Restaurant beginnen: juridische aandachtspunten en verplichtingen

Gepubliceerd op 5 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

Wie een restaurant begint, moet een aantal zaken regelen voordat de deur opengaat: inschrijving bij de KVK, registratie bij de NVWA, een voedselveiligheidsplan en, als u alcohol schenkt, een vergunning van de burgemeester. Welke gemeentelijke vergunningen daarnaast nodig zijn, verschilt per gemeente en per locatie.

De juridische vereisten voor een restaurant bestaan uit landelijke regels, zoals de Alcoholwet, de hygiëneregels en het arbeidsrecht, en gemeentelijke regels, zoals het omgevingsplan en de plaatselijke verordening.

Starters maken regelmatig kostbare fouten doordat zij een van deze onderdelen te laat oppakken. Een huurcontract tekenen voordat vaststaat dat horeca op die plek is toegestaan, is daarvan een bekend voorbeeld.

In dit artikel zetten wij op een rij wat u moet regelen: van rechtsvorm en vergunningen tot hygiëne, muziek, verzekeringen, milieu en personeel. Per onderdeel leest u eerst het korte antwoord en daarna de uitwerking.

Hoe schrijft u uw restaurant in en welke rechtsvorm kiest u?

U schrijft uw onderneming in bij het Handelsregister van de Kamer van Koophandel en u kiest een rechtsvorm. Die keuze bepaalt hoe ver uw persoonlijke aansprakelijkheid gaat.

Beide stappen zet u voordat u opengaat. Andere instanties, zoals de gemeente en de NVWA, gaan bij hun procedures uit van een onderneming die al is ingeschreven.

Wanneer moet u zich inschrijven bij de KVK?

Iedere ondernemer die een restaurant start, is verplicht zich in te schrijven in het Handelsregister. Dat moet uiterlijk één week na de start van het bedrijf gebeuren.

Schrijft u zich te laat in, dan riskeert u een boete. Plan de inschrijving daarom in uw draaiboek, samen met de huur van het pand en de vergunningaanvragen.

Voor de inschrijving hebt u onder meer nodig:

• een geldig identiteitsbewijs;
• het adres van de bedrijfslocatie;
• de gekozen handelsnaam;
• een omschrijving van de bedrijfsactiviteiten.

Aan de inschrijving zijn kosten verbonden; het actuele tarief staat op de website van de KVK. Na inschrijving krijgt u een KVK-nummer. De Belastingdienst kent u daarna een btw-identificatienummer toe.

Welke rechtsvorm past bij uw restaurant?

Kies de rechtsvorm die past bij uw risico’s en het aantal eigenaren. Die keuze bepaalt uw aansprakelijkheid en de manier waarop u belasting betaalt.

Eenmanszaak: de eenvoudigste vorm. U bent persoonlijk aansprakelijk voor alle schulden van het bedrijf. Schuldeisers kunnen zich dus ook op uw privévermogen verhalen.

Vennootschap onder firma (vof): geschikt als u samen met een of meer partners begint. Iedere vennoot is hoofdelijk aansprakelijk voor alle schulden van de vof, dus ook voor schulden die uw partner is aangegaan.

Besloten vennootschap (bv): de bv is zelf aansprakelijk voor haar schulden, zodat uw privévermogen in beginsel buiten schot blijft. Een bv oprichten kost meer en gaat via de notaris, maar biedt meer bescherming.

Let op: ook bij een bv kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden, bijvoorbeeld wanneer hij de bv verplichtingen laat aangaan waarvan hij wist dat die niet konden worden nagekomen. En banken en verhuurders vragen bij een startende bv vaak een persoonlijke borgstelling.

Welke vergunningen hebt u nodig?

Welke vergunningen u nodig hebt, hangt af van uw gemeente, uw locatie en uw plannen. Veel gemeenten vragen een exploitatievergunning, en voor het schenken van alcohol is altijd een vergunning volgens de Alcoholwet nodig.

Daarnaast bepaalt het omgevingsplan van de gemeente of horeca op de gewenste locatie is toegestaan.

Waarom begint u met een vergunningcheck?

Met een vergunningcheck ziet u welke vergunningen voor uw locatie en type restaurant nodig zijn. Zo voorkomt u dat u halverwege de voorbereiding voor verrassingen komt te staan.

