Gepubliceerd op 28 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Denkt u: ik wil scheiden maar mijn man niet, dan is het antwoord kort. U hebt zijn toestemming niet nodig. Op grond van artikel 1:150 BW kan een echtscheiding ook op verzoek van een van beide echtgenoten worden uitgesproken, en artikel 1:151 BW kent maar een grond: duurzame ontwrichting van het huwelijk. Uw partner kan de procedure vertragen, maar niet tegenhouden.
Inhoudsopgave
Kunt u scheiden als uw man niet wil?
Ja. Het Nederlandse echtscheidingsrecht kent geen instemmingsvereiste. De wet onderscheidt het gemeenschappelijk verzoek, waarbij beide echtgenoten samen naar de rechter stappen, en het eenzijdig verzoek, waarbij een van hen dat alleen doet. Beide leiden tot dezelfde uitkomst: een beschikking waarin de rechtbank de echtscheiding uitspreekt. Het verschil zit in de weg ernaartoe, niet in het eindpunt.
Dat is bewust zo geregeld. Sinds de herziening van het echtscheidingsrecht in 1971 kent Nederland geen schuldbeginsel meer: de rechter onderzoekt niet wie de ontwrichting heeft veroorzaakt en weegt evenmin of het huwelijk nog te redden zou zijn. Wie zich vastklampt aan het huwelijk, kan de rechter niet vragen zijn echtgenoot tot samenleven te dwingen. Wat een tegenwerkende partner wel kan, is tijd kopen: verweer voeren, geen stukken aanleveren, hoger beroep instellen. Dat maakt de procedure zwaarder en langer, en het is precies daarom belangrijk om vanaf het begin te weten welke termijnen gelden.
Verplicht is wel dat u een advocaat inschakelt. Een echtscheidingsverzoek wordt bij de rechtbank ingediend en daarvoor geldt verplichte procesvertegenwoordiging; u kunt het verzoek niet zelf indienen. Uw advocaat is ook degene die het verzoekschrift opstelt, de nevenvoorzieningen formuleert en de zitting doet. Hoe die rolverdeling er in de praktijk uitziet, leest u in ons artikel over de advocaat bij een scheiding.
Wat betekent duurzame ontwrichting van het huwelijk?
Duurzame ontwrichting betekent dat de voortzetting van de samenleving ondraaglijk is geworden en dat er geen uitzicht is op herstel van behoorlijke echtelijke verhoudingen. Het is een open norm die de rechter invult. In de praktijk stelt de rechtbank zich terughoudend op: als de verzoekende echtgenoot volhoudt dat het huwelijk ontwricht is, is dat op zichzelf al een sterke aanwijzing dat het ook zo is. Juist het feit dat een van beiden de gang naar de rechter maakt en daarbij volhardt, bewijst in zekere zin de stelling.
U hoeft dus geen dossier op te bouwen met verwijten, ontrouw of ruzies. Sterker nog, dat werkt vaak averechts: het maakt de verhoudingen scherper terwijl het voor de vraag of de echtscheiding wordt uitgesproken nauwelijks gewicht heeft. Bewaar uw energie voor de onderwerpen waarover de rechter wel echt moet beslissen: de kinderen, het huis, de verdeling en de alimentatie. Dat zijn de zogeheten nevenvoorzieningen, en daar valt de werkelijke uitkomst van uw scheiding.
Betwist uw man de ontwrichting uitdrukkelijk, dan zal de rechter de stelling toetsen. Een enkele mededeling dat hij het huwelijk wil voortzetten is daarvoor onvoldoende. Ontwrichting hoeft niet wederzijds te zijn; het volstaat dat zij voor een van beiden bestaat en niet meer te herstellen valt.
Hoe verloopt een eenzijdig echtscheidingsverzoek?
Het verzoekschrift
Uw advocaat dient een verzoekschrift in bij de rechtbank van uw woonplaats. Daarin staat het verzoek de echtscheiding uit te spreken, met de stelling dat het huwelijk duurzaam is ontwricht, en daarnaast de nevenvoorzieningen die u wilt: het gezag en de zorgregeling voor de kinderen, kinderalimentatie, partneralimentatie, het voortgezet gebruik van de echtelijke woning en de verdeling van de gemeenschap of de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden. Vraag u die nevenvoorzieningen niet in deze procedure, dan moet u er later een aparte zaak voor beginnen.
