Procederen of schikken: kosten, risico en afdwingbaarheid vergeleken

Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Of u beter kunt procederen of schikken, hangt vooral af van de sterkte van uw bewijs, de kosten tegenover het belang van de zaak en de vraag of u de relatie met de andere partij wilt behouden. Een schikking geeft snel zekerheid, maar een onderhandse schikking is geen executoriale titel: betaalt de ander niet, dan heeft u alsnog een vonnis nodig.

De keuze is zelden definitief. Ook tijdens een procedure kunt u schikken, en de rechter vraagt partijen daar op de mondelinge behandeling vaak zelf naar. Hieronder zetten wij de twee routes naast elkaar, met de kosten per 2026, de regels uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de afwegingen die in de praktijk de doorslag geven.

Procederen en schikken naast elkaar

Bij procederen beslist de rechter en is het vonnis afdwingbaar. Bij schikken beslist u samen met de andere partij en legt u de afspraken vast in een overeenkomst.

Procederen: de rechter beslist

Een gewone civiele procedure begint met een dagvaarding, die een deurwaarder aan de andere partij uitbrengt (artikel 111 Rv). Daarin staan uw eis, de feiten en uw argumenten. Heeft u zelf een dagvaarding ontvangen, lees dan ons artikel over een civiele dagvaarding. De rechter kan getuigen horen of een deskundige benoemen. Het vonnis is bindend en kan zo nodig met een deurwaarder worden afgedwongen.

Schikken: een vaststellingsovereenkomst

Schikken betekent dat u samen een oplossing zoekt, rechtstreeks of via advocaten, eventueel met een mediator. Andere woorden zijn minnelijke regeling of compromis. De afspraken legt u vast in een minnelijke schikking; juridisch is dat meestal een vaststellingsovereenkomst in de zin van artikel 7:900 van Boek 7 BW. Komt de andere partij haar afspraken niet na, dan vordert u nakoming.

In het strafrecht bestaat ook een “schikking”: een transactie met het Openbaar Ministerie op grond van artikel 74 van het Wetboek van Strafrecht. Dat is iets anders. Dit artikel gaat over civiele zaken.

Waarom een schikking ter zitting meer waard is dan een onderhandse

Een onderhandse vaststellingsovereenkomst is geen executoriale titel. Betaalt de andere partij niet, dan heeft u in beginsel toch een vonnis nodig om beslag te laten leggen. Een schikking die op de zitting wordt getroffen en in een proces-verbaal wordt vastgelegd, heeft volgens artikel 87 Rv wel de kracht van een executoriale titel. Lopen de onderhandelingen al tijdens een procedure, dan is het dus vaak verstandig de regeling op de zitting te laten vastleggen.

Wat kost procederen in 2026?

Een procedure kost griffierecht, advocaatkosten en soms de kosten van een deskundige. Het griffierecht betalen eiser en gedaagde allebei; bij de kantonrechter betaalt de gedaagde alleen als hij verschijnt. De hoogte hangt af van de waarde van de vordering en van de vraag of u een natuurlijke persoon of een onderneming bent.

Griffierecht per 1 januari 2026 (bron: rechtspraak.nl, griffierecht):

Kantonrechter of rechtbank

Voor vorderingen tot en met 25.000 euro, arbeidszaken, huurzaken en consumentenzaken is de kantonrechter bevoegd (artikel 93 Rv). Daar mag u zonder advocaat procederen (artikel 79 en 80 Rv). Bij de rechtbank, in zaken boven dat bedrag, is een advocaat verplicht.

Winnen betekent niet dat u uw advocaatkosten terugkrijgt

Wie verliest, wordt in de regel veroordeeld in de proceskosten (artikel 237 Rv). Die vergoeding wordt berekend met vaste tarieven, het zogeheten liquidatietarief, en dekt meestal maar een deel van de werkelijke advocaatkosten. Een vergoeding van de volledige kosten is een uitzondering. De Hoge Raad oordeelde op 6 april 2012 (ECLI:NL:HR:2012:BV7828) dat zo’n vordering alleen slaagt bij misbruik van procesrecht of onrechtmatig handelen, en dat de rechter daarbij terughoudend moet zijn. Dat een partij haar zaak verliest, is daarvoor niet genoeg.