Elke gemeente stelt eigen eisen. Een restaurant in een woonwijk krijgt vaak strengere regels dan een zaak in een winkelgebied of uitgaanscentrum.

Punten om vast te stellen bij de vergunningcheck:

• het type horecagelegenheid (restaurant, café, lunchroom, afhaal);
• de eisen die voor de specifieke locatie gelden;
• de gewenste openingstijden, de capaciteit en een eventueel terras.

De check geeft u ook een indruk van de doorlooptijd en de kosten. Sommige vergunningen vragen enkele maanden.

Doe deze check daarom vroeg, bij voorkeur voordat u een huurovereenkomst tekent. Neem in de huurovereenkomst eventueel een voorbehoud op voor het verkrijgen van de vergunningen.

Wat houdt de exploitatievergunning in?

Veel gemeenten eisen in hun plaatselijke verordening een exploitatievergunning voor horecabedrijven. Geldt die plicht in uw gemeente, dan mag u zonder deze vergunning niet open.

In de aanvraag geeft u informatie over uzelf als ondernemer, over het pand en over de manier waarop u het bedrijf wilt exploiteren. De gemeente beoordeelt of u en uw leidinggevenden geschikt zijn om een horecabedrijf te leiden.

Stukken die gemeenten vaak vragen:

• een uittreksel uit de Basisregistratie Personen (BRP);
• in sommige gemeenten een verklaring omtrent het gedrag (VOG);
• een plattegrond van het pand;
• een ondernemings- of bedrijfsplan.

De behandeltermijn en de leges verschillen per gemeente. Informeer daarom vooraf bij uw gemeente, zodat u de aanvraag op tijd kunt indienen.

Mag er op uw locatie een restaurant zitten?

Dat bepaalt het omgevingsplan van de gemeente. Horeca is niet overal toegestaan, ook niet als het pand er geschikt voor lijkt.

Sinds de invoering van de Omgevingswet zijn de oude bestemmingsplannen onderdeel geworden van het omgevingsplan. In de praktijk spreekt men nog vaak over het bestemmingsplan; bedoeld zijn dan de regels die voor uw perceel gelden.

Controleer in elk geval:

• of een horecafunctie is toegestaan, en welke categorie horeca;
• of er een maximale capaciteit of oppervlakte geldt;
• welke geluidsnormen gelden;
• of er parkeereisen zijn.

Op een locatie met alleen een woonfunctie is horeca meestal niet toegestaan. Gemengde functies bieden vaker ruimte voor een restaurant.

Twijfelt u hoe de regels voor uw pand uitpakken? Laat het omgevingsplan dan beoordelen voordat u zich vastlegt. Een verkeerde inschatting kan uw vergunningaanvraag en uw investering in gevaar brengen.

Het omgevingsplan bevat ook regels over geluid, geur en verkeer. Die bepalen mede tot hoe laat u open mag en of een terras mogelijk is.

Wat moet u regelen als u alcohol schenkt?

U hebt een vergunning van de burgemeester nodig; zonder die vergunning mag u geen horecabedrijf met alcohol uitoefenen (artikel 3 Alcoholwet). Uw leidinggevenden moeten daarnaast voldoen aan eisen voor leeftijd, gedrag en sociale hygiëne.

Deze regels gelden voor elk horecabedrijf dat alcoholhoudende drank verstrekt, dus ook voor een restaurant dat alleen wijn bij het eten schenkt.

Welke vergunning vraagt u aan volgens de Alcoholwet?

Volgens artikel 3 van de Alcoholwet is het verboden zonder vergunning van de burgemeester het horecabedrijf uit te oefenen. Dat geldt voor restaurants, cafés en bars.

De wet onderscheidt twee hoofdgroepen:

• Commerciële horeca: restaurants, cafés en hotels die zwak- en sterk-alcoholhoudende drank mogen verstrekken;
• Paracommerciële instellingen: bijvoorbeeld sportverenigingen en culturele instellingen, die aan extra beperkingen gebonden zijn.

De gemeente kan bij de aanvraag een Bibob-toets uitvoeren om na te gaan of u als ondernemer betrouwbaar bent. Zo’n toets kan de procedure vertragen. Zorg daarom dat uw financiering en eigendomsverhoudingen goed gedocumenteerd zijn.