Hebt u minderjarige kinderen over wie u samen het gezag hebt, dan hoort bij het verzoekschrift een ouderschapsplan. Bij een eenzijdig verzoek is dat vaak juist het probleem, want zo een plan maakt u samen. De wet houdt daar rekening mee: u mag het verzoek dan indienen zonder ouderschapsplan, mits u uitlegt waarom het redelijkerwijs niet is gelukt en welke afspraken u wel voorstelt. Wat er in zo een plan hoort te staan, beschrijven wij in ons artikel over duidelijke afspraken over de kinderen.
Betekening en de termijn voor verweer
Anders dan vaak wordt gedacht, wordt uw man niet gedagvaard. Een echtscheiding is een verzoekschriftprocedure. Het verzoekschrift wordt door een gerechtsdeurwaarder aan hem betekend, zodat vaststaat dat en wanneer hij het heeft ontvangen. Vanaf dat moment loopt zijn termijn om een verweerschrift in te dienen: zes weken als hij in Nederland woont, drie maanden als hij in het buitenland woont. De Rechtspraak zet het verloop van de echtscheidingsprocedure stap voor stap uiteen.
Voert hij geen verweer, dan kan de rechtbank de echtscheiding op de stukken uitspreken en verloopt de zaak betrekkelijk snel. Voert hij wel verweer, dan volgt een mondelinge behandeling. Hij kan in zijn verweerschrift bovendien zelf nevenvoorzieningen verzoeken, bijvoorbeeld partneralimentatie of het gebruik van de woning. Zwijgen is voor hem dus zelden verstandig, en dat is goed om te weten: een partner die aanvankelijk weigert mee te werken, wordt door de betekening meestal alsnog tot handelen gedwongen.
Zitting en beschikking
Op de zitting hoort de rechter beide partijen en hun advocaten. Zijn er kinderen van twaalf jaar of ouder, dan krijgen zij de gelegenheid hun mening kenbaar te maken, meestal in een apart kindgesprek. De rechter richt zich in de regel niet op de vraag of de echtscheiding moet worden uitgesproken, maar op de nevenvoorzieningen, en probeert daar waar mogelijk alsnog afspraken tussen partijen tot stand te brengen.
Na de zitting volgt de beschikking. De rechtbank geeft aan wanneer die er ongeveer komt; die termijn hangt af van de complexiteit van de zaak en van de vraag of nog nadere stukken moeten worden overgelegd. Verwacht bij een zaak met kinderen, een koopwoning en een alimentatiegeschil niet dat alles in een keer wordt afgedaan: het is gebruikelijk dat de rechter de echtscheiding uitspreekt en over een of meer nevenvoorzieningen later beslist.
Wat als uw partner verweer voert of hoger beroep instelt?
Verweer tegen de echtscheiding zelf slaagt zelden. Verweer tegen de nevenvoorzieningen slaagt wel regelmatig, en daar zit dan ook het echte debat: de hoogte van de alimentatie, de waarde van de woning, de omvang van de gemeenschap, de zorgverdeling. Bereid u daarop voor met stukken in plaats van met argumenten: jaaropgaven, loonstroken, de hypotheekakte, een taxatie, bankafschriften en de polissen.
Tegen de beschikking staat hoger beroep open bij het gerechtshof, in te stellen binnen drie maanden na de beschikking. Zolang die termijn loopt of het hoger beroep aanhangig is, is de beschikking niet onherroepelijk en kan de echtscheiding nog niet worden ingeschreven. Een partner die uitsluitend wil vertragen, kan langs die weg maanden winnen. Berusten beide partijen daarentegen uitdrukkelijk in de uitspraak met een akte van berusting, dan staat de beschikking meteen vast en kan de inschrijving direct plaatsvinden.
Wordt de tegenwerking structureel en gaat zij ten koste van de kinderen, dan kan dat een zelfstandige juridische kwestie worden. Wanneer een conflict tussen ouders zo hoog oploopt dat de kinderrechter in beeld komt, beschrijven wij in ons artikel over de vechtscheiding en de kinderrechter.
