Gepubliceerd op 12 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 15 september 2026
U bent medeplichtig wanneer u opzettelijk helpt bij een misdrijf dat een ander pleegt, of opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaft om dat misdrijf te plegen (artikel 48 Wetboek van Strafrecht). Medeplichtigheid is alleen strafbaar bij misdrijven, niet bij overtredingen, en het wettelijk strafmaximum is een derde lager dan voor de dader zelf.
De vraag of iemand medeplichtig is, of medepleger, of helemaal niet strafbaar, hangt af van drie dingen: wat de bijdrage precies was, op welk moment die werd geleverd en wat de betrokkene wist en wilde. Dat onderscheid bepaalt niet alleen het strafmaximum, maar ook welke verdediging kansrijk is.
Inhoudsopgave
Wat zegt de wet over medeplichtigheid?
Artikel 48 Sr noemt twee vormen. De eerste is gelijktijdige medeplichtigheid: opzettelijk behulpzaam zijn bij het plegen van het misdrijf. Denk aan iemand die tijdens een inbraak de wacht houdt of het slachtoffer afleidt. De wet stelt hier geen eisen aan de vorm van de hulp; elke opzettelijke ondersteuning tijdens de uitvoering kan volstaan.
De tweede is voorafgaande medeplichtigheid: opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen tot het plegen van het misdrijf. Hier is de wet strikter. Alleen deze drie vormen van hulp tellen: een sleutel of toegangscode geven, gereedschap of een auto ter beschikking stellen, of vertellen wanneer een pand onbewaakt is.
Artikel 52 Sr bepaalt uitdrukkelijk dat medeplichtigheid aan een overtreding niet strafbaar is. Het gaat dus altijd om hulp bij een misdrijf.
Wanneer bent u medeplichtig? De voorwaarden
Dubbel opzet
Voor medeplichtigheid is dubbel opzet vereist. U moet opzet hebben op uw eigen hulp, en u moet opzet hebben op het misdrijf dat de ander pleegt. U hoeft niet alle details te kennen, maar wel te weten om welk soort misdrijf het ging. Wie een auto uitleent in de veronderstelling dat die voor een verhuizing wordt gebruikt, is niet medeplichtig aan de overval die ermee wordt gepleegd.
Voorwaardelijk opzet kan voldoende zijn. Wist u dat er een aanmerkelijke kans was dat uw hulp voor een misdrijf zou worden gebruikt, en heeft u die kans bewust aanvaard, dan kan de rechter opzet aannemen. Hoe dat opzet wordt bewezen, hangt sterk af van chatberichten, verklaringen en de omstandigheden; zie ook ons artikel over bewijs in strafzaken.
Een bijdrage die het misdrijf daadwerkelijk bevordert
De hulp moet het misdrijf feitelijk hebben bevorderd of vergemakkelijkt. Het is niet nodig dat het misdrijf zonder uw hulp onmogelijk was geweest, maar een hulpaanbod dat geen enkele rol speelde, levert geen medeplichtigheid op.
Het misdrijf moet zijn gepleegd
Medeplichtigheid is afhankelijk van het feit van de ander. Wordt het misdrijf niet gepleegd en blijft het ook niet steken in een strafbare poging, dan is er geen strafbare medeplichtigheid. Blijft het bij een poging, dan kunt u wel medeplichtig zijn aan die poging.
Waar liggen de grenzen?
Hulp achteraf
Hulp die pas na het misdrijf wordt gegeven, is geen medeplichtigheid. Wie gestolen goederen opslaat of verkoopt, kan zich schuldig maken aan heling, en wie een dader verbergt of bewijs laat verdwijnen, aan begunstiging. Dat zijn zelfstandige misdrijven met een eigen strafmaximum. Anders ligt het wanneer de hulp achteraf vooraf is toegezegd: de toezegging dat u de daders na afloop komt ophalen, kan de uitvoering al bevorderen en daarmee wel medeplichtigheid opleveren.
Alleen aanwezig zijn of niets doen
Enkel aanwezig zijn bij een misdrijf is niet genoeg, en ook het nalaten om in te grijpen of de politie te waarschuwen maakt u in de regel niet medeplichtig. Dat ligt anders wanneer u een wettelijke of vergelijkbare plicht had om op te treden, bijvoorbeeld vanuit een toezichthoudende functie. Meer hierover leest u in ons artikel over strafbare nalatigheid.