Een voorbeeld ter illustratie: bij een vordering van 8.000 euro bij de kantonrechter betalen een eisende onderneming en een verschijnende gedaagde onderneming per 1 januari 2026 elk 559 euro griffierecht. Daarbovenop komen de eigen advocaatkosten. Ook als u wint, draagt u een deel daarvan zelf. Bij kleinere vorderingen kunnen de kosten daardoor in de buurt van het bedrag van de vordering komen.

Hoe sterk is uw bewijs?

Kijk eerst naar het bewijs: wat staat er op papier en wat kunt u aantonen? Wie stelt, moet in beginsel bewijzen (artikel 150 Rv). Een schriftelijk contract met heldere afspraken geeft u een goede uitgangspositie. Dat geldt ook voor e-mails en facturen waaruit de afspraken blijken, een tijdige ingebrekestelling en getuigen. Hoe u afspraken goed vastlegt, leest u in ons artikel over juridisch advies bij contracten.

Heeft u weinig bewijs of zijn de afspraken vaag, dan wordt een procedure onzeker. De andere partij kan bovendien verweren hebben die u nog niet kent. Dan loopt u het risico dat u verliest en ook een deel van haar proceskosten betaalt. Wie schikt zonder die analyse, weet niet wat de zaak waard is.

Wanneer schikken de verstandige keuze is

Schikken ligt voor de hand als uw bewijs zwak is, als u de relatie wilt behouden of als u snel geld of duidelijkheid nodig heeft. Het werkt alleen als beide partijen concessies willen doen.

• Zwakke positie: beperkt bewijs of vage afspraken. U voorkomt dat u de hele vordering verliest en ook proceskosten betaalt.
• Belangrijke relatie: een procedure kan een samenwerking blijvend beschadigen.
• Tijd en liquiditeit: een snelle, iets lagere betaling kan meer waard zijn dan een procedure van een jaar.
• Reputatie: een schikking kan vertrouwelijk blijven, een zitting is in beginsel openbaar.

Bij schikken kunt u afspraken maken die een rechter niet zou opleggen, zoals een betalingsregeling, een korting op een volgende opdracht of een geheimhoudingsbeding. Daar staat tegenover dat u meestal niet uw volledige vordering binnenhaalt en dat een schikking geen uitspraak oplevert waar u zich later op kunt beroepen. Denk ook aan het signaal: een onderneming die elke claim afkoopt, kan meer claims aantrekken.

Mediation als tussenweg

Een mediator begeleidt het gesprek, maar beslist zelf niets. Mediation is vertrouwelijk en meestal sneller en goedkoper dan een procedure. Daardoor ontstaan soms oplossingen die in een rechtszaak buiten bereik liggen, zoals bij mediation bij een arbeidsconflict. Zit het conflict diep, is er een groot machtsverschil of heeft u snel een voorlopige maatregel nodig, dan past een procedure vaak beter.

Een schikking vastleggen: zes punten voor de vaststellingsovereenkomst

Leg elke schikking schriftelijk vast en laat beide partijen tekenen. Zolang de schikking niet is getekend, kan de andere partij zich tot het laatste moment terugtrekken. Neem in ieder geval op:

• het schikkingsbedrag en de uiterste betaaldatum;
• wat er gebeurt met rente, incassokosten en proceskosten;
• of partijen elkaar finale kwijting verlenen, zodat er daarna niets meer te vorderen valt;
• de gevolgen van niet-nakoming, bijvoorbeeld dat het volledige oorspronkelijke bedrag weer opeisbaar wordt;
• het intrekken van een lopende procedure;
• eventuele geheimhouding.

Een vaststellingsovereenkomst blijft volgens artikel 7:902 BW geldig, ook als zij in strijd blijkt met dwingend recht. Dat is alleen anders als de inhoud of strekking in strijd is met de goede zeden of de openbare orde. Wat u tekent, staat dus in beginsel vast.

