Verblijfsvergunning aanvragen: voorwaarden, inkomenseis en termijnen

Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Wilt u langer dan negentig dagen in Nederland blijven en hebt u niet de nationaliteit van een EU-land, een EER-land of Zwitserland, dan hebt u een verblijfsvergunning van de IND nodig. Bent u mvv-plichtig, dan vraagt u die niet in Nederland aan maar via de toegang- en verblijfsprocedure (TEV); de IND beslist dan in één keer over de machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) en de vergunning, meestal binnen negentig dagen.

Welke voorwaarden gelden, hangt af van het verblijfsdoel: werk, studie, gezin of een ander doel. Hieronder leest u hoe u het doel kiest, welke inkomenseisen per 1 juli 2026 gelden, welke stukken nodig zijn, hoe lang de IND erover mag doen en wat u doet bij een afwijzing. Twee uitspraken laten zien waar het in de praktijk misgaat.

Actueel (oktober 2026): sinds 22 mei 2026 hebt u bij werkloosheid onder voorwaarden zes maanden in plaats van drie om nieuw werk te zoeken. Dat volgt uit de herziene Europese richtlijn gecombineerde vergunning (2024/1233). De bestuurlijke dwangsom bij te laat beslissen door de IND is al per 15 april 2025 afgeschaft.

Wie heeft een verblijfsvergunning nodig?

Iedereen die langer dan negentig dagen in Nederland verblijft en niet de nationaliteit heeft van een EU-lidstaat, een EER-land of Zwitserland. Het doel van uw verblijf maakt voor die plicht niet uit: werk, studie, gezinshereniging en verblijf bij een partner vallen er allemaal onder.

Burgers van de EU, de EER en Zwitserland hebben geen vergunning nodig. Zij ontlenen hun verblijfsrecht rechtstreeks aan het Unierecht en schrijven zich alleen in bij de gemeente als zij langer dan vier maanden blijven. Hun familieleden zonder Unienationaliteit hebben wel een verblijfsdocument nodig, maar volgen een lichtere procedure omdat het Unierecht van toepassing is.

Een aparte route geldt voor de ouder van een Nederlands kind die feitelijk voor dat kind zorgt. Uit rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie volgt dat die ouder onder omstandigheden verblijfsrecht heeft, omdat het kind anders gedwongen zou zijn de Unie te verlaten. De IND behandelt deze zogenoemde Chavez-route als een apart verblijfsdoel.

Hebt u voor een kort verblijf een vergunning nodig?

Nee. Voor een verblijf van hooguit negentig dagen volstaat een Schengenvisum (type C) als u uit een visumplichtig land komt, of geen visum als u daarvan bent vrijgesteld. U mag dan maximaal negentig dagen binnen elke periode van honderdtachtig dagen in het Schengengebied zijn. Die periode schuift mee: bij elke controle wordt teruggeteld over de voorafgaande honderdtachtig dagen.

Een Schengenvisum is geen opstap naar een langer verblijf. Verlenging kan alleen in uitzonderlijke gevallen, zoals overmacht of ernstige persoonlijke redenen. Wilt u langer blijven, dan hebt u een verblijfsvergunning nodig.

Hebt u een mvv nodig en hoe werkt de TEV-procedure?

Of u een mvv nodig hebt, hangt af van uw nationaliteit en situatie. Een mvv is een visum voor lang verblijf, een sticker van type D. Bent u mvv-plichtig, dan mag u de verblijfsvergunning niet vanuit Nederland aanvragen. De TEV-procedure wordt meestal gestart door uw referent in Nederland.

Vrijgesteld van de mvv-plicht zijn onder meer burgers van de EU, de EER en Zwitserland, en onderdanen van Australië, Canada, Japan, Monaco, Nieuw-Zeeland, Vaticaanstad, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zuid-Korea. Ook wie al een geldige Nederlandse verblijfsvergunning heeft, wie gezinslid is van een Unieburger, of wie in een andere lidstaat EU-langdurig ingezetene is, hoeft geen mvv aan te vragen.

Daarnaast zijn er vrijstellingen voor bijzondere situaties. Denk aan slachtoffers van mensenhandel of huiselijk geweld, mensen die medisch niet kunnen reizen, en gevallen waarin terugkeer in strijd zou zijn met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

Na een positieve beslissing haalt u de mvv op bij de Nederlandse ambassade of het consulaat in uw woonland. Daar worden ook uw biometrische gegevens vastgelegd: pasfoto, vingerafdrukken en handtekening. Met de mvv reist u naar Nederland en haalt u daarna het verblijfsdocument op bij een IND-loket.

