Transportgeschillen over de grens: welke rechter is bevoegd en welk recht geldt?

Gepubliceerd op 5 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Bij een internationaal transportgeschil bepaalt eerst het toepasselijke vervoersverdrag (zoals het CMR-verdrag voor wegvervoer) welke rechters bevoegd zijn en welke aansprakelijkheidsregels gelden; pas daarna komen de Europese verordeningen Brussel I bis en Rome I aan de orde. Belangrijkste uitzondering: een forumkeuze of rechtskeuze in uw contract werkt alleen voor zover het dwingende verdrag dat toelaat.

Hieronder leest u hoe u de bevoegde rechter en het toepasselijke recht vaststelt, welke termijnen gelden en hoe een vonnis in het buitenland wordt uitgevoerd. Meer over de algemene regels leest u in toepasselijk recht bij internationale overeenkomsten.

Welk vervoersverdrag is van toepassing?

Per vervoerswijze geldt een eigen verdrag met dwingende regels over aansprakelijkheid, termijnen en vaak ook bevoegdheid. Die verdragen gaan voor op de algemene Europese regels (art. 71 Brussel I bis en art. 25 Rome I).

• Wegvervoer: het CMR-verdrag geldt als de plaats van inontvangstneming en de plaats van aflevering in verschillende landen liggen, waarvan er minstens een verdragsstaat is (art. 1 CMR).
• Luchtvervoer: het Verdrag van Montreal (1999), met een vervaltermijn van twee jaar (art. 35).
• Zeevervoer: de Hague-Visby Rules, in Nederland verwerkt in Boek 8 BW, met in de regel een termijn van een jaar.
• Spoorvervoer: de CIM-regels bij het COTIF-verdrag.

Afwijken van het CMR-verdrag ten nadele van de rechthebbende is nietig (art. 41 CMR). Een afspraak in algemene voorwaarden die de aansprakelijkheid van de vervoerder verder beperkt, werkt dus niet.

Welke rechter is bevoegd bij een CMR-geschil?

Artikel 31 CMR geeft de eiser een keuze uit meerdere rechters. Een forumkeuze in het contract komt daar bij, maar sluit de andere rechters niet uit.

• de rechter die partijen hebben aangewezen;
• de rechter van het land waar de verweerder zijn gewone verblijfplaats of hoofdvestiging heeft, of het filiaal of agentschap waarmee de overeenkomst is gesloten;
• de rechter van het land waar de goederen in ontvangst zijn genomen;
• de rechter van het land waar de goederen moesten worden afgeleverd.

Het Hof van Justitie heeft bepaald dat de CMR-regels voorgaan op Brussel I bis, maar dat de uitkomst niet in strijd mag komen met de beginselen van de verordening, zoals voorspelbaarheid en het voorkomen van parallelle procedures (HvJ EU 4 mei 2010, C-533/08, TNT Express Nederland/AXA). Een eerder gestart verweer elders, zoals een negatieve verklaring voor recht, kan dus gevolgen hebben voor waar u nog kunt procederen.

Wat als er geen verdrag geldt?

Dan bepaalt de Brussel I bis-verordening (Vo. (EU) 1215/2012) de bevoegdheid als de verweerder in een EU-land woont of is gevestigd. Hoofdregel is de rechter van de woonplaats van de verweerder (art. 4).

Bij een overeenkomst tot vervoer, een dienst, kan de eiser ook procederen bij de rechter van de plaats waar de dienst volgens de overeenkomst is of had moeten worden verricht (art. 7 lid 1 sub b). Voor luchtvervoer zijn dat zowel de plaats van vertrek als van aankomst (HvJ EG 9 juli 2009, C-204/08, Rehder).

Voor Noorwegen, IJsland en Zwitserland geldt het vergelijkbare EVEX-verdrag van Lugano (2007). Woont de verweerder buiten de EU en buiten het Lugano-gebied, dan bepalen de artikelen 1 tot en met 14 Rv of de Nederlandse rechter bevoegd is; in uitzonderlijke gevallen is er een noodforum (art. 9 Rv).

