Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
In een civiele rechtszaak veroordeelt de rechter in de regel de partij die verliest in de proceskosten van de winnaar (artikel 237 Rv). Die vergoeding is een vast bedrag volgens het liquidatietarief en dekt zelden de volledige advocaatkosten; tussen (ex-)partners en familieleden kan de rechter de kosten bovendien compenseren, zodat ieder zijn eigen kosten draagt.
In het bestuursrecht werkt het anders. Wint u van de overheid, dan krijgt u uw griffierecht terug en kan de rechter het bestuursorgaan veroordelen in uw kosten. Verliest u, dan hoeft u als burger in beginsel geen kosten van de overheid te betalen. Hoe een rechtszaak verloopt, leest u in ons artikel hoe verloopt een rechtszaak in Nederland.

Inhoudsopgave
Wat is een proceskostenveroordeling?
Een proceskostenveroordeling is de beslissing van de rechter dat de ene partij de proceskosten van de andere partij moet betalen. In civiele zaken is de hoofdregel dat de partij die in het ongelijk wordt gesteld die kosten betaalt (artikel 237 lid 1 Rv).
De rechter beslist hierover in hetzelfde vonnis als over de zaak zelf. Het vonnis noemt per post het bedrag dat de verliezer moet betalen. Met dat vonnis kan de winnaar het bedrag via een deurwaarder innen. Kosten die de winnende partij zelf nodeloos heeft veroorzaakt, kan de rechter voor haar eigen rekening laten (artikel 237 lid 1 Rv).
Welke kosten vallen onder de proceskosten?
Onder de proceskosten vallen het griffierecht, de kosten van de dagvaarding door de deurwaarder, een vergoeding voor de advocaat of gemachtigde en eventuele kosten van getuigen en deskundigen. Ook de nakosten, zoals het betekenen van het vonnis, kan de rechter toewijzen.
Het griffierecht is het bedrag dat u aan de rechtbank betaalt om een zaak te starten. De hoogte hangt af van de soort zaak, de waarde van de vordering en of u een particulier of een organisatie bent. Eiser en gedaagde betalen allebei; de gedaagde bij de kantonrechter alleen als hij verschijnt.
| Griffierecht civiel, tarieven 2026 | Natuurlijk persoon | Organisatie of rechtspersoon |
|---|---|---|
| Kanton, onbepaald of tot en met € 500 | € 93 | € 139 |
| Kanton, € 500 tot € 1.500 | € 233 | € 350 |
| Kanton, € 5.000 tot € 12.500 | € 265 | € 559 |
| Kanton, meer dan € 12.500 | € 753 | € 1.504 |
| Rechtbank, tot € 100.000 | € 1.414 | € 3.083 |
| Rechtbank, € 100.000 tot € 1.000.000 | € 2.803 | € 7.062 |
| Rechtbank, meer dan € 1.000.000 | € 2.803 | € 10.487 |
Voor natuurlijke personen met een laag inkomen geldt in 2026 een verlaagd tarief van € 93. Bron: rechtspraak.nl, griffierecht (tarieven 2026, Stcrt. 2025, 39855).
Hoe berekent de rechter de vergoeding voor de advocaat?
De rechter vergoedt niet de werkelijke advocaatkosten, maar een vast bedrag volgens het liquidatietarief. Dat tarief kent punten toe voor proceshandelingen, zoals de dagvaarding, een conclusie of de mondelinge behandeling, en koppelt aan elk punt een bedrag dat stijgt met het belang van de zaak.
Een voorbeeld ter illustratie: in een zaak met een dagvaarding en een mondelinge behandeling krijgt de winnaar twee punten. Het bedrag per punt ligt vaak ver onder wat een advocaat werkelijk in rekening brengt. De winnaar betaalt het verschil dus zelf. Bij de kantonrechter, waar u zich niet door een advocaat hoeft te laten bijstaan, geldt een apart forfaitair tarief voor de gemachtigde.
