Gepubliceerd op 5 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Wie een restaurant begint, moet een aantal zaken regelen voordat de deur opengaat: inschrijving bij de KVK, registratie bij de NVWA, een voedselveiligheidsplan en, als u alcohol schenkt, een vergunning van de burgemeester (artikel 3 Alcoholwet). Welke gemeentelijke vergunningen daarnaast nodig zijn, verschilt per gemeente en per locatie.
De juridische vereisten voor een restaurant bestaan uit landelijke regels, zoals de Alcoholwet, de hygiëneregels en het arbeidsrecht, en gemeentelijke regels, zoals het omgevingsplan en de plaatselijke verordening. Starters maken regelmatig kostbare fouten doordat zij een onderdeel te laat oppakken. Een huurcontract tekenen voordat vaststaat dat horeca op die plek is toegestaan, is daarvan het bekendste voorbeeld.
Inhoudsopgave
In welke volgorde regelt u de opening?
| Stap | Wat u regelt | Bij wie |
|---|---|---|
| 1 | Controleren of het omgevingsplan horeca op de locatie toestaat | Gemeente |
| 2 | Huurovereenkomst tekenen, met een voorbehoud voor de vergunningen | Verhuurder |
| 3 | Rechtsvorm kiezen en inschrijven in het Handelsregister, uiterlijk een week na de start | KVK (bij een bv eerst de notaris) |
| 4 | Exploitatievergunning (als uw gemeente die eist) en alcoholvergunning aanvragen | Gemeente, burgemeester |
| 5 | Registreren als levensmiddelenbedrijf en hygiënecode of HACCP-plan invoeren | NVWA |
| 6 | Muzieklicentie, verzekeringen en personeel regelen | Buma/Stemra, verzekeraar, UWV |
Hoe schrijft u uw restaurant in en welke rechtsvorm kiest u?
U schrijft uw onderneming in bij het Handelsregister van de KVK, uiterlijk één week na de start. Voor de inschrijving heeft u onder meer een geldig identiteitsbewijs, het adres, de handelsnaam en een omschrijving van de activiteiten nodig. Het actuele tarief staat op de website van de KVK. Na inschrijving geeft de Belastingdienst u een btw-identificatienummer.
De rechtsvorm bepaalt hoe ver uw persoonlijke aansprakelijkheid gaat:
| Rechtsvorm | Aansprakelijkheid | Geschikt als |
|---|---|---|
| Eenmanszaak | U bent persoonlijk aansprakelijk voor alle schulden | U alleen begint en het risico overzichtelijk is |
| Vennootschap onder firma (vof) | Iedere vennoot is hoofdelijk aansprakelijk, ook voor schulden van de partner | U met een of meer partners begint |
| Besloten vennootschap (bv) | De bv is aansprakelijk; uw privévermogen blijft in beginsel buiten schot | U grotere risico’s loopt of investeerders heeft |
Let op: ook bij een bv kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden, bijvoorbeeld als hij de bv verplichtingen laat aangaan waarvan hij wist dat die niet konden worden nagekomen. Banken en verhuurders vragen bij een startende bv vaak een persoonlijke borgstelling.
Mag er op uw locatie een restaurant zitten?
Dat bepaalt het omgevingsplan van de gemeente. Sinds de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking trad, zijn de oude bestemmingsplannen onderdeel van het omgevingsplan. Horeca is niet overal toegestaan, ook niet als het pand er geschikt voor lijkt.
Controleer in elk geval:
- of een horecafunctie is toegestaan, en welke categorie horeca;
- of er een maximale capaciteit of oppervlakte geldt;
- welke regels gelden voor geluid, geur en verkeer, en wat dat betekent voor openingstijden en een terras.
Doe deze check voordat u een huurovereenkomst tekent, en neem in de huurovereenkomst een voorbehoud op voor het verkrijgen van de vergunningen. Wordt een vergunning later toch geweigerd of handhaaft de gemeente, dan gelden de regels voor bestuursrechtelijke handhaving en bezwaar.
Welke vergunningen heeft u nodig?
| Vergunning | Wanneer nodig | Grondslag |
|---|---|---|
| Alcoholvergunning | Altijd als u alcohol schenkt, ook alleen wijn bij het eten | Artikel 3 Alcoholwet |
| Exploitatievergunning | Als de plaatselijke verordening van uw gemeente dat eist | Gemeentelijke verordening |
| Terrasvergunning | Vaak bij een terras op openbare grond | Gemeentelijke verordening |
| Omgevingsvergunning | Bij een verbouwing of als het omgevingsplan horeca niet zonder meer toestaat | Omgevingswet |
Bij de exploitatievergunning vraagt de gemeente vaak een uittreksel uit de Basisregistratie Personen, een plattegrond van het pand, een ondernemingsplan en soms een verklaring omtrent het gedrag (VOG). De behandeltermijn en de leges verschillen per gemeente. Bij de aanvraag kan de gemeente een Bibob-toets doen naar uw betrouwbaarheid. Zorg daarom dat uw financiering en eigendomsverhoudingen goed gedocumenteerd zijn.