Welke voorlopige voorzieningen kunt u tijdens de procedure vragen?
Een echtscheidingsprocedure duurt maanden, en in die tijd moet er gewoon gewoond, betaald en gezorgd worden. Daarvoor bestaat de procedure voorlopige voorzieningen. De rechtbank kan op korte termijn beslissen wie voorlopig in de echtelijke woning mag blijven, aan wie de minderjarige kinderen worden toevertrouwd, hoe de omgang wordt geregeld en welk bedrag aan voorlopige kinder- en partneralimentatie moet worden betaald. Ook de afgifte van persoonlijke goederen kan worden gevraagd.
Deze voorzieningen gelden voor de duur van de procedure en vervallen zodra de echtscheiding is ingeschreven of de zaak eindigt. Zij lopen los van de hoofdprocedure en worden met voorrang behandeld, wat ze bij uitstek geschikt maakt voor situaties waarin de verhoudingen zijn geëscaleerd of waarin uw partner de rekeningen niet meer betaalt. Wij schreven een apart artikel over voorlopige voorzieningen bij echtscheiding, met aandacht voor de vraag wanneer u ze het beste vraagt.
Is er sprake van intimidatie, bedreiging of geweld, dan is de kortste weg niet altijd de echtscheidingsprocedure. Dan kan een straat- of contactverbod in kort geding of een tijdelijk huisverbod van de burgemeester sneller effect hebben. Meld dat vroeg bij uw advocaat, want het beïnvloedt de volgorde waarin stappen worden gezet.
Hoe wordt het vermogen verdeeld als uw partner niet meewerkt?
Bent u voor 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden getrouwd, dan bestaat er een algehele gemeenschap van goederen. Bent u daarna getrouwd, dan geldt de beperkte gemeenschap: wat u voor het huwelijk had en wat u tijdens het huwelijk erfde of geschonken kreeg, blijft in beginsel privé. In beide gevallen wordt de gemeenschap bij helfte verdeeld; dat volgt uit artikel 1:100 BW. Zijn er huwelijkse voorwaarden, dan worden die afgewikkeld volgens hun eigen bepalingen, waaronder een eventueel verrekenbeding.
Werkt uw partner niet mee aan de verdeling, dan kunt u die verdeling in dezelfde procedure aan de rechter voorleggen. De rechtbank kan de verdeling zelf vaststellen. Weigert hij inzage in bankrekeningen, polissen of ondernemingsgegevens, dan bestaan daar procesrechtelijke middelen voor: de rechter kan overlegging van bescheiden bevelen en aan onwil consequenties verbinden.
Op verzwijging staat een stevige sanctie. Verzwijgt, verduistert of verborgen houdt een echtgenoot opzettelijk een goed dat tot de gemeenschap behoort, dan verbeurt hij zijn aandeel in dat goed aan de ander (artikel 3:194 BW). Dat betekent dat het volledige goed aan de benadeelde echtgenoot toekomt, niet de helft. Het is een van de weinige plaatsen in het vermogensrecht waar onwil zich zo direct tegen de betrokkene keert, en het is een reden om vermoedens van verzwegen vermogen serieus te onderzoeken in plaats van te laten lopen.
De koopwoning is meestal het lastigste onderdeel, omdat overname toestemming van de geldverstrekker vereist en de bank niet aan de uitspraak van de rechter gebonden is. Lukt overname niet, dan resteert verkoop. Leg de gemaakte afspraken vast in een echtscheidingsconvenant, dat aan de beschikking kan worden gehecht en daarmee executoriale kracht krijgt. Voor de fiscale gevolgen van de verdeling, bijvoorbeeld rond de eigenwoningregeling, schakelt u een fiscalist in.
Wat geldt voor partneralimentatie en kinderalimentatie?
Kinderalimentatie loopt tot het kind 21 jaar wordt; tot die leeftijd bestaat een onderhoudsplicht die niet afhankelijk is van studie of samenwoning (artikel 1:395a BW). De hoogte wordt berekend aan de hand van de behoefte van het kind en de draagkracht van beide ouders, volgens de rekenmethode die de rechtbanken hanteren. Van achttien tot eenentwintig jaar betaalt u rechtstreeks aan het kind zelf.