Schikt u als werknemer met uw werkgever over het einde van uw dienstverband? Dan heeft u na ondertekening twee weken bedenktijd (artikel 7:670b BW). Staat die bedenktijd niet in de overeenkomst, dan wordt het drie weken.

Wanneer procederen nodig is

Procederen is nodig als de andere partij weigert te onderhandelen, als u een afdwingbare uitspraak nodig heeft of als partijen te ver uit elkaar liggen. Dat geldt ook bij een debiteur die zonder reden stopt met betalen; zie ons artikel over wanbetaling door een klant of leverancier. Wordt de kern van uw bedrijf bedreigd, bijvoorbeeld door een plotselinge leveringsstop, dan kan een kort geding (artikel 254 Rv) binnen enkele weken een voorlopige beslissing opleveren.

Voor sommige ondernemingen gaat een procedure verder dan het ene geschil. Een uitspraak kan duidelijkheid geven over de uitleg van een standaardbeding. Een uitspraak van een rechtbank bindt andere rechters echter niet, en ook arresten van de Hoge Raad hebben formeel geen bindende precedentwerking. Weeg dat signaaleffect af tegen kosten en duur.

Het verloop van een civiele procedure in vijf stappen

1. Dagvaarding: de eiser zet zijn eis en de feiten uiteen.
2. Conclusie van antwoord: de gedaagde geeft zijn verweer en kan een tegenvordering instellen.
3. Mondelinge behandeling: partijen lichten hun standpunt toe en de rechter onderzoekt of een regeling mogelijk is (artikel 87 Rv).
4. Bewijs: is iets betwist, dan kan de rechter een partij opdragen het te bewijzen, bijvoorbeeld met getuigen.
5. Vonnis: daarna kunt u binnen drie maanden hoger beroep instellen bij het gerechtshof (artikel 339 Rv). Bij vorderingen van niet meer dan 1.750 euro is hoger beroep in beginsel uitgesloten (artikel 332 Rv).

De rechter is onafhankelijk en beoordeelt de zaak aan de hand van de feiten, het bewijs en het recht. Twijfelt u aan de onpartijdigheid van een rechter, dan kunt u hem wraken (artikel 36 Rv); zie ons artikel over rechterlijke onpartijdigheid en wraking.

Relatie, openbaarheid en de lange termijn

Een procedure zet de verhouding met de andere partij vaak voor lange tijd onder druk. Een civiele zitting is in beginsel openbaar, en uitspraken worden soms geanonimiseerd gepubliceerd op rechtspraak.nl. Er kunnen dus details van uw bedrijfsvoering naar buiten komen. Bij een schikking kunt u geheimhouding afspreken.

Ook na het vonnis is een zaak niet altijd klaar. Een verliezende partij die niet betaalt, pakt u alsnog via de deurwaarder aan. Is zij niet solvabel, dan levert een gewonnen zaak weinig op. Controleer daarom vooraf of de andere partij kan betalen. Een schikking wordt vaak beter nagekomen, omdat beide partijen er zelf mee hebben ingestemd.

Hoe wij u helpen bij de keuze tussen procederen en schikken

• Wij beoordelen uw bewijs en de te verwachten verweren van de andere partij.
• Wij zetten griffierecht, advocaatkosten en het risico van een proceskostenveroordeling af tegen het belang van de zaak.
• Wij onderhandelen namens u en stellen de vaststellingsovereenkomst op (artikel 7:900 BW).
• Wij stellen de dagvaarding of conclusie van antwoord op en treden voor u op bij de kantonrechter, de rechtbank of in kort geding.

In het kort

• Een schikking die ter zitting in een proces-verbaal wordt vastgelegd, is direct afdwingbaar; een onderhandse niet.
• Griffierecht betalen beide partijen; bij de rechtbank loopt het per 2026 op tot 10.487 euro voor ondernemingen.
• Ook wie wint, krijgt via het liquidatietarief meestal maar een deel van de advocaatkosten terug; volledige vergoeding vraagt misbruik van procesrecht.
• Een vaststellingsovereenkomst blijft geldig, ook als zij in strijd is met dwingend recht (artikel 7:902 BW).

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.