere herstelprestatie niet meer wegneemt, dan kan de tekortkoming toch blijvend zijn en is een ingebrekestelling voor die schade niet nodig.

Hoe ontbindt u?

U ontbindt met een schriftelijke verklaring aan de wederpartij (artikel 6:267 BW) of via de rechter. De buitengerechtelijke verklaring werkt direct. Betwist de wederpartij haar, dan beslist de rechter achteraf of zij terecht was.

Bij huur van woonruimte en van winkel- of horecaruimte kan de verhuurder niet buitengerechtelijk ontbinden; daar is een rechterlijke uitspraak nodig (artikel 7:231 lid 1 BW). Bij de rechtbank is procesvertegenwoordiging door een advocaat verplicht; bij de kantonrechter niet.

Wat zijn de gevolgen van ontbinding?

Ontbinding bevrijdt partijen van hun verplichtingen voor de toekomst (artikel 6:269 BW). Wat al is gepresteerd, moet ongedaan worden gemaakt (artikel 6:271 BW).

Kan een prestatie naar haar aard niet worden teruggegeven, zoals een verleende dienst, dan treedt een vergoeding van de waarde daarvoor in de plaats (artikel 6:272 BW). Is de tekortkoming toerekenbaar, dan kunt u daarnaast schadevergoeding vorderen voor de schade die u lijdt doordat de overeenkomst wordt ontbonden in plaats van nagekomen (artikel 6:277 BW).

Ontbinding heeft obligatoire werking. De koper die eigenaar is geworden, blijft eigenaar totdat hij de zaak teruglevert. Heeft hij haar al doorverkocht en geleverd aan een derde, dan kan de verkoper haar niet van die derde opeisen, maar heeft hij alleen een vordering op de koper. Meer over de koop leest u bij een koopovereenkomst ontbinden.

Wanneer kunt u vernietigen?

U kunt een overeenkomst vernietigen als zij tot stand kwam door een wilsgebrek. De wet kent vier wilsgebreken: dwaling (artikel 6:228 BW) en bedreiging, bedrog en misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 BW).

Wanneer is er sprake van dwaling?

Bij dwaling had u een onjuiste voorstelling van zaken en zou u bij een juiste voorstelling de overeenkomst niet, of niet op dezelfde voorwaarden, hebben gesloten. Daarnaast moet een van de drie situaties van artikel 6:228 lid 1 BW zich voordoen.

• de dwaling is te wijten aan een inlichting van de wederpartij;
• de wederpartij had u moeten inlichten over wat zij wist of behoorde te weten;
• de wederpartij ging bij het sluiten van dezelfde onjuiste veronderstelling uit als u (wederzijdse dwaling).

Een beroep op dwaling faalt als de dwaling alleen een toekomstige omstandigheid betreft of als zij volgens de aard van de overeenkomst, de verkeersopvattingen of de omstandigheden voor uw rekening moet blijven (artikel 6:228 lid 2 BW). Dat speelt bijvoorbeeld als u zelf onderzoek had moeten doen. De rechter kan in plaats van vernietiging ook de gevolgen van de overeenkomst wijzigen (artikel 6:230 BW).

Wat weegt zwaarder: zwijgen van de verkoper of het onderzoek van de koper?

Dat hangt af van de omstandigheden, maar een verkoper die iets had moeten melden, kan zich niet zomaar achter de onderzoeksplicht van de koper verschuilen. De Hoge Raad oordeelde dat op 16 december 2022 (ECLI:NL:HR:2022:1870) bij de koop van een zeilcharterschip met lekkages. Het hof had de koper zijn gebrekkige onderzoek tegengeworpen zonder de omstandigheden te wegen, zoals de deskundigheid van partijen en de afspraken in het contract. Dat ging volgens de Hoge Raad te snel. De zaak ging over non-conformiteit, maar dezelfde afweging tussen mededelingsplicht en onderzoeksplicht speelt bij dwaling.

Bedrog, bedreiging en misbruik van omstandigheden

Bedrog is het opzettelijk geven van onjuiste informatie, het opzettelijk verzwijgen van een feit dat moest worden meegedeeld, of een andere kunstgreep om u tot het sluiten te bewegen (artikel 3:44 lid 3 BW). Bedreiging is onrechtmatig bewegen tot het sluiten door een dreiging die een redelijk oordelend mens beïnvloedt (artikel 3:44 lid 2 BW).

