Transportgeschillen over de grens: bevoegde rechter en toepasselijk recht

Gepubliceerd op 5 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Bij een internationaal transportgeschil bepaalt eerst het toepasselijke vervoersverdrag (zoals het CMR-verdrag voor wegvervoer) welke rechters bevoegd zijn en welke aansprakelijkheidsregels gelden. Pas daarna komen de Europese verordeningen Brussel I bis en Rome I aan de orde. Belangrijkste uitzondering: een forumkeuze of rechtskeuze in uw contract werkt alleen voor zover het dwingende verdrag dat toelaat.

Hieronder leest u hoe u de bevoegde rechter en het toepasselijke recht vaststelt, welke korte termijnen gelden, hoe de Hoge Raad de CMR-reclamatie uitlegt en hoe een vonnis in het buitenland wordt uitgevoerd. Meer over de algemene regels leest u in toepasselijk recht bij internationale overeenkomsten.

Welk vervoersverdrag geldt per vervoerswijze?

Per vervoerswijze geldt een eigen verdrag met dwingende regels over aansprakelijkheid, termijnen en vaak ook bevoegdheid. Die verdragen gaan voor op de algemene Europese regels (artikel 71 Brussel I bis en artikel 25 Rome I).

Afwijken van het CMR-verdrag ten nadele van de rechthebbende is nietig (artikel 41 CMR). Een afspraak in algemene voorwaarden die de aansprakelijkheid van de vervoerder verder beperkt, werkt dus niet.

Bevoegde rechter bij een CMR-geschil: artikel 31 CMR

Artikel 31 CMR geeft de eiser een keuze uit meerdere rechters. Een forumkeuze in het contract komt daar bij, maar sluit de andere rechters niet uit.

• de rechter die partijen hebben aangewezen;
• de rechter van het land waar de verweerder zijn gewone verblijfplaats of hoofdvestiging heeft, of het filiaal of agentschap waarmee de overeenkomst is gesloten;
• de rechter van het land waar de goederen in ontvangst zijn genomen;
• de rechter van het land waar de goederen moesten worden afgeleverd.

Het Hof van Justitie heeft bepaald dat de CMR-regels voorgaan op Brussel I bis, maar dat de uitkomst niet in strijd mag komen met de beginselen van de verordening, zoals voorspelbaarheid en het voorkomen van parallelle procedures (HvJ EU 4 mei 2010, C-533/08, TNT Express Nederland/AXA). Een eerder gestarte procedure elders, zoals een negatieve verklaring voor recht, kan dus gevolgen hebben voor waar u nog kunt procederen. Binnen de EU moet de later aangezochte rechter de zaak aanhouden totdat de eerst aangezochte rechter over zijn bevoegdheid heeft beslist (artikel 29 Brussel I bis).

Geen vervoersverdrag van toepassing: Brussel I bis en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering

Dan bepaalt de Brussel I bis-verordening (Vo. (EU) 1215/2012) de bevoegdheid als de verweerder in een EU-land woont of is gevestigd. Hoofdregel is de rechter van de woonplaats van de verweerder (artikel 4).

Een vervoerovereenkomst is een dienst. De eiser kan daarom ook procederen bij de rechter van de plaats waar de dienst volgens de overeenkomst is of had moeten worden verricht (artikel 7 lid 1 sub b). Voor luchtvervoer zijn dat zowel de plaats van vertrek als van aankomst (HvJ EG 9 juli 2009, C-204/08, Rehder).

Voor Noorwegen, IJsland en Zwitserland geldt het vergelijkbare EVEX-verdrag van Lugano (2007). Woont de verweerder buiten de EU en buiten het Lugano-gebied, dan bepalen de artikelen 1 tot en met 14 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) of de Nederlandse rechter bevoegd is; in uitzonderlijke gevallen is er een noodforum (artikel 9 Rv).

Forumkeuze in transportcontracten

Een forumkeuze tussen bedrijven is geldig als zij schriftelijk is gemaakt of past in de handelsgebruiken van de branche (artikel 25 Brussel I bis). De gekozen rechter is dan in beginsel exclusief bevoegd, behalve waar een verdrag zoals het CMR-verdrag de eiser meer keuze geeft.

Het Haags Forumkeuzeverdrag (2005), waarbij de EU partij is, geldt niet voor overeenkomsten over het vervoer van goederen of personen (artikel 2 lid 2 sub f). Voor transport heeft het dus weinig betekenis. Zie ook rechtskeuze en forumkeuze in internationale contracten.

Welk recht geldt naast het verdrag?

Voor zover het verdrag een onderwerp regelt, past de rechter het verdrag toe. Voor de rest, zoals de vraag of er een overeenkomst is of wat de rente is, bepaalt de Rome I-verordening het recht.

Partijen mogen het recht kiezen (artikel 3 Rome I). Zonder keuze geldt voor goederenvervoer het recht van het land van de gewone verblijfplaats van de vervoerder, mits ook de plaats van inontvangstneming, de plaats van aflevering of de gewone verblijfplaats van de afzender in dat land ligt. Anders geldt het recht van de overeengekomen plaats van aflevering (artikel 5 lid 1 Rome I).

De Nederlandse rechter past de verwijzingsregels ambtshalve toe (artikel 10:2 BW). Dwingende bepalingen die een land van bijzonder belang acht, kunnen ondanks een rechtskeuze toch gelden (artikel 9 Rome I).