Wanneer krijgt u de werkelijke kosten vergoed?
Alleen in uitzonderingsgevallen. In zaken over intellectueel eigendom geldt een volledige kostenvergoeding (artikel 1019h Rv). Daarbuiten kan de winnaar zijn werkelijke kosten alleen vorderen bij misbruik van procesrecht of onrechtmatig procederen.
De lat ligt hoog. De Hoge Raad oordeelde op 6 april 2012 (ECLI:NL:HR:2012:BV7828) dat dit pas aan de orde is als de procedure gezien haar evidente ongegrondheid niet had mogen worden ingesteld. Daarbij past terughoudendheid, mede vanwege het recht op toegang tot de rechter (artikel 6 EVRM). In die zaak had een verzekerde zijn verzekeraar aangesproken na een brand die in opdracht van de bestuurder was gesticht; dat leverde volgens de Hoge Raad niet zonder meer misbruik van procesrecht op.
Wanneer betaalt ieder zijn eigen kosten?
De rechter kan de kosten compenseren als beide partijen op enkele punten ongelijk krijgen, of als zij nauw verwant zijn. Bij compensatie draagt iedere partij haar eigen kosten, inclusief het eigen griffierecht (artikel 237 lid 1 Rv).
De wet noemt voor compensatie echtgenoten, geregistreerde partners en andere levensgezellen, bloedverwanten in de rechte lijn, broers en zussen en aanverwanten in dezelfde graad. Daarom worden de kosten in een echtscheidingsprocedure of een procedure over alimentatie bijna altijd gecompenseerd. Dat is een bevoegdheid van de rechter, geen verplichting.
Een voorbeeld ter illustratie: wie € 20.000 vordert en € 8.000 krijgt, moet er rekening mee houden dat de rechter iedere partij haar eigen kosten laat dragen.

Worden incassokosten ook vergoed?
Buitengerechtelijke incassokosten zijn geen proceskosten, maar een aparte schadepost (artikel 6:96 lid 2 onder c BW). U vordert ze naast de hoofdsom, en de rechter wijst ze alleen toe als u werkelijk incassowerkzaamheden heeft verricht.
Voor consumenten geldt een wettelijke staffel uit het Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten. U moet een consument eerst schriftelijk aanmanen en hem een termijn van veertien dagen geven (artikel 6:96 lid 6 BW). Hoe u de kosten berekent, leest u in ons artikel over incassokosten berekenen.
Welke kosten betaalt u in het bestuursrecht?
In het bestuursrecht betaalt u griffierecht als u in beroep gaat, maar u loopt als burger nauwelijks risico op een kostenveroordeling als u verliest. Een natuurlijke persoon kan alleen in de kosten worden veroordeeld bij kennelijk onredelijk gebruik van procesrecht (artikel 8:75 lid 1 Awb).
| Griffierecht beroep bij de rechtbank (bestuursrecht), beroepschriften vanaf 1 januari 2026 | Bedrag |
|---|---|
| Natuurlijk persoon, verlaagd tarief (bijvoorbeeld uitkeringen en toeslagen) | € 54 |
| Natuurlijk persoon, overige zaken | € 200 |
| Organisatie of rechtspersoon | € 397 |
Bron: rechtspraak.nl, griffierecht bestuursrecht. Is uw beroep gegrond, dan moet het bestuursorgaan u het griffierecht vergoeden (artikel 8:74 Awb). Voor de bezwaarfase betaalt u geen griffierecht.
Daarnaast kan de rechter het bestuursorgaan veroordelen in uw proceskosten (artikel 8:75 Awb). Dat is een bevoegdheid, geen automatisme: u moet de kosten opgeven, meestal met het formulier dat u met de uitnodiging voor de zitting ontvangt. De vergoeding volgt het Besluit proceskosten bestuursrecht en werkt met punten per proceshandeling, vermenigvuldigd met een wegingsfactor voor het gewicht van de zaak.