Misbruik van omstandigheden doet zich voor als iemand weet of moet begrijpen dat een ander door bijzondere omstandigheden, zoals noodtoestand, afhankelijkheid, lichtzinnigheid of onervarenheid, tot een rechtshandeling wordt bewogen, en dat bevordert terwijl hij daarvan had moeten weerhouden (artikel 3:44 lid 4 BW).

Hoe en binnen welke termijn vernietigt u?

U vernietigt met een schriftelijke verklaring aan de wederpartij (artikelen 3:49 en 3:50 BW) of via de rechter. Een ingebrekestelling is niet nodig. Motiveer wel waarom sprake is van een wilsgebrek, met het oog op een latere procedure. De bevoegdheid verjaart drie jaar nadat u de dwaling of het bedrog heeft ontdekt, of drie jaar nadat de invloed van de bedreiging of het misbruik is opgehouden (artikel 3:52 BW).

Bevestigt u de overeenkomst nadat u het wilsgebrek kende, dan vervalt de bevoegdheid. De wederpartij kan u ook een redelijke termijn stellen om te kiezen tussen bevestiging en vernietiging (artikel 3:55 BW).

Wat zijn de gevolgen van vernietiging?

De overeenkomst wordt geacht nooit te hebben bestaan (artikel 3:53 BW). Wat partijen over en weer hebben gepresteerd, is onverschuldigd en moet worden terugbetaald of teruggegeven (artikel 6:203 BW).

Omdat Nederland een causaal stelsel heeft, mist een levering na vernietiging een geldige titel en is de eigendom niet overgegaan (artikel 3:84 BW). De verkoper kan de zaak dan als eigenaar opeisen, ook in een faillissement van de koper. Een derde die de zaak te goeder trouw en tegen betaling heeft verkregen, is echter beschermd (artikelen 3:86 en 3:88 BW). Bij bedrog kunt u daarnaast schadevergoeding vorderen op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW).

Welke route kiest u bij een gebrekkige prestatie?

Is alleen de uitvoering gebrekkig, dan is ontbinding de enige route. Gaf de wederpartij vooraf onjuiste informatie over de eigenschappen van de prestatie, dan kunnen ontbinding en vernietiging naast elkaar mogelijk zijn. In dat geval kunt u beide grondslagen in een procedure aanvoeren, de een subsidiair aan de ander.

• Termijnen: bij koop moet u binnen bekwame tijd na ontdekking klagen over non-conformiteit (artikel 7:23 BW). Voor vernietiging geldt de verjaring van drie jaar (artikel 3:52 BW). Klaag bij twijfel altijd tijdig, ook als u op dwaling wilt steunen.
• Verzuim: ontbinding vraagt vaak eerst een ingebrekestelling; vernietiging niet.
• Schadevergoeding: na ontbinding bij een toerekenbare tekortkoming (artikel 6:277 BW); na vernietiging alleen bij een onrechtmatige daad.
• Insolventie van de wederpartij: na vernietiging kunt u als eigenaar revindiceren; na ontbinding heeft u alleen een concurrente vordering.
• Bewijs: voor dwaling moet u aantonen dat u bij een juiste voorstelling niet had gecontracteerd; voor ontbinding volstaat de tekortkoming.

Hoe pakt u het aan als benadeelde, stap voor stap?

• Stel vast of het probleem in de uitvoering zit of al bij het sluiten bestond.
• Klaag schriftelijk en tijdig over de gebreken (artikelen 6:89 en 7:23 BW) en bewaar het bewijs van verzending.
• Stuur een ingebrekestelling met een redelijke termijn als herstel nog mogelijk is.
• Bevestig de overeenkomst niet als u nog wilt vernietigen.
• Noteer de datum waarop u de dwaling of het bedrog ontdekte; de termijn van drie jaar loopt vanaf dat moment.

Welke verweren heeft de wederpartij?

