Smart contracts en aansprakelijkheid: wie is verantwoordelijk als de code fout gaat?

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Gaat er iets mis bij een smart contract, dan bepaalt het gewone Nederlandse aansprakelijkheidsrecht wie de schade draagt: meestal de partij die contractueel instond voor de juiste werking, zoals de ontwikkelaar of de aanbieder, op grond van wanprestatie (artikel 6:74 BW) of onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Een uitzondering is een geldige aansprakelijkheidsbeperking in het contract; die werkt niet bij opzet of bewuste roekeloosheid en kan tegenover consumenten onredelijk bezwarend zijn.

Een smart contract is een programma op een blockchain dat automatisch een handeling uitvoert, zoals een betaling, als aan een vooraf geprogrammeerde voorwaarde is voldaan. Juridisch is het vooral een manier om een overeenkomst uit te voeren; of er een overeenkomst is en wat partijen hebben afgesproken, volgt uit het Burgerlijk Wetboek. Hieronder leest u hoe dat werkt en wie waarvoor aansprakelijk kan zijn.

Is een smart contract een rechtsgeldige overeenkomst?

Niet vanzelf: een overeenkomst ontstaat door aanbod en aanvaarding (artikel 6:217 BW) en een op elkaar afgestemde wil en verklaring (artikel 3:33 BW). De code kan die afspraak vastleggen en uitvoeren, maar is daarmee niet automatisch de volledige overeenkomst.

Een overeenkomst is in Nederland in beginsel vormvrij (artikel 3:37 BW), dus ook een afspraak die in code is vastgelegd kan bindend zijn. Wijkt de uitkomst van de code af van wat partijen redelijkerwijs bedoelden, dan kijkt de rechter naar die bedoeling en naar redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW). Het idee dat “de code de wet is”, volgt het Nederlandse recht dus niet.

Voor overeenkomsten die langs elektronische weg tot stand komen, gelden informatieplichten, zoals uitleg over de stappen tot sluiting en de mogelijkheid invoerfouten te herstellen (artikel 6:227b BW). Bij consumenten komen daar de regels voor overeenkomsten op afstand bij. Meer over digitale contractvorming leest u in ons artikel over juridische aandachtspunten bij digitale contractvorming.

Wie kan aansprakelijk zijn als de code fout gaat?

Dat hangt af van wie welke verplichting op zich nam. In de praktijk komen vier partijen in beeld: de ontwikkelaar, de aanbieder of gebruiker die het smart contract inzet, de leverancier van externe data (een oracle) en de wederpartij.

De ontwikkelaar

Een ontwikkelaar die in opdracht code schrijft, moet de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen (artikel 7:401 BW). Levert hij code met een fout die een redelijk bekwame ontwikkelaar had moeten voorkomen, dan kan hij aansprakelijk zijn voor de schade van zijn opdrachtgever (artikel 6:74 BW).

Wat de ontwikkelaar precies moest leveren, volgt uit de ontwikkelovereenkomst: specificaties, testen, een audit en onderhoud. Zie ook ons artikel over aansprakelijkheid bij fouten in dienstverlening.

De aanbieder of gebruiker die het smart contract inzet

Wie een smart contract gebruikt om zijn eigen verplichtingen jegens klanten uit te voeren, blijft tegenover die klanten verantwoordelijk. Een fout van een ingeschakelde ontwikkelaar of tool komt in beginsel voor zijn rekening (artikel 6:76 en 6:77 BW); hij kan de schade daarna eventueel op de ontwikkelaar verhalen.

De leverancier van externe data (oracle)

Veel smart contracts handelen op basis van externe data, zoals een koers of een leveringsbevestiging. Levert de dataleverancier onjuiste gegevens, dan hangt zijn aansprakelijkheid af van zijn eigen overeenkomst met de gebruiker en van zijn voorwaarden.

Een onterechte overboeking

Heeft de code door een fout geld of tokens overgemaakt zonder dat daar een rechtsgrond voor was, dan kan de ontvanger verplicht zijn die terug te geven als onverschuldigde betaling (artikel 6:203 BW). Dat de transactie op de blockchain niet kan worden teruggedraaid, doet aan die terugbetalingsplicht niets af.

