Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Zonder rechtskeuze geldt voor een internationale distributieovereenkomst het recht van het land waar de distributeur gevestigd is (artikel 4 lid 1 sub f Rome I-Verordening), en zonder forumkeuze is binnen de EU vaak de rechter van het land waar de distributeur zijn diensten verricht bevoegd. De belangrijkste uitzondering: ook met een rechtskeuze kunnen dwingende regels van het land van de distributeur blijven gelden, zoals de Belgische bescherming van exclusieve verkoopconcessionarissen.
Voor een Nederlandse leverancier betekent het ontbreken van keuzes dus meestal procederen in het buitenland volgens buitenlands recht. Hieronder leest u hoe u recht en rechter vastlegt, waarom een forumkeuze in uw algemene voorwaarden vaak niet volstaat, wat het Weens Koopverdrag doet en welke grenzen het mededingingsrecht stelt.
Inhoudsopgave
Welk recht geldt voor de distributieovereenkomst?
Het recht dat partijen kiezen (artikel 3 Rome I). Zonder keuze is dat het recht van het land van de gewone verblijfplaats van de distributeur (artikel 4 lid 1 sub f), tenzij de overeenkomst kennelijk nauwer verbonden is met een ander land (artikel 4 lid 3).
Een distributieovereenkomst is een raamovereenkomst: de distributeur koopt producten op eigen naam en voor eigen rekening en verkoopt ze door. Het gekozen recht regelt onder meer de opzegging, een eventuele vergoeding bij beëindiging en de uitleg van exclusiviteit. Meer over de Europese regels leest u in ons artikel over de Rome I-Verordening en in onze gids over toepasselijk recht.
Wat betekent Nederlands recht voor de beëindiging?
Nederland heeft geen aparte wet voor distributeurs. Een overeenkomst voor onbepaalde tijd zonder opzegregeling is in beginsel opzegbaar. De Hoge Raad oordeelde op 28 oktober 2011 (ECLI:NL:HR:2011:BQ9854, De Ronde Venen/Stedin) dat de redelijkheid en billijkheid, afhankelijk van de aard van de overeenkomst en de omstandigheden, een zwaarwegende grond, een bepaalde opzegtermijn of een aanbod tot schadevergoeding kunnen vereisen. In die zaak was een opzegtermijn van iets meer dan drie maanden redelijk en was geen vergoeding nodig.
Een wettelijke goodwillvergoeding kent het Nederlandse recht alleen voor de handelsagent, die bemiddelt of contracten sluit namens de principaal (artikel 7:442 BW), niet voor de distributeur. Leg daarom de opzegtermijn en eventuele vergoeding zelf vast.
Welke dwingende regels gelden ondanks uw rechtskeuze?
Voorrangsregels van het land van de rechter blijven gelden, en de rechter kan ook voorrangsregels van het land van uitvoering laten meewegen (artikel 9 Rome I). Daarnaast blijft het Europese mededingingsrecht altijd van toepassing.
Een bekend voorbeeld is de Belgische regeling voor exclusieve verkoopconcessies (nu Boek X van het Wetboek van economisch recht), die een redelijke opzegtermijn en een aanvullende vergoeding geeft. Een Belgische rechter kan die regels toepassen, ook als Nederlands recht is gekozen. Voor een handelsagent in de EU geldt bovendien de Europese agentuurrichtlijn, waarvan de beëindigingsvergoeding dwingend is.
Welke grenzen stelt het mededingingsrecht?
Afspraken over exclusiviteit, gebieden en prijzen moeten voldoen aan artikel 101 VWEU en artikel 6 Mededingingswet. De groepsvrijstelling voor verticale overeenkomsten (Vo. (EU) 2022/720, van toepassing sinds 1 juni 2022) maakt de meeste afspraken mogelijk als beide partijen een marktaandeel van maximaal 30% hebben.
| Afspraak | Onder de groepsvrijstelling |
|---|---|
| Maximum- of adviesprijs | Toegestaan |
| Vaste of minimale wederverkoopprijs | Verboden (artikel 4 sub a) |
| Verbod op actieve verkoop in andermans exclusieve gebied | In de regel toegestaan |
| Verbod op passieve verkoop buiten het gebied | Verboden |
| Concurrentiebeding tijdens de overeenkomst | Vrijgesteld tot vijf jaar (artikel 5) |
| Concurrentiebeding na afloop | Alleen onder strikte voorwaarden en voor maximaal één jaar |
Geldt het Weens Koopverdrag voor een distributieovereenkomst?
Niet voor de raamovereenkomst zelf, wel voor de afzonderlijke koopovereenkomsten die daaronder worden gesloten. Komen leverancier en distributeur uit verschillende verdragsstaten, dan geldt het Weens Koopverdrag (CISG) automatisch voor elke bestelling (artikel 1 CISG).