De wederpartij kan aanvoeren dat zij niet in verzuim was, dat de tekortkoming van geringe betekenis is of dat u te laat klaagde. Tegen een beroep op dwaling kan zij aanvoeren dat u zelf onderzoek had moeten doen of dat het risico volgens het contract bij u lag. Zij kan ook voorstellen de overeenkomst aan te passen; doet zij dat tijdig, dan vervalt de bevoegdheid tot vernietiging wegens dwaling (artikel 6:230 lid 1 BW).

Hoe verhoudt opzegging zich tot ontbinding en vernietiging?

Opzegging beëindigt een duurovereenkomst zonder dat de wederpartij tekortschiet. Zij werkt alleen voor de toekomst en kent eigen regels, zoals een opzegtermijn.

Voor opzegging van duurovereenkomsten zonder wettelijke regeling gelden de eisen van de redelijkheid en billijkheid. Voor sommige contracten heeft de wet eigen regels. Een werkgever kan een arbeidsovereenkomst in beginsel alleen opzeggen met instemming van de werknemer of toestemming van het UWV, of hij moet de kantonrechter om ontbinding vragen. Een huurder van woonruimte kan opzeggen met een termijn gelijk aan de betalingstermijn, minimaal één en maximaal drie maanden; de verhuurder alleen op de gronden van artikel 7:274 BW (artikel 7:271 BW).

Kunt u ontbinding of vernietiging contractueel uitsluiten?

Ontbinding kunt u contractueel beperken of uitsluiten, omdat artikel 6:265 BW van aanvullend recht is. Vernietiging wegens bedrog kunt u niet uitsluiten; voor dwaling kunnen partijen wel afspreken wie welk risico draagt.

Een uitsluiting van ontbinding moet duidelijk zijn en kan in een concreet geval opzij worden gezet als een beroep erop onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW). Staat zij in algemene voorwaarden, dan kan zij vernietigbaar zijn als zij onredelijk bezwarend is (artikel 6:233 sub a BW). Een beding dat bedrog dekt, is in strijd met de goede zeden en de redelijkheid en billijkheid. Een risicoverdelingsclausule kan wel meebrengen dat een dwaling voor rekening van de dwalende blijft (artikel 6:228 lid 2 BW).

Wat wij doen bij ontbinding of vernietiging

• Beoordelen welke grondslag in uw situatie openstaat en welke het sterkst is.
• Een ingebrekestelling, ontbindingsverklaring of vernietigingsverklaring opstellen.
• Klacht- en verjaringstermijnen bewaken.
• Onderhandelen over teruggave, aanpassing van de overeenkomst of schadevergoeding.
• Procederen als advocaat civiel recht, zo nodig met beide grondslagen naast elkaar.

Ontbinding en vernietiging in vijf punten

• Ontbinding volgt op een tekortkoming en werkt alleen voor de toekomst (artikelen 6:265 en 6:269 BW).
• Vernietiging volgt op een wilsgebrek bij het sluiten en werkt terug (artikel 3:53 BW).
• Bij een herstelbaar gebrek krijgt de wederpartij in de regel eerst een kans op herstel (HR 4 februari 2000).
• Na vernietiging is de eigendom in beginsel niet overgegaan; na ontbinding moet de zaak worden teruggeleverd.
• Beide grondslagen kunnen naast elkaar worden aangevoerd.

Veelgestelde vragen

Kan ik bij een gebrekkige levering altijd vernietigen wegens dwaling?

Nee. Dwaling gaat over een onjuiste voorstelling bij het sluiten. Is de zaak pas na het sluiten gebrekkig geworden, of gebrekkig geleverd zonder onjuiste voorstelling vooraf, dan is alleen een beroep op de tekortkoming mogelijk.

Mag ik na ontbinding eerder betaalde termijnen houden?

In beginsel moeten beide partijen ongedaan maken wat zij ontvingen (artikel 6:271 BW). Bij een duurovereenkomst blijven prestaties over de periode vóór de ontbinding vaak in stand, omdat de tegenprestatie al is genoten. Een eventuele vordering tot schadevergoeding kunt u verrekenen.

Kan de rechter de overeenkomst aanpassen in plaats van vernietigen?

Ja. Bij dwaling kan de rechter op verzoek van een partij de gevolgen van de overeenkomst wijzigen om het nadeel op te heffen (artikel 6:230 lid 2 BW). Bij misbruik van omstandigheden geldt iets vergelijkbaars (artikel 3:54 BW).