Welk verblijfsdoel past bij uw situatie?

Het verblijfsdoel bepaalt aan welke voorwaarden u moet voldoen. Kies het doel dat werkelijk bij uw situatie past. Bij een verkeerd doel toetst de IND de aanvraag aan voorwaarden waaraan u niet kunt voldoen, en de leges bent u dan kwijt.

Voor werk in loondienst is er de gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid (GVVA), waarbij de IND ook toetst of een tewerkstellingsvergunning nodig is. Voor hoogopgeleide werknemers bestaan de kennismigrantenregeling en de Europese blauwe kaart. Verder kent de wet verblijf als zelfstandige, het start-upverblijf, seizoenarbeid en het zoekjaar hoogopgeleiden, waarmee afgestudeerden een jaar krijgen om werk te zoeken.

Voor studie is toelating tot een erkende onderwijsinstelling het vertrekpunt; die instelling treedt op als referent en bewaakt de studievoortgang. Voor gezinsleven is er het verblijfsdoel familie en gezin: verblijf bij een echtgenoot of geregistreerd partner, bij een ongehuwde partner met een duurzame en exclusieve relatie, en verblijf van minderjarige kinderen bij een ouder. Asiel valt buiten dit artikel; Law & More behandelt geen asielzaken.

Wisselen van doel kan later wel, maar dat is een nieuwe aanvraag met nieuwe leges en een nieuwe wachttijd. Welke afwegingen spelen voor hoogopgeleide werknemers, leest u in ons artikel over kennismigranten en de blauwe kaart.

Waarom telt het verschil tussen tijdelijk en niet-tijdelijk verblijf?

Alleen verblijf op grond van een niet-tijdelijk doel geeft na vijf jaar toegang tot de nationale vergunning voor onbepaalde tijd. Tijdelijke doelen zijn onder meer studie, het zoekjaar, au pair, uitwisseling, seizoenarbeid en medische behandeling. Niet-tijdelijk zijn onder meer arbeid in loondienst, verblijf als kennismigrant of zelfstandige, en verblijf bij een partner die Nederlander is of zelf een niet-tijdelijke vergunning heeft.

Wat doet een referent, en wat als die tekortschiet?

De referent is de persoon of organisatie die belang heeft bij uw verblijf en daarvoor tegenover de IND verantwoordelijk is. Bij gezinshereniging is dat uw partner of familielid, bij studie de onderwijsinstelling en bij werk de werkgever.

Voor werkgevers en onderwijsinstellingen bestaat de erkend referent. Erkenning geeft een snellere procedure, omdat de IND grotendeels afgaat op de verklaring van de referent. Daar staan plichten tegenover: een informatieplicht bij wijzigingen, een administratieplicht en een zorgplicht. De IND controleert daarop en kan de erkenning intrekken. Wat dat toezicht inhoudt, leest u in ons artikel over erkenning als referent.

Voor u als aanvrager is dit geen bijzaak. Dat de referent erkend moet zijn, bleek in een zaak bij de rechtbank Den Haag (zittingsplaats Middelburg) van 29 januari 2021. Een kennismigrant had zijn baan verloren en ging aan de slag bij een kerkgenootschap dat geen erkend referent was. Omdat hij binnen de zoekperiode van drie maanden geen passende functie bij een erkend referent vond, mocht de IND zijn vergunning met terugwerkende kracht intrekken.

Vraag bij een baanaanbod dus na of de werkgever erkend referent is, en wat er geldt als het dienstverband eindigt. Het openbaar register van erkend referenten staat op de website van de IND.

Welke inkomenseis geldt per 1 juli 2026?

De referent moet zelfstandig, duurzaam en voldoende inkomen hebben. Zelfstandig betekent zonder bijstand. Duurzaam betekent dat het inkomen op het moment van de aanvraag nog minstens een jaar beschikbaar is. Voldoende wordt gemeten aan het normbedrag dat de IND publiceert.

Het normbedrag voor gezinshereniging volgt het wettelijk minimumloon en wijzigt per 1 januari en 1 juli. De salariscriteria voor kennismigranten en de Europese blauwe kaart wijzigen eenmaal per jaar, per 1 januari.