Weinig consumentenbescherming bij vervoer

Vervoerovereenkomsten vallen grotendeels buiten de beschermende regels voor consumenten in Brussel I bis (artikel 17 lid 3) en Rome I (artikel 6 lid 4 sub b), met uitzondering van pakketreizen. Voor passagiers gelden wel eigen EU-verordeningen, zoals die over passagiersrechten in de luchtvaart.

Termijnen die u moet bewaken

De termijnen in transportzaken zijn kort en strikt. Wie te laat is, verliest zijn vordering, ongeacht de inhoud.

Bij gedeeltelijk verlies of beschadiging begint de CMR-verjaring op de dag van aflevering. Bewaar vrachtbrief, foto’s en correspondentie.

De CMR-reclamatie volgens de Hoge Raad

Een schriftelijke vordering bij de vervoerder schorst de CMR-verjaring tot de vervoerder de vordering schriftelijk afwijst (artikel 32 lid 2 CMR). Twee arresten van de Hoge Raad bepalen hoe dat in de praktijk werkt.

Op 30 maart 2012 oordeelde de Hoge Raad dat de schriftelijke vordering de vervoerder duidelijk moet laten weten dat hij aansprakelijk wordt gesteld (ECLI:NL:HR:2012:BV2839). De vordering hoeft niet te specificeren hoe de schade is ontstaan, waaruit zij bestaat of welk bedrag moet worden vergoed. In die zaak was een fax voldoende.

Op 20 december 2013 volgde de keerzijde (ECLI:NL:HR:2013:2043). Heeft de vervoerder de vordering afgewezen en is de schorsing daarmee geëindigd, dan kan een latere aanmaning over hetzelfde onderwerp de verjaring niet opnieuw schorsen of stuiten. Stuiting blijft wel mogelijk door een eis in rechte of door erkenning door de vervoerder. Na een afwijzing moet u dus binnen de resterende termijn procederen.

Een vonnis over de grens ten uitvoer leggen

Een vonnis uit een EU-land is in de andere lidstaten zonder aparte procedure uitvoerbaar (artikel 39 Brussel I bis). De verweerder kan alleen op beperkte gronden, zoals strijd met de openbare orde of een eerder onverenigbaar vonnis, weigering van de tenuitvoerlegging vragen (artikelen 45 en 46).

Voor vonnissen van buiten de EU geldt in Nederland in beginsel artikel 431 Rv: zonder verdrag moet de zaak opnieuw worden aangebracht. De Nederlandse rechter erkent het buitenlandse vonnis dan als het voldoet aan de vier eisen uit het Gazprombank-arrest van de Hoge Raad van 26 september 2014 (ECLI:NL:HR:2014:2838): een internationaal aanvaardbare bevoegdheidsgrond, een behoorlijke procedure, geen strijd met de openbare orde en geen onverenigbare eerdere uitspraak. Met landen die partij zijn bij het Haags Vonnissenverdrag 2019 gaat het eenvoudiger. Meer hierover in een buitenlands vonnis in Nederland afdwingen.

Wat doet u als verlader of opdrachtgever bij schade?

• Controleer of het CMR-verdrag of een ander verdrag van toepassing is.
• Maak bij aflevering direct een voorbehoud op de vrachtbrief bij zichtbare schade.
• Stel de vervoerder schriftelijk en ondubbelzinnig aansprakelijk om de verjaring te schorsen.
• Procedeer binnen de resterende termijn zodra de vervoerder schriftelijk afwijst.
• Kies bewust de rechter uit artikel 31 CMR waar uw positie het sterkst is.
• Bekijk of de waardegrens van 8,33 rekeneenheden per kilogram (artikel 23 CMR) uw schade dekt, of verklaar een hogere waarde.

Wat regelt u als vervoerder?

• Leg in de vrachtbrief de staat van de goederen bij inontvangstneming vast.
• Neem een rechts- en forumkeuze op, maar reken niet op uitsluiting van CMR-fora.
• Wijs een aansprakelijkstelling schriftelijk af om de verjaring weer te laten lopen.
• Controleer of uw verzekering de CMR-aansprakelijkheid dekt.
• Overweeg bij dreigende claims tijdig zelf een procedure op de door u gewenste plaats.

Onze hulp bij een internationaal transportgeschil

• Beoordelen welk verdrag en welk recht van toepassing zijn.
• De bevoegde rechter kiezen en procedurele risico’s zoals parallelle procedures inschatten.
• Aansprakelijkstellingen opstellen en verjaringstermijnen bewaken.
• Transport- en expeditievoorwaarden met rechts- en forumkeuze opstellen.
• Procederen en buitenlandse vonnissen laten erkennen en uitvoeren, via onze civiel recht advocaat.

Veelgestelde vragen

Geldt het CMR-verdrag ook voor binnenlands vervoer?

Nee, het CMR-verdrag geldt alleen voor grensoverschrijdend wegvervoer. Binnenlands wegvervoer in Nederland valt onder Boek 8 BW (artikel 8:1090 en verder), maar partijen kunnen de CMR-regels contractueel van toepassing verklaren.

Zijn de FENEX-voorwaarden van toepassing op de vervoerder?

De Nederlandse Expeditievoorwaarden (FENEX) gelden voor de expediteur, niet voor de vervoerder zelf. Of ze van toepassing zijn, hangt af van de vraag of ze zijn overeengekomen; bij CMR-vervoer kunnen ze de dwingende CMR-regels niet opzij zetten.

Lees ook: Procederen tegen een buitenlands bedrijf