Participatieovereenkomst: valkuilen voor start-ups en investeerders

Gepubliceerd op 28 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Een participatieovereenkomst legt vast tegen welke prijs een investeerder aandelen in uw start-up krijgt en welke zeggenschap, informatie- en exitrechten daarbij horen. De grootste valkuil is dat afspraken alleen in de overeenkomst staan en niet in de statuten, terwijl afspraken over stemrecht, overdracht en winstverdeling vaak pas tegen iedereen werken als ze ook statutair zijn geregeld.

Hieronder leest u welke onderdelen ertoe doen, waar oprichters en investeerders het vaakst op vastlopen en hoe u dat voorkomt. Een algemene uitleg van het contract vindt u in ons artikel over de participatieovereenkomst.

Wat regelt een participatieovereenkomst?

De participatieovereenkomst is een contract tussen de vennootschap, de oprichters en de investeerder over de investering en de samenwerking daarna. De uitgifte van nieuwe aandelen in een bv gebeurt daarnaast altijd bij notariële akte, na een besluit van de algemene vergadering (art. 2:206 BW).

• Investering: bedrag, waardering (pre-money of post-money), aantal en soort aandelen, eventueel in tranches.
• Garanties: verklaringen van de oprichters over de financiële stand, IE, contracten en geschillen.
• Zeggenschap: goedkeuringsrechten, een zetel in het bestuur of de raad van commissarissen, informatierechten.
• Overdracht en exit: aanbiedingsplicht, tag-along, drag-along, good en bad leaver.
• Bescherming: anti-verwatering, liquidatievoorkeur, concurrentie- en relatiebeding voor oprichters.

Waarom moeten afspraken ook in de statuten staan?

Een participatieovereenkomst bindt alleen de partijen die haar tekenen. De statuten binden alle aandeelhouders, ook toekomstige, en bepalen wat het vennootschapsrecht toestaat.

De statuten kunnen aandeelhouders verplichtingen opleggen, zoals een plicht om aandelen in bepaalde gevallen over te dragen (art. 2:192 lid 1 BW); daarmee wordt een drag-along of leaverregeling afdwingbaar. Ook aandelen zonder stemrecht of zonder winstrecht (art. 2:228 lid 5 en 2:216 lid 7 BW) en preferente aandelen met een liquidatievoorkeur moeten statutair worden geregeld. Als overeenkomst en statuten elkaar tegenspreken, ontstaan precies de geschillen die u wilde voorkomen.

Waar lopen oprichters op vast?

Te ruime goedkeuringsrechten

Goedkeuringsrechten voor de investeerder zijn gebruikelijk bij grote besluiten, maar een lijst die ook personeel, kleine uitgaven en gewone contracten omvat, verlamt het bedrijf. Beperk ze tot besluiten met echte impact, zoals nieuwe uitgifte, verkoop van de onderneming, grote leningen en wijziging van de statuten.

Het bestuur blijft bij elk besluit gebonden aan het belang van de vennootschap (art. 2:239 lid 5 BW), ook als een investeerder iets anders wil. Zie ook ons artikel over de verdeling van zeggenschap.

Anti-verwatering en liquidatievoorkeur onderschatten

Een full-ratchet anti-verwateringsclausule verschuift bij een lagere waardering in een volgende ronde veel aandelen naar de investeerder; een gewogen-gemiddeldeformule is milder. Een liquidatievoorkeur bepaalt dat de investeerder bij verkoop eerst zijn inleg terugkrijgt, soms met een veelvoud of een extra deelname in de rest.

Reken deze clausules door voor verschillende exitbedragen. Uitkeringen aan aandeelhouders zijn bovendien alleen toegestaan voor zover het eigen vermogen groter is dan de wettelijke en statutaire reserves, en het bestuur moet ze goedkeuren na de uitkeringstoets (art. 2:216 BW).

Garanties en leaverregelingen

Oprichters geven vaak persoonlijk garanties over de stand van het bedrijf. Beperk die in bedrag en tijd, en leg vast welke informatie bij de investeerder bekend was (disclosure).

Een bad-leaverregeling kan een oprichter die vertrekt verplichten zijn aandelen tegen nominale waarde af te staan. Omschrijf daarom precies wanneer iemand good of bad leaver is, en houd rekening met vesting over enkele jaren.

Intellectuele eigendom niet bij de bv

Investeerders willen dat alle IE bij de vennootschap ligt. Het auteursrecht op werk van werknemers komt volgens artikel 7 Auteurswet bij de werkgever, maar werk van oprichters van vóór de oprichting en van freelancers gaat alleen over bij akte (art. 2 lid 2 Auteurswet).

