Gepubliceerd op 2 september 2022 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Wordt u aangehouden door de politie, dan wordt u van uw vrijheid beroofd om te worden overgebracht naar een plaats van verhoor. Bij ontdekking op heterdaad mag iedereen dat doen (artikel 53 Sv); buiten heterdaad alleen een opsporingsambtenaar, op bevel van de officier van justitie en alleen bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 54 Sv). Vanaf dat moment gelden uw zwijgrecht en uw recht op een advocaat, en lopen er strakke termijnen.
Inhoudsopgave
Wanneer mag de politie u aanhouden?
Een aanhouding vraagt om een verdenking. Artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering omschrijft de verdachte als degene ten aanzien van wie uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit. Een onderbuikgevoel van een agent is dus niet genoeg: er moeten concrete, objectiveerbare aanknopingspunten zijn. Wanneer die verdenking precies ontstaat, en wat dat voor uw positie betekent, leest u in ons artikel over de vraag wanneer u officieel verdachte bent.
Verwar aanhouding niet met staandehouding. Bij een staandehouding vraagt de opsporingsambtenaar uitsluitend naar uw personalia (artikel 52 Sv). U wordt daarbij niet meegenomen en u bent niet van uw vrijheid beroofd, maar u bent op vordering wel verplicht een geldig identiteitsbewijs te tonen op grond van de Wet op de identificatieplicht. Weigert u dat, dan is dat op zichzelf een strafbaar feit en kan daarvoor alsnog een aanhouding volgen.
Aanhouding op heterdaad
Van ontdekking op heterdaad is sprake wanneer het strafbare feit wordt ontdekt terwijl het wordt begaan of terstond nadat het is begaan (artikel 128 Sv). Verstrijkt er meer tijd, dan is de heterdaadsituatie voorbij en gelden de zwaardere eisen die hierna aan bod komen.
Bij heterdaad is ieder bevoegd de verdachte aan te houden, dus ook een winkelier, een beveiliger of een toevallige omstander (artikel 53 Sv). Die burger moet de aangehouden persoon wel onverwijld overdragen aan een opsporingsambtenaar. Anders dan buiten heterdaad geldt hier geen beperking tot zware misdrijven: aanhouding op heterdaad kan bij elk strafbaar feit, ook bij een overtreding.
De opsporingsambtenaar die u aanhoudt, mag u aan uw kleding onderzoeken en de voorwerpen onderzoeken die u bij u draagt of met u meevoert (artikel 55b Sv). Dat is iets anders dan het doorzoeken van een woning of een auto; daarvoor gelden eigen bevoegdheden en, bij een woning, in beginsel een machtiging. Wat de politie in dat verband wel en niet mag, zetten wij uiteen in ons artikel over huiszoeking en inbeslagname.
Aanhouding buiten heterdaad
Buiten heterdaad ligt de lat hoger. Artikel 54 Sv bepaalt dat de officier van justitie de aanhouding beveelt; kan diens optreden niet worden afgewacht, dan mag de hulpofficier van justitie het bevel geven, en bij dringende noodzaak mag iedere opsporingsambtenaar aanhouden onder onmiddellijke melding aan de hulpofficier. Een burger kan buiten heterdaad dus niet aanhouden.
Bovendien is aanhouding buiten heterdaad alleen mogelijk bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Artikel 67 Sv omschrijft die categorie: misdrijven waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaren of meer is gesteld, aangevuld met een lijst van met name genoemde misdrijven. Let op het verschil met een veelgemaakte fout: het gaat om de straf die de wet op het feit stelt, niet om de straf die de rechter uiteindelijk oplegt.
Welke rechten heeft u vanaf het moment van aanhouding?
U hoeft niet te antwoorden. Voor het verhoor begint, moet u worden meegedeeld dat u niet tot antwoorden verplicht bent (artikel 29 Sv), en bij de aanhouding moet u worden meegedeeld waarvan u wordt verdacht (artikel 27c Sv). Die mededelingen zijn geen formaliteit: ontbreken zij, dan kan dat gevolgen hebben voor de bruikbaarheid van uw verklaring.
Sinds 1 maart 2017 heeft u recht op bijstand van een advocaat voorafgaand aan en tijdens het politieverhoor (artikelen 28c en 28d Sv). Dat recht vloeit voort uit richtlijn 2013/48/EU en uit de rechtspraak die daaraan voorafging. Bent u aangehouden voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, dan wordt een piketadvocaat voor u opgeroepen; die bijstand is in de eerste fase voor u kosteloos. Daarnaast heeft u recht op bijstand van een tolk als u het Nederlands onvoldoende beheerst, en op inzage in de processtukken die voor de beoordeling van uw zaak van belang zijn.