Eisen aan leidinggevenden (artikel 8 Alcoholwet):

• zij zijn minimaal 21 jaar oud;
• zij zijn niet in enig opzicht van slecht levensgedrag;
• zij staan niet onder curatele.

Of iemand van slecht levensgedrag is, beoordeelt de gemeente aan de hand van nadere regels. Bepaalde recente veroordelingen, bijvoorbeeld tot een vrijheidsstraf of voor rijden onder invloed, kunnen een beletsel vormen.

Wie moet de Verklaring Sociale Hygiëne hebben?

Iedere leidinggevende moet ingeschreven staan in het Register Sociale Hygiëne; daarvoor is een erkend diploma sociale hygiëne nodig. Tijdens openingstijden moet altijd een leidinggevende aanwezig zijn die op het aanhangsel bij de vergunning staat (artikel 24 lid 1 Alcoholwet).

Plan daarom uw roosters zo dat er bij elke dienst een leidinggevende aanwezig is. Voegt u een nieuwe leidinggevende toe, dan vraagt u bijschrijving op het aanhangsel aan.

Voor uw personeel gelden ook leeftijdsregels. Het is verboden alcohol te verstrekken aan iemand van wie niet is vastgesteld dat hij 18 jaar of ouder is (artikel 20 Alcoholwet). Uw medewerkers moeten dus bij twijfel naar een identiteitsbewijs vragen.

De gemeente controleert bij de vergunningaanvraag of uw leidinggevenden aan deze eisen voldoen. Ook na de verlening kan de gemeente handhaven, bijvoorbeeld met een boete of een tijdelijke schorsing van de vergunning.

Welke hygiëneregels gelden in uw keuken?

Elk restaurant moet werken met een voedselveiligheidsplan op basis van HACCP. Daarnaast moet u zich als levensmiddelenbedrijf registreren bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Hoe voldoet u aan de HACCP-verplichting?

U hebt twee mogelijkheden: u werkt met een goedgekeurde hygiënecode voor de horeca of u stelt zelf een voedselveiligheidsplan op. De NVWA wijst erop dat een hygiënecode van de branche voor de meeste horecabedrijven de eenvoudigste route is.

Een hygiënecode is een uitgewerkt handboek voor veilig werken met voedsel. Voor de horeca is die code opgesteld door Koninklijke Horeca Nederland (KHN), waar u de code kunt aanschaffen; leden betalen minder.

Kiest u voor een eigen HACCP-plan, dan werkt u de zeven HACCP-principes uit:

• breng het bereidingsproces en de mogelijke gevaren in kaart;
• bepaal de kritische punten waar u een gevaar kunt beheersen;
• leg per kritisch punt een grenswaarde vast, bijvoorbeeld een temperatuur;
• controleer die punten volgens een vast schema;
• spreek af wat u doet als een grenswaarde wordt overschreden;
• toets regelmatig of het plan werkt;
• leg alles vast, bijvoorbeeld in registratielijsten voor temperaturen en schoonmaak.

In de praktijk houdt u dagelijks lijsten bij, zoals de temperaturen van koelingen en vriezers en de data waarop apparatuur is schoongemaakt.

Waarom registreert u zich bij de NVWA?

Elk levensmiddelenbedrijf moet zich bij de NVWA registreren. Dat doet u in de digitale omgeving MijnNVWA.

De NVWA controleert restaurants, meestal zonder aankondiging vooraf. Inspecteurs bekijken de keuken en de werkwijze, en ook de registratielijsten en andere HACCP-documenten.

De NVWA maakt de resultaten van haar inspecties openbaar. Wie de regels niet naleeft, kan een waarschuwing of een boete krijgen en een herinspectie verwachten.

Een HACCP-certificaat of een diploma is niet wettelijk verplicht. Wel moet u ervoor zorgen dat uw personeel weet hoe het veilig met voedsel werkt en dat u dat kunt aantonen.

Wat moet u regelen voor muziek en uw restaurantnaam?

Draait u muziek in uw zaak, dan hebt u een muzieklicentie nodig. Uw restaurantnaam beschermt u het best door die als merk te registreren.

Wanneer betaalt u voor muziek?