Voor partneralimentatie geldt sinds 1 januari 2020 een kortere maximale duur (artikel 1:157 BW). De hoofdregel is de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar. Daarop bestaan drie uitzonderingen. Hebt u samen kinderen, dan loopt de alimentatie door tot het jongste kind twaalf jaar is. Duurde het huwelijk langer dan vijftien jaar en bereikt de ontvangende partner binnen tien jaar de AOW-leeftijd, dan loopt de alimentatie tot die AOW ingaat. Duurde het huwelijk langer dan vijftien jaar en is de ontvangende partner geboren voor 1 januari 1970, terwijl de AOW nog verder weg ligt, dan geldt een duur van tien jaar. Vallen meerdere uitzonderingen samen, dan geldt de langste termijn.
Alimentatie is geen straf en geen beloning. Wangedrag van een van beiden speelt alleen in zeer uitzonderlijke gevallen een rol; doorslaggevend zijn behoefte en draagkracht. Verandert de situatie wezenlijk, bijvoorbeeld door baanverlies of samenwonen met een nieuwe partner, dan kan een vastgestelde alimentatie later worden gewijzigd.
Wanneer is de scheiding definitief?
Niet met de uitspraak van de rechter. De echtscheiding komt pas tot stand door inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand van de gemeente waar u bent getrouwd. Daarvoor moet de beschikking onherroepelijk zijn, dus de beroepstermijn moet zijn verstreken of beide partijen moeten hebben berust.
Let goed op de termijn. Wordt het verzoek tot inschrijving niet binnen zes maanden gedaan nadat de beschikking in kracht van gewijsde is gegaan, dan verliest de beschikking haar kracht en bent u nog steeds getrouwd (artikel 1:163 BW). U zou dan opnieuw moeten beginnen. In de praktijk regelt uw advocaat de inschrijving, maar het is een van de weinige punten waarop een gemiste termijn de hele procedure waardeloos maakt, dus houd het zelf in de gaten.
Tot de inschrijving blijft u gehuwd, met alle gevolgen van dien: u blijft in beginsel aansprakelijk voor gemeenschapsschulden, en de gemeenschap wordt pas ontbonden op het moment dat het verzoekschrift wordt ingediend. Dat laatste is gunstig: schulden die uw partner na die datum maakt, vallen niet meer in de te verdelen gemeenschap.
Wat u kunt doen als uw partner blijft tegenwerken
Begin met een eenduidige, schriftelijke mededeling dat uw besluit vaststaat en dat u een procedure start. Onduidelijkheid houdt hoop in stand en hoop houdt tegenwerking in stand. Stel daarna, zonder de procedure op te schorten, mediation voor. Mediation is vrijwillig en niemand kan ertoe worden verplicht; er bestaat in Nederland geen wettelijke verplichting om te mediaten voordat u naar de rechter gaat. Wat mediation precies inhoudt en wanneer het zin heeft, bespreken wij apart.
Werkt uw partner niet mee aan het aanleveren van financiële stukken, laat dat dan vastleggen. De rechter kan daar gevolgen aan verbinden en in het uiterste geval uitgaan van de gegevens die u wel hebt aangeleverd. Verzamel daarom vroeg wat u nog kunt verzamelen: jaaropgaven, aangiften, hypotheekgegevens, pensioenoverzichten en saldi op de peildatum. Wie pas na het indienen van het verzoek begint met verzamelen, staat op achterstand.
Tot slot: laat de kinderen buiten het conflict. Niet alleen om pedagogische redenen, maar ook omdat de rechter meeweegt welke ouder het meest bijdraagt aan een goede verstandhouding met de andere ouder. Een ouder die de andere ouder systematisch buitensluit, benadeelt daarmee zijn of haar eigen positie in de zorgregeling.
Wat gebeurt er met het pensioen?