Het praktische advies is eenvoudig: verklaar niets voordat u uw advocaat heeft gesproken. Verklaringen die in de eerste uren worden afgelegd om er snel vanaf te zijn, blijven de rest van de strafzaak in het dossier staan. Welke misstappen wij in de praktijk het vaakst zien, beschrijven wij in ons overzicht van veelgemaakte fouten tijdens het politieverhoor.
Ophouden voor onderzoek: negen uur die achttien uur kunnen beslaan
Na de aanhouding wordt u voorgeleid aan een hulpofficier van justitie. Die beslist of u wordt heengezonden of wordt opgehouden voor onderzoek. Dat ophouden mag ten hoogste negen uren duren bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, en ten hoogste zes uren in de overige gevallen (artikel 56a Sv).
De uren tussen middernacht en negen uur in de ochtend tellen daarbij niet mee. Wordt u om elf uur in de avond aangehouden, dan loopt er tot middernacht een uur, staat de klok vervolgens stil en lopen de resterende acht uren van negen uur in de ochtend tot vijf uur in de middag. Op de klok kan het ophouden voor onderzoek daardoor achttien uren beslaan. Binnen die tijd vinden het verhoor, de identiteitsvaststelling en vaak ook het nemen van vingerafdrukken en foto plaats.
Inverzekeringstelling en de gang naar de rechter-commissaris
Is meer tijd nodig, dan kan de officier van justitie of de hulpofficier u in verzekering stellen (artikel 57 Sv). Dat kan alleen in het belang van het onderzoek en alleen bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Voordat het bevel wordt gegeven, moet u worden gehoord en moet u in de gelegenheid zijn gesteld uw advocaat te spreken. De inverzekeringstelling duurt ten hoogste drie dagen en kan bij dringende noodzakelijkheid eenmaal met ten hoogste drie dagen worden verlengd (artikel 58 Sv).
Vervolgens komt de rechter aan zet. Uiterlijk binnen drie dagen en vijftien uren na de aanhouding wordt u voorgeleid aan de rechter-commissaris, die beoordeelt of de inverzekeringstelling rechtmatig is (artikel 59a Sv). Oordeelt hij dat het bevel ten onrechte is gegeven of ten onrechte voortduurt, dan gelast hij uw onmiddellijke invrijheidstelling. Wat er in die eerste dagen praktisch gebeurt, beschrijven wij uitgebreider in ons artikel over de fase na uw aanhouding en de inverzekeringstelling.
Bewaring en gevangenhouding: de voorlopige hechtenis
Voorlopige hechtenis is de verzamelnaam voor bewaring, gevangenneming en gevangenhouding (artikel 133 Sv). De rechter-commissaris kan op vordering van de officier van justitie de bewaring bevelen voor ten hoogste veertien dagen. Moet u daarna nog langer vastzitten, dan beslist de raadkamer van de rechtbank over de gevangenhouding, voor ten hoogste negentig dagen. Bij elkaar kan het voorarrest voor de inhoudelijke behandeling daardoor oplopen tot ongeveer honderdtien dagen.
Die bevelen zijn niet vanzelfsprekend. Vereist zijn ernstige bezwaren tegen u en daarnaast een wettelijke grond, opgesomd in artikel 67a Sv: vluchtgevaar, gevaar voor herhaling, het belang van het onderzoek dat door uw vrijheid zou worden geschaad, of een ernstig geschokte rechtsorde bij zeer zware misdrijven. Datzelfde artikel bevat een rem die in de praktijk vaak wordt onderschat: er mag geen bevel worden gegeven als ernstig rekening moet worden gehouden met de mogelijkheid dat aan de verdachte uiteindelijk geen onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van gelijke duur wordt opgelegd.
Uw advocaat kan bij elke raadkamerzitting om opheffing of om schorsing onder voorwaarden vragen. Denk aan een meldplicht, een contactverbod of een borgsom. Welke afwegingen daarbij een rol spelen, zetten wij uiteen in ons artikel over de voorwaarden voor schorsing van de voorlopige hechtenis; de termijnen zelf werken wij uit in ons artikel over hoe lang voorlopige hechtenis mag duren.
Wat gebeurt er na afloop met het voorarrest?
