Ontslag wegens disfunctioneren: hoe bouwt u een goed dossier op?

Dik personeelsdossier met tabbladen opengeslagen op een bureau

Gepubliceerd op 7 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een ontslagdossier bij disfunctioneren is het schriftelijke bewijs waarmee u als werkgever aantoont dat een werknemer ongeschikt is voor zijn werk, anders dan door ziekte. De kantonrechter toetst dat aan de d-grond van artikel 7:669 lid 3 onderdeel d BW: u heeft de werknemer tijdig aangesproken, hem een serieuze kans op verbetering gegeven en herplaatsing onderzocht. Ontbreekt een van die drie, dan volgt geen ontbinding op deze grond.

De belangrijkste uitzondering: is het dossier net niet sterk genoeg, dan kan de rechter soms toch ontbinden op de cumulatiegrond, maar dan met een extra vergoeding. Zo ging het in een zaak van de kantonrechter Rotterdam in april 2025. Hieronder leest u wat er in het dossier hoort, hoe een verbetertraject eruitziet dat standhoudt en wat de Hoge Raad daarover heeft beslist.

Wat is ontslag wegens disfunctioneren?

Ontslag wegens disfunctioneren betekent dat een werknemer structureel niet voldoet aan de eisen van zijn functie, zonder dat hem dat te verwijten valt. Het gaat om onmacht, niet om onwil: onvoldoende vakkennis, werk dat structureel niet af komt, of vaardigheden die niet meegroeien met de functie. Bij onwil gaat het om verwijtbaar handelen, een andere ontslaggrond. Disfunctioneren is ook geen dringende reden; zie ons artikel over ontslag op staande voet zonder verbetertraject.

Leidinggevende en werknemer bespreken aan een vergadertafel het verslag van een functioneringsgesprek.

Ligt de oorzaak in ziekte of gebrek, dan is de d-grond uitgesloten. Dan geldt het opzegverbod tijdens ziekte van artikel 7:670 BW en, na twee jaar arbeidsongeschiktheid, de route langs UWV. Is er geen werk meer, dan gaat het om bedrijfseconomisch ontslag, ook via UWV. Voor disfunctioneren is de instantie altijd de kantonrechter: u dient een ontbindingsverzoek in op grond van artikel 7:671b BW. Stemt de werknemer in met beëindiging, dan kan het ook zonder rechter.

Welke drie eisen stelt de wet aan de d-grond?

  1. U heeft de werknemer tijdig in kennis gesteld van zijn ongeschiktheid.
  2. U heeft hem voldoende in de gelegenheid gesteld zijn functioneren te verbeteren.
  3. De ongeschiktheid is niet het gevolg van onvoldoende zorg van uw kant voor scholing of arbeidsomstandigheden.

De tweede eis heeft de Hoge Raad op 14 juni 2019 ingevuld (ECLI:NL:HR:2019:933). De werkgever moet “serieus en reëel” gelegenheid tot verbetering bieden. Welke begeleiding nodig is, hangt af van de functie, de opleiding en ervaring, de duur van het disfunctioneren en de openheid van de werknemer voor kritiek. In die zaak kende de werkneemster de feedback al sinds 2014 en begeleidde de werkgever haar vanaf september 2016 intensief. De Hoge Raad liet het oordeel in stand dat zij voldoende kans had gehad, mede omdat zij zelf training of coaching had kunnen voorstellen.

Daarnaast moeten de functie-eisen kenbaar zijn. Een werknemer kan alleen tekortschieten ten opzichte van een norm die hij kende. Een actuele functieomschrijving, meetbare doelen en vastgelegde werkafspraken vormen het fundament. Zijn de doelen halverwege verschoven, of haalt niemand in het team ze, dan verliest het verwijt zijn kracht. Artikel 7:611 BW werkt daarbij twee kanten op: de werknemer moet meewerken aan zijn verbetering, de werkgever moet eerlijk beoordelen en tijdig aanspreken.

Wat hoort er in een ontslagdossier bij disfunctioneren?