Wat moet u regelen als u alcohol schenkt?
Volgens artikel 3 Alcoholwet is het verboden zonder vergunning van de burgemeester een horecabedrijf uit te oefenen. Uw leidinggevenden moeten voldoen aan artikel 8 Alcoholwet:
- zij zijn minimaal 21 jaar oud;
- zij zijn niet in enig opzicht van slecht levensgedrag;
- zij staan niet onder curatele;
- zij hebben kennis van sociale hygiëne en staan ingeschreven in het Register Sociale Hygiëne.
Tijdens openingstijden moet altijd een leidinggevende aanwezig zijn die op het aanhangsel bij de vergunning staat (artikel 24 lid 1 Alcoholwet). Voegt u een nieuwe leidinggevende toe, dan vraagt u bijschrijving op het aanhangsel aan. Alcohol verstrekken aan iemand van wie niet is vastgesteld dat hij 18 jaar of ouder is, is verboden (artikel 20 Alcoholwet).
Wanneer mag de burgemeester weigeren wegens slecht levensgedrag?
Niet zomaar. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde op 25 mei 2022 over een burgemeester die een vergunning weigerde op basis van justitiële gegevens van de aanvrager. De burgemeester heeft beoordelingsruimte, maar moet per geval motiveren waarom de feiten relevant zijn voor het exploiteren van een horecabedrijf. Geringe feiten mogen op zichzelf niet tot weigering leiden, en de burgemeester moet uitleggen waarom oudere feiten nog iets zeggen over de betrouwbaarheid als leidinggevende. Een VOG of een Bibob-advies vervangt die eigen afweging niet. Het besluit werd vernietigd wegens onvoldoende motivering (ECLI:NL:RVS:2022:1493).
De zaak speelde nog onder de Drank- en Horecawet, die sinds 2021 Alcoholwet heet; artikel 8 stelt dezelfde eis. Heeft u of een leidinggevende een strafrechtelijk verleden, bespreek dat dan vóór de aanvraag.
Welke hygiëneregels gelden in uw keuken?
Elk restaurant moet werken met een voedselveiligheidsplan op basis van HACCP en zich als levensmiddelenbedrijf registreren bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), via MijnNVWA.
U heeft twee mogelijkheden. U werkt met de goedgekeurde hygiënecode voor de horeca, opgesteld door Koninklijke Horeca Nederland, of u stelt zelf een HACCP-plan op. Volgens de NVWA is de hygiënecode voor de meeste horecabedrijven de eenvoudigste route. Kiest u een eigen plan, dan werkt u de zeven HACCP-principes uit:
- breng het bereidingsproces en de mogelijke gevaren in kaart;
- bepaal de kritische punten waar u een gevaar kunt beheersen;
- leg per kritisch punt een grenswaarde vast, bijvoorbeeld een temperatuur;
- controleer die punten volgens een vast schema;
- spreek af wat u doet als een grenswaarde wordt overschreden;
- toets regelmatig of het plan werkt;
- leg alles vast, bijvoorbeeld in lijsten voor temperaturen en schoonmaak.
De NVWA controleert meestal zonder aankondiging en maakt de inspectieresultaten openbaar. Wie de regels niet naleeft, kan een waarschuwing of boete krijgen. Een HACCP-diploma is niet wettelijk verplicht, maar u moet kunnen aantonen dat uw personeel weet hoe het veilig met voedsel werkt.
Wat moet u regelen voor muziek en uw restaurantnaam?
Speelt u muziek af, dan betaalt u een vergoeding aan de rechthebbenden. Het auteursrecht op compositie en tekst regelt u via Buma/Stemra; voor de naburige rechten van artiesten en producenten geldt een aparte vergoeding. De hoogte hangt onder meer af van de oppervlakte van uw zaak en de manier waarop u muziek gebruikt. Zonder licentie kunnen de rechthebbenden de vergoeding alsnog innen en schadevergoeding vorderen.
Uw restaurantnaam beschermt u het best door die als merk te registreren. Een inschrijving bij de KVK geeft alleen beperkte bescherming als handelsnaam. Controleer vóór de opening of uw naam geen inbreuk maakt op een bestaand merk of een oudere handelsnaam. Anders moet u na de opening mogelijk van naam veranderen, met kosten voor gevelreclame, menukaarten en website.
Voor welke schade bent u aansprakelijk en hoe verzekert u zich?