Bron: IND, inkomenseisen en normbedragen (geraadpleegd 29 oktober 2026). Controleer de bedragen vlak voor het indienen; de IND toetst aan het bedrag dat op de datum van de aanvraag geldt.

Over de inkomenseis ontstaat de meeste discussie, vooral bij tijdelijke contracten, uitzendwerk en inkomen uit een eigen onderneming. Bij gezinshereniging vraagt het Unierecht bovendien om een individuele afweging, zodat een strikte toepassing van het normbedrag niet altijd houdbaar is. Waar de grenzen liggen, leest u in ons artikel over gezinshereniging en de inkomenseis.

Welke documenten levert u aan?

Dat hangt af van het verblijfsdoel, maar de kern is altijd gelijk: een geldig paspoort, bewijs van het verblijfsdoel, bewijs van het inkomen van de referent en documenten over uw burgerlijke staat en familieband. Buitenlandse akten moeten gelegaliseerd zijn of een apostille hebben, en vertaald zijn door een beëdigde vertaler.

Bij gezinshereniging hoort daar in veel gevallen het basisexamen inburgering in het buitenland bij, dat u aflegt bij de Nederlandse ambassade voordat u naar Nederland komt. Voor sommige nationaliteiten en situaties gelden vrijstellingen. Laat dat vooraf beoordelen, want een gemiste vrijstelling kost maanden.

Voor een aantal nationaliteiten geldt een tbc-onderzoek. Bij de aanvraag tekent u ook een antecedentenverklaring, waarin u opgeeft of u ergens bent veroordeeld. Een onjuiste antecedentenverklaring geldt als het verstrekken van onjuiste gegevens en kan leiden tot weigering of latere intrekking van de vergunning.

Twee dingen bepalen of het misgaat. Een onvolledige aanvraag die u na een verzoek van de IND niet aanvult, wordt niet in behandeling genomen of afgewezen, en de leges krijgt u dan niet terug. En elke aanvulling die de IND moet opvragen, verlengt de wachttijd.

Hoe lang mag de IND over uw aanvraag doen?

Voor een reguliere verblijfsvergunning, ook via de TEV-procedure, is de wettelijke beslistermijn negentig dagen. Voor studie en wetenschappelijk onderzoek is dat zestig dagen en voor een vergunning voor onbepaalde tijd zes maanden.

De termijn begint op de dag waarop de IND de aanvraag ontvangt. Is nader onderzoek nodig, dan kan de IND de termijn verlengen tot in totaal maximaal zes maanden voor reguliere aanvragen. Dat gebeurt bijvoorbeeld als documenten in het land van herkomst moeten worden geverifieerd, of als er twijfel is over de gestelde familieband. Via een erkend referent is de feitelijke behandelduur vaak korter.

Wat doet u als de IND te laat beslist?

Stuur de IND een schriftelijke ingebrekestelling. Beslist de IND twee weken daarna nog steeds niet, dan kunt u beroep instellen bij de rechtbank wegens niet tijdig beslissen. De rechtbank kan de IND een termijn opleggen om alsnog te beslissen.

Een dwangsom krijgt u niet meer. Die is in het vreemdelingenrecht per 15 april 2025 afgeschaft, zowel voor asielzaken als voor reguliere aanvragen. Wachten helpt dus niet; in gebreke stellen wel.

Wat kost een aanvraag?

De IND rekent leges die per verblijfsdoel verschillen en elk jaar per 1 januari worden aangepast. De actuele bedragen staan op de website van de IND; ga niet af op oudere publicaties. U bent de leges ook kwijt als de aanvraag wordt afgewezen.

Voor Turkse onderdanen geldt voor een aantal verblijfsdoelen een lager tarief. Dat volgt uit de standstillbepalingen in de associatieovereenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en Turkije. In bijzondere gevallen kunt u vrijstelling van leges vragen, bijvoorbeeld bij een beroep op artikel 8 EVRM als u aantoonbaar geen inkomen hebt en het bedrag ook niet kunt lenen. Die drempel is hoog en vraagt om stukken.

Wat regelt u na toekenning van de vergunning?

U haalt het verblijfsdocument op bij een IND-loket, met uw paspoort. Controleer het document direct op uw gegevens, de einddatum en de aantekening over arbeid; daaruit blijkt of en onder welke voorwaarden u mag werken.