Het ouderdomspensioen dat u en uw partner tijdens het huwelijk hebben opgebouwd, wordt in beginsel bij helfte verdeeld. Dat volgt niet uit het huwelijksvermogensrecht maar uit een aparte wet, de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding, die geldt voor scheidingen van na 30 april 1995. Verevening gaat alleen over de opbouw tijdens het huwelijk; wat daarvoor of daarna is opgebouwd, blijft buiten beschouwing. U kunt in huwelijkse voorwaarden of in het convenant een andere verdeling afspreken, of verevening helemaal uitsluiten.
Er zit een termijn aan die veel mensen missen. Meldt u de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder met het daarvoor bestemde formulier, dan betaalt die het aan u toekomende deel later rechtstreeks aan u uit. Bent u te laat, dan vervalt uw recht niet, maar moet u het bij uw ex-partner opeisen zodra het pensioen tot uitkering komt. Dat is precies het soort afhankelijkheid dat u na een eenzijdige scheiding wilt vermijden, dus zet die melding op de lijst zodra de inschrijving rond is.
Het nabestaandenpensioen volgt een eigen regime en wordt niet verevend; daarvoor geldt in veel regelingen een bijzonder partnerpensioen voor de ex-partner. Vraag uw pensioenuitvoerder om een overzicht van beide onderdelen voordat u afspraken vastlegt, zodat u weet waarover u onderhandelt.
Veelgestelde vragen
Kan mijn man de scheiding tegenhouden?
Nee. Hij kan de procedure vertragen door verweer te voeren of hoger beroep in te stellen, maar de rechter spreekt de echtscheiding uit als het huwelijk duurzaam is ontwricht. Zijn toestemming is niet vereist.
Hoelang heeft mijn partner om te reageren?
Zes weken na betekening van het verzoekschrift, of drie maanden als hij in het buitenland woont. Reageert hij niet, dan kan de rechtbank de zaak op de stukken afdoen.
Heb ik een advocaat nodig voor een eenzijdig verzoek?
Ja. Voor het indienen van een echtscheidingsverzoek bij de rechtbank geldt verplichte procesvertegenwoordiging. Bij een laag inkomen kunt u via de Raad voor Rechtsbijstand in aanmerking komen voor een toevoeging, waarbij u een eigen bijdrage betaalt.
Wat als wij minderjarige kinderen hebben en geen ouderschapsplan kunnen maken?
Dan dient u het verzoek in zonder ouderschapsplan en licht u toe waarom het niet is gelukt en welke afspraken u voorstelt. De rechter beoordeelt dat en kan zelf een zorgregeling vaststellen. Kinderen van twaalf jaar en ouder worden in de gelegenheid gesteld hun mening te geven.
Wanneer ben ik officieel gescheiden?
Pas na inschrijving van de onherroepelijke beschikking in de registers van de burgerlijke stand. Dat moet binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden; daarna verliest de beschikking haar kracht.
Wat als mijn partner vermogen verzwijgt?
Wie opzettelijk een goed uit de gemeenschap verzwijgt of verborgen houdt, verbeurt zijn aandeel daarin aan de andere echtgenoot. Het volledige goed komt dan aan u toe. Meld vermoedens vroeg, zodat er nog onderzoek kan worden gedaan.
Kan ik de huurwoning of koopwoning houden tijdens de procedure?
De rechter kan bij voorlopige voorziening bepalen wie de echtelijke woning voorlopig alleen mag gebruiken, ongeacht op wiens naam die staat. Na de echtscheiding kan de rechter dat voortgezet gebruik nog maximaal een half jaar toewijzen, zodat u tijd hebt om vervangende woonruimte te vinden. Wie uiteindelijk eigenaar of huurder blijft, wordt in de nevenvoorzieningen beslist.
Hulp bij een eenzijdige echtscheiding
Een eenzijdige scheiding vraagt vooral om tempo en volgorde: het verzoekschrift op tijd indienen, de nevenvoorzieningen volledig formuleren, zo nodig voorlopige voorzieningen vragen en de termijnen voor beroep en inschrijving bewaken. De familierechtadvocaten van Law & More stellen het verzoekschrift op, voeren de procedure bij de rechtbank en bewaken die termijnen voor u. Wilt u weten wat in uw situatie de snelste en minst belastende route is, neem dan contact op voor een eerste bespreking.