Kunt u de aansprakelijkheid contractueel beperken?

Ja, binnen grenzen. Een exoneratiebeding is in beginsel geldig, maar een beroep erop is niet toegestaan bij opzet of bewuste roekeloosheid en kan in andere gevallen naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (artikel 6:248 lid 2 BW).

Staat de beperking in algemene voorwaarden, dan kan een beding vernietigbaar zijn als het onredelijk bezwarend is (artikel 6:233 BW). Tegenover consumenten worden bedingen die aansprakelijkheid uitsluiten volgens de zwarte en grijze lijst (artikelen 6:236 en 6:237 BW) streng beoordeeld. Zie ook ons artikel over aansprakelijkheid beperken in contracten met AI-leveranciers, waar vergelijkbare vragen spelen.

Welke Europese regels gelden voor smart contracts?

Er is geen algemene smart-contractwet, maar drie Europese regelingen zijn van belang. Welke geldt, hangt af van waarvoor het smart contract wordt gebruikt.

• Dataverordening (Data Act, Verordening (EU) 2023/2854): sinds 12 september 2025 stelt artikel 36 eisen aan smart contracts die worden gebruikt voor de uitvoering van overeenkomsten over het delen van data, zoals toegangscontrole en een mogelijkheid om de uitvoering veilig te stoppen of te onderbreken.
• Verordening markten in cryptoactiva (MiCA, Verordening (EU) 2023/1114): sinds 30 december 2024 volledig van toepassing op aanbieders van cryptoactivadiensten; in Nederland houden de AFM en DNB toezicht.
• Nieuwe Productaansprakelijkheidsrichtlijn (Richtlijn (EU) 2024/2853): software geldt daarin als product. De richtlijn moet uiterlijk 9 december 2026 zijn omgezet en geldt voor producten die daarna in de handel worden gebracht; vrije en opensourcesoftware die buiten een handelsactiviteit is ontwikkeld, valt erbuiten.

Gebruikt u smart contracts voor de juridische vastlegging van blockchaintransacties in het algemeen, lees dan ook ons artikel over de juridische aspecten van blockchain.

Hoe zit het met een DAO?

Een decentrale autonome organisatie (DAO) heeft naar Nederlands recht geen rechtspersoonlijkheid, tenzij deelnemers een rechtspersoon hebben opgericht, zoals een stichting of vereniging. Zonder rechtspersoon kan de rechter de samenwerking aanmerken als een samenwerkingsverband zonder rechtspersoonlijkheid, waarbij deelnemers persoonlijk aansprakelijk kunnen zijn.

Of dat zo is, hangt af van de feitelijke samenwerking: wie neemt besluiten, wie treedt naar buiten op en wie deelt in de opbrengst. Wie een DAO opzet of erin deelneemt, doet er goed aan dit vooraf te laten beoordelen.

Welk recht geldt bij een internationaal smart contract?

Partijen kunnen zelf het toepasselijke recht kiezen (artikel 3 Rome I-verordening, Verordening (EG) 593/2008). Zonder rechtskeuze geldt meestal het recht van het land waar de partij die de kenmerkende prestatie levert, haar gewone verblijfplaats heeft.

Een consument behoudt de bescherming van het recht van zijn eigen land als de aanbieder zich op dat land richt (artikel 6 Rome I). Leg naast het recht ook vast welke rechter of arbiter bevoegd is. Zie ook ons artikel over contracten met buitenlandse partijen.

Hoe bewijst u wat er misging?

De transactiegegevens op de blockchain zijn openbaar en kunnen als bewijs dienen; de rechter waardeert dat bewijs vrij (artikel 152 Rv). Om te verklaren waarom de code iets deed, is meestal een deskundige nodig.