Blijft u langer dan vier maanden, dan schrijft u zich binnen vijf dagen na aankomst in bij de gemeente waar u woont. Daarmee krijgt u een burgerservicenummer, dat u nodig hebt voor werk, een bankrekening en zorg. Wie in Nederland woont, moet zich verzekeren voor zorgkosten. Voor een aantal groepen, onder wie gezinsmigranten, geldt een inburgeringsplicht. Moet u een tbc-onderzoek doen, dan gebeurt dat in de regel binnen drie maanden na ontvangst van de vergunning.

Wat gebeurt er als u uw baan of relatie verliest?

Uw vergunning is gekoppeld aan het doel waarvoor zij is verleend. Verandert dat doel, bijvoorbeeld door ontslag of het einde van een relatie, dan verandert uw verblijfsrecht mee. Erkend referenten moeten zulke wijzigingen aan de IND melden. Doet de referent dat niet, dan riskeert hij een bestuurlijke boete en loopt u het risico dat de vergunning wordt ingetrokken.

Eindigt uw dienstverband als kennismigrant, dan hebt u in beginsel drie maanden om een nieuwe werkgever te vinden die erkend referent is. Werd u op of na 22 mei 2026 werkloos en had u de vergunning twee jaar of langer, dan is die zoekperiode zes maanden. Dezelfde verruiming geldt voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting. De zoekperiode duurt nooit langer dan de resterende geldigheid van uw vergunning. Wat er verder speelt bij een baanwissel, leest u in ons artikel over overstappen van werkgever als kennismigrant.

Een vergunning voor verblijf bij uw partner is afhankelijk van de relatie. Het einde van de relatie kan een grond zijn voor intrekking. Onder voorwaarden hebt u recht op voortgezet verblijf, bijvoorbeeld na een aantal jaren huwelijk of samenwonen, of als er sprake was van huiselijk geweld. Wat dat betekent, leest u in ons artikel over echtscheiding en verblijfsrecht.

Wanneer kunt u een vergunning voor onbepaalde tijd aanvragen?

Na vijf jaar onafgebroken rechtmatig verblijf op grond van een niet-tijdelijk verblijfsdoel. U moet daarnaast voldoende en duurzaam inkomen hebben, geen gevaar vormen voor de openbare orde en het inburgeringsdiploma of een vrijstelling hebben. De beslistermijn is zes maanden.

Naast de nationale vergunning bestaat de EU-verblijfsvergunning voor langdurig ingezetenen. Die berust op Europese regels en heeft als voordeel dat u zich onder voorwaarden ook in een andere lidstaat kunt vestigen. De verblijfseis is eveneens vijf jaar, maar niet elk verblijf telt volledig mee; verblijf voor studie telt bijvoorbeeld maar gedeeltelijk.

Voor de EU-vergunning is de inkomenseis strikt. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde op 26 juni 2025 dat op de voorwaarde van voldoende bestaansmiddelen geen uitzondering kan worden gemaakt. De vrijstellingen die bij gezinshereniging gelden, bijvoorbeeld voor een referent met een Wajong-uitkering, zijn hier niet van toepassing. De afwijzing bleef in stand.

De derde route is naturalisatie. Dat is geen verblijfsvergunning, maar het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit, met eigen voorwaarden en in veel gevallen de plicht om afstand te doen van uw huidige nationaliteit. Welke keuze wanneer verstandig is, leest u in ons artikel over naturalisatie of een vergunning voor onbepaalde tijd.

Hoe maakt u bezwaar tegen een afwijzing?

Tegen een afwijzing van een reguliere aanvraag maakt u binnen vier weken bezwaar bij de IND. Voor beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Raad van State gelden ook termijnen van vier weken.

Die termijn staat in artikel 69 van de Vreemdelingenwet 2000 en wijkt af van de zes weken die in het bestuursrecht gebruikelijk zijn. De termijn wordt niet verlengd omdat u nog stukken zoekt. Bent u te laat, dan wordt uw bezwaar niet-ontvankelijk verklaard. U kunt wel binnen de termijn een bezwaarschrift indienen en de gronden later aanvullen.

Wordt het bezwaar ongegrond verklaard, dan kunt u in beroep bij de rechtbank. Volgens de Rechtspraak duurt zo een beroepsprocedure minimaal drie maanden en vaak langer dan zes maanden. Tegen de uitspraak van de rechtbank staat hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De stappen zelf beschrijven wij in ons artikel over het bezwaar- en beroepsproces bij de IND.