Hoe sterk is een forumkeuze?

Een forumkeuze tussen bedrijven is geldig als zij schriftelijk is gemaakt of past in de handelsgebruiken van de branche (art. 25 Brussel I bis). De gekozen rechter is dan in beginsel exclusief bevoegd, behalve waar een verdrag zoals het CMR-verdrag de eiser meer keuze geeft.

Het Haags Forumkeuzeverdrag (2005), waarbij de EU partij is, geldt niet voor overeenkomsten over het vervoer van goederen of personen (art. 2 lid 2 sub f). Voor transport heeft het dus weinig betekenis. Zie ook rechtskeuze en forumkeuze in internationale contracten.

Welk recht is van toepassing?

Voor zover het verdrag een onderwerp regelt, past de rechter het verdrag toe. Voor de rest, zoals de vraag of er een overeenkomst is of wat de rente is, bepaalt de Rome I-verordening het recht.

Partijen mogen het recht kiezen (art. 3 Rome I). Zonder keuze geldt voor goederenvervoer het recht van het land van de gewone verblijfplaats van de vervoerder, mits ook de plaats van inontvangstneming, de plaats van aflevering of de gewone verblijfplaats van de afzender in dat land ligt; anders het recht van de overeengekomen plaats van aflevering (art. 5 lid 1 Rome I).

De Nederlandse rechter past de verwijzingsregels ambtshalve toe (art. 10:2 BW). Dwingende bepalingen die een land van bijzonder belang acht, kunnen ondanks een rechtskeuze toch gelden (art. 9 Rome I).

Beschermt het consumentenrecht bij vervoer?

Nauwelijks. Vervoerovereenkomsten vallen grotendeels buiten de beschermende regels voor consumenten in Brussel I bis (art. 17 lid 3) en Rome I (art. 6 lid 4 sub b), met uitzondering van pakketreizen. Voor passagiers gelden wel eigen EU-verordeningen, zoals die over passagiersrechten in de luchtvaart.

Welke termijnen moet u bewaken?

De termijnen in transportzaken zijn kort en strikt. Wie te laat is, verliest zijn vordering, ongeacht de inhoud.

• CMR: verjaring na een jaar, of drie jaar bij opzet of daarmee gelijk te stellen schuld (art. 32 CMR); bij gedeeltelijk verlies of beschadiging begint de termijn op de dag van aflevering.
• CMR-voorbehoud: bij zichtbare schade direct bij aflevering, bij niet-zichtbare schade binnen zeven dagen (zondagen en feestdagen niet meegerekend), en bij vertraging binnen 21 dagen (art. 30 CMR).
• Luchtvervoer: klacht bij beschadiging binnen 14 dagen en vordering binnen twee jaar (art. 31 en 35 Verdrag van Montreal).
• Hoger beroep in Nederland: binnen drie maanden na het vonnis (art. 339 Rv).

Een schriftelijke reclamatie bij de vervoerder schorst de CMR-verjaring tot de vervoerder de vordering schriftelijk afwijst (art. 32 lid 2 CMR). Bewaar daarom vrachtbrief, foto’s en correspondentie.

Hoe wordt een vonnis in het buitenland uitgevoerd?

Een vonnis uit een EU-land is in de andere lidstaten zonder aparte procedure uitvoerbaar (art. 39 Brussel I bis). De verweerder kan alleen op beperkte gronden, zoals strijd met de openbare orde of een eerder onverenigbaar vonnis, weigering van de tenuitvoerlegging vragen (art. 45-46).