Bewaar daarom de specificaties, de broncode op het moment van livegang, auditrapporten en de correspondentie over wijzigingen. De verjaringstermijn voor een vordering tot schadevergoeding is in de regel vijf jaar nadat u bekend werd met de schade en de aansprakelijke persoon (artikel 3:310 BW).

Waar let u op als opdrachtgever of gebruiker?

• Leg de afspraken ook in gewone taal vast en bepaal wat voorgaat als code en tekst van elkaar afwijken.
• Spreek af wie test, wie een onafhankelijke audit laat uitvoeren en wie fouten na livegang herstelt.
• Regel een mogelijkheid om de uitvoering te stoppen of te onderbreken; bij datadeling is dat sinds 12 september 2025 verplicht (artikel 36 Data Act).
• Controleer de aansprakelijkheidsbeperking van ontwikkelaar en dataleverancier en de verzekering daarachter.
• Kies het toepasselijke recht en de bevoegde rechter.

Waar let u op als ontwikkelaar?

• Leg de specificaties schriftelijk vast en laat de opdrachtgever die goedkeuren.
• Documenteer testen en audits, zodat u kunt aantonen dat u zorgvuldig werkte (artikel 7:401 BW).
• Neem een aansprakelijkheidsbeperking op met een maximumbedrag, en houd rekening met de grenzen van artikel 6:248 lid 2 BW.
• Ga na of u na 9 december 2026 onder de nieuwe productaansprakelijkheid valt als u software commercieel in de handel brengt.

Wat kunnen wij voor u doen bij smart contracts?

• Wij beoordelen of de afspraken in code en tekst samen een sluitende overeenkomst vormen.
• Wij stellen ontwikkel-, audit- en datalevering­overeenkomsten op met een passende risicoverdeling.
• Wij toetsen uw toepassing aan de Data Act, MiCA en de nieuwe productaansprakelijkheidsregels.
• Wij stellen ontwikkelaars, aanbieders of ontvangers aansprakelijk en vorderen onverschuldigd betaalde bedragen terug.
• Wij procederen en schakelen waar nodig een technisch deskundige in; meer over onze advocaten ICT-recht.

Samengevat

• Een smart contract voert afspraken uit; of er een overeenkomst is, volgt uit het BW (artikelen 3:33 en 6:217 BW).
• Aansprakelijkheid volgt uit wanprestatie (6:74 BW) of onrechtmatige daad (6:162 BW), afhankelijk van wie wat beloofde.
• Een onterechte overboeking moet als onverschuldigde betaling worden terugbetaald (6:203 BW), ook als de blockchaintransactie onomkeerbaar is.
• Exoneratie is mogelijk, maar niet bij opzet of bewuste roekeloosheid.
• Let op de Data Act (sinds 12 september 2025), MiCA (sinds 30 december 2024) en de nieuwe productaansprakelijkheid (omzetting uiterlijk 9 december 2026).

Veelgestelde vragen

Kan ik een smart contract laten vernietigen?

De overeenkomst die eraan ten grondslag ligt, kan worden vernietigd op de gewone gronden, zoals dwaling (artikel 6:228 BW). De code stopt daardoor niet vanzelf, maar wat is gepresteerd moet worden teruggegeven (artikel 6:203 BW).

Is een auditor aansprakelijk als hij een fout mist?

Mogelijk, tegenover zijn opdrachtgever, als hij niet de zorg van een goed opdrachtnemer heeft betracht (artikel 7:401 BW). Wat de audit moest omvatten, volgt uit de auditovereenkomst.

Geldt het consumentenrecht ook bij smart contracts?

Ja. Sluit een consument via een smart contract een overeenkomst met een bedrijf, dan gelden onder meer de informatieplichten en de regels over algemene voorwaarden (artikelen 6:233 tot en met 6:237 BW).

Hoe lang heb ik om een ontwikkelaar aansprakelijk te stellen?

Een vordering tot schadevergoeding verjaart in de regel vijf jaar nadat u met de schade en de aansprakelijke persoon bekend werd (artikel 3:310 BW). Bij een tekortkoming moet u wel binnen bekwame tijd klagen (artikel 6:89 BW).