Volgt uiteindelijk een veroordeling tot een vrijheidsstraf, dan beveelt de rechter dat de tijd die u in verzekering en in voorlopige hechtenis heeft doorgebracht bij de tenuitvoerlegging in mindering wordt gebracht (artikel 27 Sr). Een dag voorarrest telt dus als een dag straf. Bij een taakstraf of een geldboete geldt een vergelijkbare omrekening.
Eindigt de zaak zonder oplegging van straf of maatregel, bijvoorbeeld door vrijspraak of door een sepot, dan kunt u de rechter om schadevergoeding verzoeken voor de tijd die u ten onrechte vast heeft gezeten (artikel 533 Sv). Ook de kosten van uw raadsman kunnen dan geheel of gedeeltelijk worden vergoed. Aan dat verzoek is een termijn verbonden, te rekenen vanaf het einde van de zaak, en die termijn is kort. Laat uw advocaat dit dus meteen na de afloop oppakken en niet pas maanden later.
Wat u zelf kunt doen als u wordt aangehouden
Blijf rustig en verzet u niet: wederspannigheid is een zelfstandig strafbaar feit en verslechtert uw positie zonder dat het iets oplevert. Zeg dat u gebruikmaakt van uw zwijgrecht en dat u een advocaat wilt spreken, en herhaal dat desnoods. Geef uw personalia wel; daarover mag u zich niet op uw zwijgrecht beroepen als naar uw identiteit wordt gevraagd.
Vraag om een advocaat van uw voorkeur als u die heeft; anders komt de piketadvocaat. Onderteken geen verklaring die u niet volledig heeft gelezen en die niet weergeeft wat u heeft gezegd. Noteer, zodra u daartoe in de gelegenheid bent, het tijdstip van uw aanhouding: dat tijdstip bepaalt het verloop van alle termijnen die hierboven zijn beschreven, en een overschrijding kan tot invrijheidstelling leiden. Laat ten slotte iemand uit uw omgeving weten waar u bent; u heeft er recht op dat een derde van uw vrijheidsbeneming op de hoogte wordt gesteld.
Veelgestelde vragen
Hoe lang mag de politie mij vasthouden zonder rechter?
Na de aanhouding mag u ten hoogste negen uren worden opgehouden voor onderzoek bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, en zes uren in andere gevallen (artikel 56a Sv). Daarna kan een inverzekeringstelling volgen van ten hoogste drie dagen, eenmaal te verlengen met drie dagen (artikelen 57 en 58 Sv). Uiterlijk binnen drie dagen en vijftien uren na de aanhouding ziet u de rechter-commissaris.
Mag een winkelier mij aanhouden?
Ja, bij ontdekking op heterdaad is ieder daartoe bevoegd (artikel 53 Sv). De winkelier moet u daarna onverwijld overdragen aan een opsporingsambtenaar en mag u niet zelf langer vasthouden of ondervragen dan daarvoor nodig is.
Kan ik worden aangehouden voor een licht feit?
Op heterdaad wel: die bevoegdheid geldt bij elk strafbaar feit. Buiten heterdaad niet, want dan moet het gaan om een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 67 Sv), kort gezegd misdrijven met een wettelijk strafmaximum van vier jaren of meer en een aantal met name genoemde misdrijven.
Kost de eerste advocaat mij geld?
De bijstand van de piketadvocaat in de eerste fase van uw vrijheidsbeneming is voor u kosteloos. Duurt de zaak voort, dan wordt bekeken of u in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand of dat u de kosten zelf draagt.
Ben ik verplicht mee te werken aan vingerafdrukken?
Aan het afstaan van vingerafdrukken en het maken van een foto voor de identiteitsvaststelling moet u meewerken. Voor onderzoek aan het lichaam en aan celmateriaal gelden aparte wettelijke voorwaarden. Uw zwijgrecht ziet op verklaren, niet op het dulden van bevoegd toegepaste dwangmiddelen; verzet daartegen levert een nieuw strafbaar feit op.
Bijstand bij een aanhouding
De eerste uren na een aanhouding bepalen vaak de rest van de strafzaak. Wat u zegt voordat u een advocaat heeft gesproken, blijft in het dossier; termijnen die worden overschreden, laat de rechter alleen meewegen als iemand ze aan de orde stelt. De strafrechtadvocaten van Law & More staan verdachten bij vanaf het politieverhoor tot en met de zitting. Neem contact met ons op zodra u weet dat u als verdachte bent aangemerkt.
De genoemde bepalingen kunt u nalezen in het Wetboek van Strafvordering op wetten.overheid.nl. De Rijksoverheid geeft daarnaast een beknopt overzicht van wat er gebeurt als u van een strafbaar feit wordt verdacht.