Voor vonnissen van buiten de EU geldt in Nederland in beginsel art. 431 Rv: zonder verdrag moet de zaak opnieuw worden aangebracht. De Nederlandse rechter erkent het buitenlandse vonnis dan als het voldoet aan de eisen uit HR 26 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2838 (Gazprombank): internationaal aanvaarde bevoegdheid, een behoorlijke procedure, geen strijd met de openbare orde en geen onverenigbare uitspraak. Met landen die partij zijn bij het Haags Vonnissenverdrag 2019 gaat het eenvoudiger. Meer hierover in een buitenlands vonnis in Nederland afdwingen.

Waar let u als verlader of opdrachtgever op?

• Controleer of het CMR-verdrag of een ander verdrag van toepassing is.
• Maak bij aflevering direct een voorbehoud op de vrachtbrief bij zichtbare schade.
• Reclameer schriftelijk om de verjaring te schorsen.
• Kies bewust de rechter uit art. 31 CMR waar uw positie het sterkst is.
• Bekijk of de waardegrens van 8,33 rekeneenheden per kilogram (art. 23 CMR) uw schade dekt, of verklaar een hogere waarde.

Waar let u als vervoerder op?

• Leg in de vrachtbrief de staat van de goederen bij inontvangstneming vast.
• Neem een rechts- en forumkeuze op, maar reken niet op uitsluiting van CMR-fora.
• Wijs reclamaties schriftelijk af om de verjaring weer te laten lopen.
• Controleer of uw verzekering de CMR-aansprakelijkheid dekt.
• Overweeg bij dreigende claims tijdig zelf een procedure op de door u gewenste plaats.

Wat kunnen wij voor u doen bij een internationaal transportgeschil?

• Beoordelen welk verdrag en welk recht van toepassing zijn.
• De bevoegde rechter kiezen en procedurele risico’s zoals parallelle procedures inschatten.
• Reclamaties opstellen en verjaringstermijnen bewaken.
• Transport- en expeditievoorwaarden met rechts- en forumkeuze opstellen.
• Procederen en buitenlandse vonnissen laten erkennen en uitvoeren, via onze civiel recht advocaat.

Samengevat

• Vervoersverdragen zoals het CMR-verdrag gaan voor op Brussel I bis en Rome I.
• Bij CMR kan de eiser kiezen uit meerdere rechters (art. 31 CMR), ook naast een forumkeuze.
• Zonder rechtskeuze wijst art. 5 Rome I meestal het recht van de vervoerder of de plaats van aflevering aan.
• De CMR-verjaring is een jaar; een schriftelijke reclamatie schorst die termijn.
• EU-vonnissen zijn direct uitvoerbaar; voor andere vonnissen geldt art. 431 Rv.

Veelgestelde vragen

Geldt het CMR-verdrag ook voor binnenlands vervoer?

Nee, het CMR-verdrag geldt alleen voor grensoverschrijdend wegvervoer. Binnenlands wegvervoer in Nederland valt onder Boek 8 BW (art. 8:1090 e.v.), maar partijen kunnen de CMR-regels contractueel van toepassing verklaren.

Kan ik een CMR-vervoerder in Nederland dagvaarden als hij in Polen zit?

Ja, als de goederen in Nederland in ontvangst zijn genomen of hier moesten worden afgeleverd, of als partijen de Nederlandse rechter hebben gekozen (art. 31 CMR).

Zijn de FENEX-voorwaarden van toepassing op de vervoerder?

De Nederlandse Expeditievoorwaarden (FENEX) gelden voor de expediteur, niet voor de vervoerder zelf. Of ze van toepassing zijn, hangt af van de vraag of ze zijn overeengekomen; bij CMR-vervoer kunnen ze de dwingende CMR-regels niet opzij zetten.

Wat als in twee landen tegelijk wordt geprocedeerd?

Binnen de EU moet de later aangezochte rechter de zaak aanhouden totdat de eerst aangezochte rechter over zijn bevoegdheid heeft beslist (art. 29 Brussel I bis). Daarom kan snel handelen bepalen waar het geschil wordt beslecht.

Lees ook: Procederen tegen een buitenlands bedrijf