Een dossier dat standhoudt, bevat feiten met een datum, geen kwalificaties. “Functioneert onvoldoende” zegt de rechter niets; een gemiste oplevering met datum, gevolg en de reactie van de werknemer wel. U moet het disfunctioneren voldoende aannemelijk maken. De kern:

  • de arbeidsovereenkomst en de actuele functieomschrijving;
  • verslagen van functionerings- en beoordelingsgesprekken, met datum en de reactie van de werknemer;
  • schriftelijke waarschuwingen waarin staat wat er moet veranderen en op welke termijn;
  • het verbeterplan, de tussentijdse evaluaties en de eindevaluatie;
  • het verslag van het herplaatsingsonderzoek.
HR-manager en werknemer nemen samen een verbeterplan en de bijbehorende evaluatieverslagen door.

Deel elk stuk met de werknemer en geef hem gelegenheid te reageren. Een schriftelijke weerspreking laat juist zien dat u hoor en wederhoor heeft toegepast. Stukken die de werknemer nooit zag, of verslagen die maanden na dato zijn opgemaakt, wegen bij de kantonrechter licht.

Let ook op consistentie. Wie jarenlang goede beoordelingen kreeg en daarna plotseling onvoldoende scoort, dwingt u tot uitleg. Hoe dat misgaat, laat de kantonrechter Rotterdam op 29 april 2025 zien (ECLI:NL:RBROT:2025:5348). Een verbetertraject in 2023 was afgerond en latere beoordelingen waren grotendeels positief. De d-grond hield daarom geen stand. Ook de grond verstoorde arbeidsverhouding was op zichzelf onvoldoende, omdat de werkgever geen concrete herstelpogingen kon laten zien. De rechter ontbond wel op de cumulatiegrond, met naast de transitievergoeding van € 13.361,27 een extra vergoeding van € 4.008,38 bruto.

Houd rekening met de AVG. Een personeelsdossier bevat persoonsgegevens, en er gelden grenzen aan hoe lang u die gegevens mag bewaren.

Hoe ziet een verbetertraject eruit dat standhoudt?

  1. Startgesprek. Benoem concreet wat er misgaat, waarom dat een probleem is en wat er moet veranderen.
  2. Schriftelijk verbeterplan. Meetbare doelen, een duidelijke termijn, de ondersteuning die u biedt, en wat er gebeurt als de doelen niet worden gehaald.
  3. Ondersteuning die aansluit bij de kritiek. Coaching op het punt dat tekortschiet, scholing bij een kennisachterstand, of een ervaren collega als begeleider. Een training die niets met de kritiek te maken heeft, telt niet mee.
  4. Regelmatige evaluatie. Bijvoorbeeld elke twee tot vier weken, met een verslag per gesprek dat u met de werknemer deelt.
  5. Eindevaluatie. Leg vast welke doelen zijn gehaald en welke niet.

Over de duur zegt de wet niets. In de praktijk beslaat een traject enkele maanden, langer naarmate het dienstverband langer duurt, de functie complexer is of de kritiek breder. Te kort is het meest voorkomende struikelblok. Bekorten kan als de werknemer aantoonbaar weigert mee te werken, mits u dat vastlegt op het moment dat het speelt. Tijdens het traject houdt de werknemer recht op zijn volledige loon. Meer over de gesprekscyclus in ons artikel over functioneringsgesprekken en performancemanagement.

Hoe onderbouwt u disfunctioneren bij een thuiswerkende werknemer?

De maatstaf verandert niet; alleen de bewijsvoering. Maak resultaatafspraken in plaats van aanwezigheidsafspraken: welke opleveringen, binnen welke termijn, met welke bereikbaarheid. Leg die schriftelijk vast; zie ons artikel over thuiswerkafspraken in de arbeidsovereenkomst.

Digitale controle raakt aan de AVG. Toestemming van een werknemer is door de gezagsverhouding in beginsel geen geldige grondslag. Monitoring moet rusten op een gerechtvaardigd belang, getoetst op noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit. Een regeling voor controle op aanwezigheid of prestaties is bovendien instemmingsplichtig voor de ondernemingsraad (artikel 27 Wet op de ondernemingsraden). Presteert iemand minder door gebrekkige apparatuur of onduidelijke instructies, dan raakt dat de derde eis van de d-grond.