Bezwaar en beroep betekenen niet altijd dat u de uitkomst in Nederland mag afwachten. Mag dat niet, dan vraagt u de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening om uitzetting te voorkomen. Wat wel en niet opschortende werking heeft, leest u in ons artikel over opschortende werking in het vreemdelingenrecht.

Laat een afwijzing beoordelen voordat u opnieuw aanvraagt. Een tweede aanvraag met dezelfde stukken leidt tot dezelfde afwijzing. Volgens artikel 4:6 van de Algemene wet bestuursrecht moet u bij een nieuwe aanvraag nieuwe feiten of veranderde omstandigheden vermelden. Doet u dat niet, dan mag de IND de aanvraag afwijzen met een verwijzing naar het eerdere besluit.

Wat gebeurt er bij verblijf zonder vergunning?

Verblijf zonder geldige verblijfstitel is onrechtmatig en kan leiden tot een terugkeerbesluit en uitzetting. Daarbij kan een inreisverbod worden opgelegd dat voor het hele Schengengebied geldt. Hoe lang dat verbod duurt, hangt af van de omstandigheden.

Onrechtmatig verblijf werkt bovendien door in latere aanvragen. Een periode zonder verblijfsrecht kan een vergunning voor onbepaalde tijd of naturalisatie in de weg staan, omdat daarvoor vijf jaar onafgebroken rechtmatig verblijf nodig is. Dien een verlengingsaanvraag daarom in voordat uw vergunning verloopt.

Wat doet u als uw verblijfsdocument kwijt of gestolen is?

Doe eerst aangifte bij de politie. Vraag daarna bij de IND een nieuw document aan en stuur een kopie van de aangifte mee. Bent u het document in het buitenland kwijtgeraakt, dan moet de aangifte in het Nederlands, Engels, Frans of Duits zijn opgesteld, of zijn vertaald. Vindt u het oude document later terug, dan levert u het in bij de IND.

De aanvraag in zes stappen

Bepaal eerst uw route en uw referent, maak daarna het dossier compleet en dien pas dan in. Legalisatie en vertaling van akten kost in veel landen weken tot maanden.

1. Stel vast of u mvv-plichtig bent en welk verblijfsdoel bij uw situatie past.
2. Ga na wie referent is en of die erkend is of voldoet aan het normbedrag dat op de datum van indiening geldt.
3. Verzamel de stukken en laat buitenlandse akten legaliseren of van een apostille voorzien en beëdigd vertalen.
4. Dien de aanvraag in en reageer direct op verzoeken van de IND om aanvullende gegevens.
5. Is de beslistermijn van negentig dagen (studie: zestig) verstreken, stel de IND dan schriftelijk in gebreke.
6. Volgt een afwijzing, maak dan binnen vier weken bezwaar (artikel 69 Vreemdelingenwet 2000).

Hoe wij u en uw referent bijstaan

• Wij stellen vast of u mvv-plichtig bent en welk verblijfsdoel past, inclusief de gevolgen voor een latere vergunning voor onbepaalde tijd.
• Wij toetsen het inkomen van de referent aan het normbedrag of salariscriterium dat op de datum van indiening geldt.
• Wij controleren het dossier vóór indiening op volledigheid, legalisatie en beëdigde vertalingen.
• Wij stellen de IND in gebreke als de beslistermijn is verstreken en stellen daarna beroep in wegens niet tijdig beslissen.
• Wij dienen binnen vier weken bezwaar of beroep in en vragen zo nodig een voorlopige voorziening aan.

Meer over onze werkwijze bij aanvragen voor werk, studie en gezinshereniging leest u op onze pagina over de verblijfsvergunning.

In het kort

• Het normbedrag voor gezinshereniging met een partner is van 1 juli tot en met 31 december 2026 € 2.337,00 bruto per maand zonder vakantiegeld; de kennismigrantencriteria gelden voor heel 2026.
• Kies het verblijfsdoel zorgvuldig: alleen niet-tijdelijk verblijf telt mee voor de vergunning voor onbepaalde tijd.
• Werkt u bij een werkgever die geen erkend referent is, dan kan uw vergunning worden ingetrokken, ook met terugwerkende kracht.
• Sinds 22 mei 2026 kan de zoekperiode na baanverlies zes maanden zijn, als u de vergunning twee jaar of langer had.
• Een dwangsom bij te laat beslissen bestaat sinds 15 april 2025 niet meer; stel de IND in gebreke en ga in beroep.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina immigratie advocaat.