Een keuze voor Nederlands recht sluit het verdrag niet uit, omdat het deel uitmaakt van het Nederlandse recht. Wilt u het niet, sluit het dan uitdrukkelijk uit (artikel 6 CISG). Het verdrag regelt onder meer de klachtplicht (artikel 39 CISG), maar niet de eigendomsovergang; daarvoor blijft het nationale recht gelden.
Welke rechter is bevoegd?
De rechter die partijen kiezen, mits de forumkeuze voldoet aan artikel 25 Brussel I bis (Vo. (EU) 1215/2012). Zonder forumkeuze is de rechter van de woonplaats van de gedaagde bevoegd (artikel 4) en daarnaast de rechter van de plaats van uitvoering (artikel 7 lid 1).
Het Hof van Justitie oordeelde in de zaak Corman-Collins (C-9/12, ECLI:EU:C:2013:860, 19 december 2013) dat een distributieovereenkomst met exclusiviteit voor de bevoegdheid als dienstenovereenkomst geldt. Daardoor is de rechter bevoegd van de lidstaat waar de distributeur zijn diensten verricht, dus meestal zijn eigen land. Een Nederlandse leverancier die in Nederland wil procederen, moet dat daarom uitdrukkelijk afspreken.
Waarom volstaat een forumkeuze in uw verkoopvoorwaarden vaak niet?
Het gerechtshof Den Haag oordeelde op 30 mei 2017 (ECLI:NL:GHDHA:2017:1492) over een Bredase kledingleverancier en zijn Belgische distributeur. De forumkeuze in de algemene verkoopvoorwaarden zag alleen op de afzonderlijke koopovereenkomsten, niet op de mondelinge distributieovereenkomst. Over de opzegging van die distributieovereenkomst was de Nederlandse rechter daarom niet bevoegd; het hof bekrachtigde de onbevoegdverklaring door de rechtbank Rotterdam.
Leg de forumkeuze daarom schriftelijk vast in de getekende distributieovereenkomst zelf. Noem een specifieke rechtbank, zeg of de keuze exclusief is en geef de reikwijdte aan, inclusief geschillen over de beëindiging en de afzonderlijke bestellingen. Een forumkeuze kan niet afwijken van exclusieve bevoegdheden, zoals voor de geldigheid van ingeschreven merken (artikel 24 Brussel I bis). Meer leest u in ons artikel over forumkeuze en arbitrage en over de rol van algemene voorwaarden.
Wanneer kiest u voor arbitrage?
Als de distributeur buiten de EU zit. Een arbitraal vonnis wordt erkend op grond van het Verdrag van New York van 1958, dat volgens de statuslijst van UNCITRAL 172 verdragspartijen telt (geraadpleegd op 30 oktober 2026). Een Nederlands vonnis wordt buiten de EU vaak niet zonder nieuwe procedure uitgevoerd.
Arbitrage is wel duurder en kent zonder afspraak geen hoger beroep (artikel 1061b Rv). Over de uitvoering van buitenlandse uitspraken in Nederland leest u meer in ons artikel een buitenlands vonnis in Nederland afdwingen.
Wat regelt de leverancier, en wat bewaakt de distributeur?
Wat de leverancier vastlegt
- uitdrukkelijk Nederlands recht en een Nederlandse rechter of arbitrage, in de distributieovereenkomst zelf;
- of het land van de distributeur dwingende beschermingsregels heeft;
- of het Weens Koopverdrag voor de bestellingen moet gelden;
- de opzegtermijn en een eventuele vergoeding bij beëindiging;
- prijs- en gebiedsafspraken die passen binnen Vo. (EU) 2022/720.
Wat de distributeur bewaakt
- zonder keuze gelden zijn eigen recht en vaak zijn eigen rechter; dat geeft hij niet zonder reden op;
- een duidelijk omschreven exclusiviteit, met gebied en klantgroepen;
- een redelijke opzegtermijn, gezien zijn investeringen in het merk;
- een concurrentiebeding na afloop dat beperkt is tot één jaar en zijn verkooppunt.
Hoe wij u helpen bij een internationale distributieovereenkomst
- rechts-, forum- en arbitrageclausules opstellen voor uw distributieovereenkomst;
- beoordelen welk recht en welke rechter gelden als niets is afgesproken;
- exclusiviteit en prijsafspraken toetsen aan het mededingingsrecht;
- onderhandelen over beëindiging, opzegtermijn en vergoeding;
- procederen in Nederland; zie ook onze pagina advocaat civiel recht.
Veelgestelde vragen
Mag ik Nederlands recht kiezen met een Duitse distributeur?
Ja, artikel 3 Rome I staat dat toe. Dwingende Duitse voorrangsregels kunnen wel blijven gelden, en zonder forumkeuze kan de Duitse rechter bevoegd zijn.
Geldt mijn forumkeuze in de algemene voorwaarden voor de bestellingen?
Vaak wel, als het contract uitdrukkelijk naar de voorwaarden verwijst en de distributeur ze kon raadplegen. Voor de distributieovereenkomst zelf volstaat dat meestal niet; tips leest u in ons artikel over algemene voorwaarden opstellen.