Een wettelijk recht op thuiswerken bestaat niet: de Eerste Kamer verwierp het wetsvoorstel Wet werken waar je wilt op 26 september 2023. Een verzoek om aanpassing van de arbeidsplaats loopt via de Wet flexibel werken.

Hoe ver gaat de herplaatsingsplicht?

Ontbinding is alleen mogelijk als herplaatsing in een andere passende functie, al dan niet met scholing, binnen een redelijke termijn niet mogelijk is of niet in de rede ligt (artikel 7:669 lid 1 BW). De Ontslagregeling werkt dat uit. Passend is een functie die aansluit bij de opleiding, ervaring en capaciteiten van de werknemer (artikel 9 lid 3). U kijkt niet alleen naar openstaande vacatures, maar ook naar plaatsen die binnen de redelijke termijn vrijkomen en naar plaatsen van uitzendkrachten en tijdelijke krachten. Hoort uw onderneming bij een groep, dan tellen ook de andere groepsonderdelen mee (artikel 9 lid 2).

De redelijke termijn is gelijk aan de opzegtermijn van artikel 7:672 BW en begint op de dag waarop op het verzoek wordt beslist (artikel 10 Ontslagregeling).

Duur dienstverband op de beslisdatumRedelijke termijn voor herplaatsing
Korter dan 5 jaar1 maand
5 tot 10 jaar2 maanden
10 tot 15 jaar3 maanden
15 jaar of langer4 maanden
Werknemer met een arbeidshandicap26 weken (artikel 10 lid 2 Ontslagregeling)

Noteer welke functies u heeft bekeken, welke gesprekken u met de werknemer voerde en waarom een functie niet passend was. Alleen vacatures doorsturen is te weinig. Ook een klein bedrijf ontkomt niet aan dat onderzoek. Meer over de herplaatsingsplicht van de werkgever leest u in ons aparte artikel.

Hoe verloopt de procedure bij de kantonrechter?

Juristen bespreken een ontslagdossier ter voorbereiding op een ontbindingsprocedure bij de kantonrechter.

U start met een verzoekschrift tot ontbinding op grond van artikel 7:671b BW, onderbouwd met het dossier. De werknemer kan een verweerschrift indienen en tegenbewijs leveren, zoals eerdere positieve beoordelingen of correspondentie waaruit blijkt dat hij geen begeleiding kreeg. Het griffierecht voor een verzoek van onbepaalde waarde bij de kantonrechter is in 2026 € 139 voor een rechtspersoon en € 93 voor een natuurlijk persoon (Rechtspraak).

De kantonrechter toetst of de grond voldragen is, of het verbetertraject serieus en reëel was en of herplaatsing echt is onderzocht. Blijkt de grond niet voldragen, dan wijst hij het verzoek af en loopt de arbeidsovereenkomst door, met alle loonverplichtingen. Sinds 1 januari 2020 kan hij ontbinden op de cumulatiegrond (artikel 7:669 lid 3 onderdeel i BW), zoals in de Rotterdamse zaak, en dan een extra vergoeding van ten hoogste de helft van de transitievergoeding toekennen.

Bij toewijzing bepaalt de rechter de einddatum op basis van de opzegtermijn, met aftrek van de duur van de procedure. Heeft de werkgever ernstig verwijtbaar gehandeld, bijvoorbeeld met een verbetertraject dat alleen op papier bestond, dan kan hij een billijke vergoeding toekennen.

Wanneer is een vaststellingsovereenkomst verstandiger?

Blijkt tijdens het traject dat de samenwerking is uitgewerkt, dan kunt u de arbeidsovereenkomst met wederzijds goedvinden beëindigen. In de vaststellingsovereenkomst legt u einddatum, vergoeding, eindafrekening en afspraken over geheimhouding, concurrentiebeding en getuigschrift vast. De werknemer heeft veertien dagen bedenktijd en kan de overeenkomst binnen die termijn zonder opgave van redenen schriftelijk ontbinden (artikel 7:670b BW).