Als restauranthouder kunt u aansprakelijk zijn voor schade die gasten, personeel of leveranciers in uw bedrijf oplopen. Een voorbeeld ter illustratie: een gast glijdt uit over een natte vloer, of een groep gasten wordt ziek na een diner.
| Verzekering | Wettelijk verplicht? | Wat het dekt |
|---|---|---|
| Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering | Nee, maar vrijwel onmisbaar | Schade die derden door uw bedrijf lijden |
| Inventaris- of inboedelverzekering | Nee; verhuurders eisen haar vaak in het huurcontract | Schade aan apparatuur en inrichting |
| Rechtsbijstandverzekering | Nee | Geschillen met leveranciers, personeel, verhuurder of gasten |
| WA-verzekering motorvoertuig | Ja, als u met eigen motorvoertuigen bezorgt | Schade die u met het voertuig veroorzaakt |
Meer over uw positie bij een claim leest u bij ons team aansprakelijkheidsrecht.
Welke milieuregels gelden voor een restaurant?
- Afval: bedrijven moeten bepaalde afvalstromen gescheiden aanbieden, zoals organisch afval en papier en karton. Maak afspraken met uw afvalinzamelaar.
- Frituurvet en afgewerkte olie mogen niet via het riool. Laat ze ophalen door een erkende inzamelaar en bewaar de bewijzen.
- Geluid: de normen staan in het omgevingsplan; let vooral op bij een terras en late openingstijden.
- Energie: boven een bepaald energieverbruik geldt een energiebesparingsplicht. U moet dan maatregelen nemen die zich binnen vijf jaar terugverdienen.
Wat moet u regelen als u personeel aanneemt?
Neemt u personeel aan, dan krijgt u te maken met het arbeidsrecht in de horeca en meestal met de cao voor de horeca. Ook de Arbowet-verplichtingen gelden vanaf de eerste werknemer.
- Arbeidsovereenkomst: mag mondeling, maar de belangrijkste afspraken (functie, werkplek, uren, loon) geeft u binnen één week schriftelijk; andere gegevens, zoals vakantie, opzegtermijn en pensioen, binnen één maand.
- Minimumloon: per 1 juli 2026 is het wettelijk minimumloon voor werknemers van 21 jaar en ouder € 14,99 bruto per uur (Rijksoverheid). Jongere werknemers hebben recht op een lager minimumjeugdloon.
- Arbeidstijden: een dienst duurt maximaal 12 uur en tussen twee diensten zit in de regel minimaal 11 uur rust (Arbeidstijdenwet).
- Jongeren: personen jonger dan 16 jaar mogen niet werken in een horecalokaliteit zolang daar drank wordt verstrekt (artikel 24 lid 3 Alcoholwet). Er is een uitzondering voor leerlingen die dat als onderdeel van hun opleiding doen.
- Werknemers van buiten de EU: vaak is een tewerkstellingsvergunning van UWV nodig.
Wilt u afscheid nemen van een werknemer met een vast contract, dan heeft u een redelijke grond nodig. Bij bedrijfseconomische redenen of langdurige ziekte vraagt u toestemming aan UWV; bij andere redenen beslist de kantonrechter. U kunt ook met wederzijds goedvinden uit elkaar gaan via een vaststellingsovereenkomst.
Hoe helpen wij bij het beginnen van een restaurant?
- Wij beoordelen de huurovereenkomst voor de horecaruimte voordat u tekent, en nemen een voorbehoud op voor het verkrijgen van de vergunningen.
- Wij controleren of het omgevingsplan horeca op uw locatie toestaat, en in welke categorie.
- Wij adviseren over de rechtsvorm en stellen bij een samenwerking een vof-overeenkomst of aandeelhoudersovereenkomst op.
- Wij begeleiden de aanvraag van de alcoholvergunning en tekenen bezwaar aan als die wordt geweigerd.
- Wij stellen arbeidsovereenkomsten op die aansluiten op de wet en de cao.
Een restaurant beginnen in vijf punten
- Controleer vóór het tekenen van de huur of het omgevingsplan horeca toestaat, en neem een vergunningsvoorbehoud op.
- Schrijf uw restaurant uiterlijk één week na de start in bij de KVK en kies een rechtsvorm die past bij uw risico’s.
- Schenkt u alcohol, dan heeft u een vergunning van de burgemeester nodig en leidinggevenden van minimaal 21 jaar met sociale hygiëne; een weigering wegens slecht levensgedrag moet goed gemotiveerd zijn (Raad van State, 25 mei 2022).
- Registreer u bij de NVWA en werk met de hygiënecode of een eigen HACCP-plan.
- Regel muzieklicenties, verzekeringen en een correcte basis voor uw personeel.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.