Speelt u muziek af in uw restaurant, dan betaalt u een vergoeding aan de rechthebbenden. Dat geldt voor achtergrondmuziek via radio of streaming, maar ook voor live optredens en muziek tijdens evenementen.

Het gaat om twee soorten rechten. Het auteursrecht beschermt de compositie en de tekst van een nummer.

De naburige rechten beschermen de uitvoerende artiesten en de producenten van de opname. U hebt dus meestal met beide te maken.

Voor het auteursrecht op muziek regelt u een licentie via Buma/Stemra, dat de rechten namens componisten en tekstschrijvers beheert. Voor de naburige rechten geldt een aparte vergoeding.

De hoogte hangt onder meer af van de oppervlakte van uw zaak en de manier waarop u muziek gebruikt. Niet elk restaurant betaalt dus hetzelfde.

Situaties waarvoor u een licentie nodig kunt hebben:

• achtergrondmuziek in het restaurant;
• live muziek en optredens;
• muziek tijdens feesten en besloten evenementen;
• muziek op het terras.

Gebruikt u muziek zonder licentie, dan kunnen de rechthebbenden de vergoeding alsnog met terugwerkende kracht innen en schadevergoeding eisen.

Hoe beschermt u de naam van uw restaurant?

Wilt u uw restaurantnaam goed beschermen, registreer die dan als merk. Een inschrijving bij de KVK geeft u wel een zekere bescherming als handelsnaam, maar die is beperkter.

Controleer vóór de opening of uw naam geen inbreuk maakt op een bestaand merk of een oudere handelsnaam. Anders loopt u het risico dat u na de opening van naam moet veranderen, met alle kosten voor bewegwijzering, menukaarten en website van dien.

Met een geregistreerd merk hebt u een uitsluitend recht op die naam voor de diensten waarvoor u het merk registreert, in het gebied waarvoor de registratie geldt.

Voordelen van een merkregistratie:

• u kunt optreden tegen namaak en gelijkende namen;
• u voorkomt verwarring bij gasten;
• u bouwt herkenbaarheid op die u later kunt uitbreiden, bijvoorbeeld met een tweede vestiging;
• de naam wordt een bedrijfswaarde die u kunt overdragen of in licentie geven.

De aanvraag vraagt zorgvuldigheid: de omschrijving van de diensten bepaalt hoe ver uw bescherming reikt. Een advocaat of merkengemachtigde kan de aanvraag verzorgen en uw kansen vooraf inschatten.

Laat vooraf een merkenonderzoek doen. Dat kost weinig in verhouding tot een geschil achteraf.

Waar moet u verder op letten?

Naast vergunningen en voedselveiligheid speelt aansprakelijkheid een rol, net als milieuregels en arbeidsrecht. Wie deze onderdelen niet goed regelt, loopt financiële en juridische risico’s.

Voor welke schade bent u aansprakelijk en hoe verzekert u zich?

Als restauranthouder kunt u aansprakelijk zijn voor schade die ontstaat in uw bedrijf. Denk aan ongevallen met gasten, personeel of leveranciers.

Een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering is niet wettelijk verplicht, maar voor een restaurant vrijwel onmisbaar. Deze verzekering dekt schade die derden oplopen door uw bedrijfsactiviteiten.

Een voorbeeld ter illustratie: een gast glijdt uit over een natte vloer en breekt een pols. Of een groep gasten wordt ziek na een diner. In beide gevallen kan een claim volgen.

Een inventaris- of bedrijfsinboedelverzekering dekt schade aan apparatuur en inrichting. Voor een restaurant met een dure keuken is dat verstandig.

Een rechtsbijstandverzekering kan helpen bij geschillen met leveranciers, personeel, de verhuurder of gasten.

Bezorgt u maaltijden met eigen voertuigen? Voor een motorvoertuig is een WA-verzekering wettelijk verplicht. Controleer ook of uw verzekering de bezorgactiviteit dekt.

Welke milieuregels gelden voor een restaurant?

Restaurants moeten zich aan verschillende milieuregels houden. Zo geldt voor bedrijven een plicht om bepaalde afvalstromen gescheiden aan te bieden.

Denk aan organisch afval, papier en karton en ander restafval. Maak hierover afspraken met uw afvalinzamelaar.