Voor de WW moet uit de overeenkomst blijken dat het initiatief bij de werkgever lag en dat de werknemer niet verwijtbaar werkloos is. Zie ons overzicht van de juridische kant van een vaststellingsovereenkomst. Ook langs deze route bepaalt het dossier de onderhandelingspositie.

Welke vergoedingen horen bij dit ontslag?

VergoedingWanneerHoogte
Transitievergoeding (art. 7:673 BW)Bij ontbinding op de d-grond; disfunctioneren is in beginsel geen ernstig verwijtbaar handelen van de werknemerEen derde maandsalaris per jaar dienstverband, vanaf dag één; maximaal € 102.000 of een jaarsalaris als dat hoger is (2026, Rijksoverheid)
Extra vergoedingBij ontbinding op de cumulatiegrondTen hoogste de helft van de transitievergoeding
Billijke vergoedingBij ernstig verwijtbaar handelen of nalaten van de werkgeverGeen vaste formule; de rechter weegt de omstandigheden

Een mager dossier is voor de werkgever duur. Wijst de rechter het verzoek af, dan loopt het loon door terwijl de verhoudingen verhard zijn, en volgt vaak alsnog een regeling tegen hogere kosten.

Wat doet u als werknemer met een verbeterplan?

  • Reageer schriftelijk op elk verslag of elke waarschuwing waarmee u het niet eens bent.
  • Controleer of de functie-eisen en doelen vooraf duidelijk en haalbaar waren.
  • Vraag zelf om de scholing of coaching die u nodig heeft; de Hoge Raad rekent het u aan als u dat nalaat.
  • Bewaar eerdere positieve beoordelingen; die kunnen het dossier ondergraven.
  • Speelt ziekte mee, meld dat bij de bedrijfsarts; dan is de d-grond uitgesloten.

Hoe helpen wij bij ontslag wegens disfunctioneren?

De arbeidsrechtadvocaten van Law & More staan werkgevers en werknemers bij.

  • Wij toetsen het dossier aan de drie eisen van de d-grond.
  • Wij stellen een verbeterplan op met meetbare doelen en een realistische termijn.
  • Wij onderzoeken en documenteren de herplaatsingsmogelijkheden volgens de Ontslagregeling.
  • Wij stellen het ontbindingsverzoek of het verweerschrift op en onderhandelen over een vaststellingsovereenkomst.

Ontslag wegens disfunctioneren in vijf punten

  • Disfunctioneren loopt via de kantonrechter op de d-grond, niet via UWV.
  • De werkgever moet tijdig waarschuwen, een serieuze en reële verbeterkans bieden (HR 14 juni 2019) en zorgen voor scholing en goede arbeidsomstandigheden.
  • Herplaatsing moet zijn onderzocht binnen een termijn gelijk aan de opzegtermijn, of 26 weken bij een arbeidshandicap.
  • Een afgerond verbetertraject gevolgd door positieve beoordelingen ondermijnt de d-grond (Rb Rotterdam 29 april 2025).
  • De werknemer houdt recht op de transitievergoeding, in 2026 maximaal € 102.000 of een jaarsalaris.

Veelgestelde vragen

Mag ik tijdens een verbetertraject de functie-eisen aanpassen?

Liever niet. Een werknemer kan alleen tekortschieten ten opzichte van een norm die hij kende. Wijzigen de eisen halverwege, begin dan in feite opnieuw en leg dat vast.

Moet ik als werknemer meewerken aan een verbeterplan waar ik het niet mee eens ben?

Ja, maar leg uw bezwaren schriftelijk vast. Weigeren om mee te werken kan de werkgever het recht geven het traject te bekorten, en kan later als verwijtbaar gedrag worden uitgelegd.

Speelt er een arbeidsrechtelijk probleem?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een arbeidsrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Speelt er een arbeidsrechtelijk probleem?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een arbeidsrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.