Laat merken en octrooiaanvragen op naam van de bv registreren. Meer hierover leest u in ons artikel over intellectueel eigendom bij een overname.

Waar lopen investeerders op vast?

Investeerders lopen vooral risico als het due diligence-onderzoek oppervlakkig is en de garanties dat gat niet dekken. Een garantie is alleen zoveel waard als de partij die haar geeft: een start-up zonder vermogen of een oprichter zonder middelen biedt weinig verhaal.

• Controleer het aandeelhoudersregister en eerdere uitgiften, opties en converteerbare leningen.
• Controleer of IE, domeinnamen en broncode echt bij de bv liggen.
• Leg informatierechten vast: maandcijfers, begroting en tijdige jaarrekening.
• Regel wat er gebeurt als oprichters vertrekken of niet meer willen samenwerken.

Wat als aandeelhouders vastlopen?

Een goede overeenkomst bevat een escalatieregeling, bijvoorbeeld overleg, mediation en daarna een koop-verkoopregeling. Zonder zo’n regeling blijft de wettelijke geschillenregeling over.

Sinds 1 januari 2025 loopt een uitstotings- of uittredingsvordering via een verzoekschrift bij de Ondernemingskamer (art. 2:336a en 2:343 BW). Bij wanbeleid kan een enquêteprocedure volgen. Zie ook aandeelhoudersgeschillen.

Waar let u als oprichter op?

• Beperk goedkeuringsrechten tot een korte lijst ingrijpende besluiten.
• Reken anti-verwatering en liquidatievoorkeur door voor meerdere exitscenario’s.
• Maximeer garanties in bedrag en termijn en lever een disclosure letter.
• Omschrijf good en bad leaver precies, met redelijke vesting.
• Controleer of overeenkomst en statuten op elkaar aansluiten.

Waar let u als investeerder op?

• Voer juridisch en financieel due diligence-onderzoek uit voordat u tekent.
• Laat drag-along, leaver en voorkeursrechten ook in de statuten opnemen.
• Leg informatierechten en rapportagetermijnen vast.
• Zorg dat alle IE bij akte aan de bv is overgedragen.
• Neem een geschillen- en uitkoopregeling op.

Wat kunnen wij voor u doen bij een participatieovereenkomst?

• Een term sheet of conceptovereenkomst beoordelen en de risico’s in kaart brengen.
• Participatieovereenkomst en statutenwijziging opstellen in samenhang.
• Onderhandelen over waardering, zeggenschap, garanties en leaverregelingen.
• Juridisch due diligence-onderzoek doen of begeleiden.
• Bijstaan bij een geschil tussen aandeelhouders, via onze ondernemingsrecht advocaat.

Samengevat

• Een participatieovereenkomst regelt investering, zeggenschap, garanties en exit.
• Afspraken over overdracht, stemrecht en winst werken pas tegen iedereen als ze ook in de statuten staan (art. 2:192 BW).
• Anti-verwatering en liquidatievoorkeur bepalen bij een exit wie wat krijgt.
• IE van oprichters en freelancers moet bij akte naar de bv.
• Sinds 2025 behandelt de Ondernemingskamer uitstoting en uittreding.

Veelgestelde vragen

Is een term sheet bindend?

Meestal niet, behalve bepalingen over exclusiviteit en geheimhouding. Wie onderhandelingen in een laat stadium afbreekt, kan wel schadeplichtig zijn (HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2026, Strandhotel).

Wat is het verschil tussen tag-along en drag-along?

Tag-along geeft een minderheidsaandeelhouder het recht mee te verkopen onder dezelfde voorwaarden. Drag-along verplicht minderheidsaandeelhouders mee te verkopen als een meerderheid een bod accepteert; dat werkt het best als het ook statutair is geregeld.

Moet ik een concurrentiebeding als oprichter accepteren?

Een concurrentiebeding voor oprichters-aandeelhouders is gebruikelijk. Let op duur, gebied en de koppeling aan uw aandeelhouderschap; een beroep op een te ruim beding kan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (art. 6:248 lid 2 BW).

Hoe worden nieuwe aandelen uitgegeven?

Na een besluit van de algemene vergadering of een daartoe aangewezen orgaan (art. 2:206 BW) en bij notariële akte. Bestaande aandeelhouders hebben in beginsel een voorkeursrecht naar evenredigheid (art. 2:206a BW), tenzij de statuten anders bepalen.

Lees ook: Start-ups en investeringen