Frituurvet en afgewerkte olie mogen niet via het riool worden afgevoerd. Laat ze ophalen door een erkende inzamelaar en bewaar de bewijzen daarvan.

Voor geluid gelden de normen uit het omgevingsplan. Vooral bij een terras en late openingstijden moet u daar rekening mee houden.

Voor bedrijven boven een bepaald energieverbruik geldt een energiebesparingsplicht. U moet dan maatregelen nemen die zich binnen vijf jaar terugverdienen.

Wilt u een terras met verwarming, informeer dan bij uw gemeente naar de regels. Gemeenten kunnen voorwaarden stellen aan terrassen en de voorzieningen daarop.

Wat moet u regelen als u personeel aanneemt?

Neemt u personeel aan, dan krijgt u te maken met het arbeidsrecht en meestal met de cao voor de horeca.

Een arbeidsovereenkomst mag mondeling worden gesloten, maar u moet de belangrijkste afspraken schriftelijk vastleggen. Gegevens zoals functie, werkplek, uren en loon geeft u binnen één week na indiensttreding. Andere gegevens, zoals vakantie, opzegtermijn en pensioen, binnen één maand.

Het wettelijk minimumloon geldt voor iedere werknemer. Werknemers jonger dan 21 jaar hebben recht op een lager minimumjeugdloon, afhankelijk van hun leeftijd.

De Arbeidstijdenwet stelt grenzen aan werk- en rusttijden. Een dienst duurt maximaal 12 uur en tussen twee diensten zit in de regel minimaal 11 uur rust.

Voor jonge medewerkers gelden extra regels. Personen jonger dan 16 jaar mogen niet werken in een horecalokaliteit zolang daar drank wordt verstrekt (artikel 24 lid 3 Alcoholwet).

Er geldt een uitzondering voor leerlingen die alcoholhoudende drank verstrekken als onderdeel van hun opleiding (artikel 24 lid 5 Alcoholwet).

Voor werknemers van buiten de EU hebt u vaak een tewerkstellingsvergunning van UWV nodig. Voor werknemers met de nationaliteit van een EU-land is dat niet nodig.

Wilt u afscheid nemen van een werknemer met een vast contract? Dan hebt u een redelijke grond nodig. Bij bedrijfseconomische redenen of langdurige ziekte vraagt u toestemming aan UWV; bij andere redenen beslist de kantonrechter. U kunt ook met wederzijds goedvinden uit elkaar gaan via een vaststellingsovereenkomst.

Wat kunnen wij voor u doen bij het beginnen van een restaurant?

Wij begeleiden de juridische kant van uw start, van rechtsvorm en huurcontract tot vergunningen en personeel.

• Wij beoordelen de huurovereenkomst voor de horecaruimte voordat u tekent, en nemen een voorbehoud op voor het verkrijgen van de vergunningen.
• Wij controleren of het omgevingsplan horeca op uw locatie toestaat, en in welke categorie.
• Wij adviseren over de rechtsvorm en stellen bij een samenwerking een vof-overeenkomst of aandeelhoudersovereenkomst op.
• Wij begeleiden de aanvraag van de alcoholvergunning (artikel 3 Alcoholwet) en reageren op vragen uit een Bibob-onderzoek.
• Wij stellen arbeidsovereenkomsten op die aansluiten op de wet en, als die voor u geldt, op de cao voor de horeca.
• Wij onderzoeken of uw restaurantnaam botst met een bestaand merk of een oudere handelsnaam.

Samengevat

• Schrijf uw restaurant uiterlijk één week na de start in bij de KVK en kies een rechtsvorm die past bij uw risico’s.
• Controleer vóór het tekenen van de huur of het omgevingsplan horeca toestaat, en welke gemeentelijke vergunningen nodig zijn.
• Schenkt u alcohol, dan hebt u een vergunning van de burgemeester nodig en leidinggevenden van minimaal 21 jaar met sociale hygiëne.
• Registreer u bij de NVWA en werk met de hygiënecode of een eigen HACCP-plan.
• Regel muzieklicenties, verzekeringen en een correcte basis voor uw personeel.

Veelgestelde vragen

Het starten van een restaurant brengt veel juridische verplichtingen met zich mee. Hieronder vindt u de antwoorden op de belangrijkste vragen, van vergunningen en hygiëne tot muziek, personeel en verzekeringen.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.