Hoe dat uitpakt, laat een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van 5 maart 2026 (ECLI:NL:CRVB:2026:280) zien. Het UWV kwam een uitkeringsgerechtigde alsnog tegemoet en werd in de kosten veroordeeld. De Raad rekende met € 934 per punt: 1,5 punt in beroep (€ 1.401) en 2,5 punt in hoger beroep (€ 2.335), samen € 3.736, naast vergoeding van het griffierecht.
Kosten in de bezwaarfase worden alleen vergoed als het besluit in bezwaar wordt herroepen wegens een onrechtmatigheid die aan het bestuursorgaan is te wijten, en u daarom vraagt vóór de beslissing op bezwaar (artikel 7:15 Awb). Meer over de procedure leest u in ons artikel over bezwaar en beroep in het bestuursrecht.
Hoe int u de proceskosten na de uitspraak?
Betaalt de verliezer niet vrijwillig, dan laat u het vonnis door een deurwaarder betekenen en kan de deurwaarder beslag leggen. Het vonnis is daarvoor de executoriale titel.
De rechter bepaalt vaak dat over de proceskosten wettelijke rente verschuldigd is als de verliezer niet binnen veertien dagen na het vonnis betaalt. Die rente is sinds 1 januari 2026 4% per jaar bij niet-handelstransacties (rijksoverheid.nl). Ook de kosten van het betekenen van het vonnis, de nakosten, kan de rechter vooraf toewijzen. Heeft de verliezer geen geld of beslagbaar inkomen, dan blijft u ondanks een gunstig vonnis met uw kosten zitten.
Welke kosten zet u af tegen de verwachte vergoeding?
Maak vooraf een kostenraming en zet die af tegen wat u realistisch kunt terugkrijgen. Uw eigen advocaatkosten zijn bijna altijd hoger dan de vergoeding volgens het liquidatietarief.
- Vraag uw advocaat om een schatting van het aantal uren en de totale kosten tot en met het vonnis.
- Controleer of u een rechtsbijstandverzekering heeft of in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand via de Raad voor Rechtsbijstand.
- Houd er rekening mee dat advocaten in Nederland in beginsel niet op basis van no cure no pay mogen werken (artikel 7.4 Verordening op de advocatuur).
- Reken het griffierecht en de deurwaarderskosten voor de dagvaarding mee; die betaalt u eerst zelf.
- Controleer of de wederpartij de proceskosten kan betalen als u wint, en weeg een schikking mee. Zie ook ons artikel over procederen of schikken.
Wat kunnen wij doen bij proceskosten?
Onze advocaten civiel recht brengen de kosten en risico’s van een procedure vooraf in kaart.
- Wij maken vooraf een raming van griffierecht, deurwaarderskosten en onze eigen kosten.
- Wij berekenen welke proceskostenvergoeding u volgens het liquidatietarief kunt verwachten.
- Wij vorderen de buitengerechtelijke incassokosten volgens de wettelijke staffel en sturen zo nodig de veertiendagenbrief (artikel 6:96 lid 6 BW).
- Wij beoordelen of een volledige kostenveroordeling mogelijk is, bijvoorbeeld bij misbruik van procesrecht of in een zaak over intellectueel eigendom.
- Wij laten na het vonnis de proceskosten en nakosten via de deurwaarder innen.

Veelgestelde vragen
Moet ik bij een echtscheiding de kosten van mijn ex betalen?
Bijna nooit. Tussen echtgenoten en geregistreerde partners kan de rechter de kosten compenseren (artikel 237 lid 1 Rv), en dat doet hij in familiezaken in de regel. Ieder betaalt dan zijn eigen advocaat en griffierecht.
Wat kost het als ik een beroepszaak tegen de gemeente verlies?
U verliest dan het betaalde griffierecht en uw eigen kosten. De rechter veroordeelt een burger alleen in de kosten van de overheid bij kennelijk onredelijk gebruik van procesrecht (artikel 8:75 lid 1 Awb).