Het verschil tussen medeplichtigheid en medeplegen
Medeplegen staat in artikel 47 Sr en wordt gestraft als daderschap: de medepleger riskeert hetzelfde strafmaximum als degene die het feit uitvoert. Voor medeplegen is een nauwe en bewuste samenwerking vereist. De Hoge Raad heeft in zijn overzichtsarrest van 2 december 2014 (ECLI:NL:HR:2014:3474) bepaald dat de intellectuele en/of materiële bijdrage van de verdachte van voldoende gewicht moet zijn. Ligt die bijdrage vooral buiten de uitvoering, zoals bij voorbereiding of het op afstand geven van instructies, dan moet de rechter extra zorgvuldig motiveren waarom toch sprake is van medeplegen.
Medeplichtigheid is een ondersteunende rol. Het verschil zit dus niet in de vraag of iemand op de plaats van het misdrijf was, maar in het gewicht van de bijdrage en de mate van samenwerking. Uitkijk staan kan medeplichtigheid zijn, maar ook medeplegen wanneer de uitkijk deel uitmaakte van een vooraf besproken taakverdeling. In veel strafzaken is precies die kwalificatie het belangrijkste verweerpunt: een bewezenverklaring van medeplichtigheid in plaats van medeplegen verlaagt het strafmaximum met een derde.
| Medeplichtigheid | Medeplegen | |
|---|---|---|
| Wetsartikel | Artikel 48 en 49 Sr | Artikel 47 Sr |
| Rol | Ondersteunend | Dader, samen met anderen |
| Vereiste | Dubbel opzet, bijdrage die het misdrijf bevordert | Nauwe en bewuste samenwerking, bijdrage van voldoende gewicht |
| Strafmaximum | Twee derde van het maximum; bij levenslang 20 jaar | Gelijk aan het maximum voor het feit |
| Bij overtredingen | Niet strafbaar | Wel strafbaar |
Naast medeplegen kent artikel 47 Sr ook het doen plegen en het uitlokken. De uitlokker brengt een ander er met bijvoorbeeld giften, beloften of bedreiging opzettelijk toe het feit te plegen, en wordt eveneens als dader gestraft.
Welke straf staat op medeplichtigheid?
Artikel 49 Sr verlaagt het maximum van de hoofdstraffen met een derde. Staat op het misdrijf levenslange gevangenisstraf, dan is het maximum voor de medeplichtige twintig jaar. De bijkomende straffen, zoals een rijontzegging of een beroepsverbod, zijn dezelfde als voor het misdrijf zelf. Bij het bepalen van de straf tellen alleen de handelingen die de medeplichtige opzettelijk heeft vergemakkelijkt of bevorderd, met hun gevolgen.
- Diefstal (artikel 310 Sr, maximaal 4 jaar): medeplichtige maximaal 2 jaar en 8 maanden
- Diefstal met braak (artikel 311 Sr, maximaal 6 jaar): medeplichtige maximaal 4 jaar
- Diefstal met geweld (artikel 312 Sr, maximaal 9 jaar): medeplichtige maximaal 6 jaar
- Moord (artikel 289 Sr, levenslang of 30 jaar): medeplichtige maximaal 20 jaar
Dit zijn wettelijke maxima. De rechter bepaalt de straf binnen dat kader en kijkt daarbij naar de ernst van het misdrijf, het gewicht van de bijdrage, eventueel financieel voordeel, de rol in de voorbereiding en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. Hoe die afweging verloopt, beschrijven wij in ons artikel over de factoren die de rechter meeweegt en over de keuze tussen taakstraf, geldboete of gevangenisstraf.
Verdacht van medeplichtigheid: waar let u op?
Als verdachte heeft u zwijgrecht en recht op bijstand van een advocaat, ook al voor het eerste verhoor. Maak daar gebruik van: verklaringen over wat u wist, zijn later vaak het belangrijkste bewijs voor opzet. Lees vooraf ons artikel over een uitnodiging voor een politieverhoor.
Inhoudelijk zijn er meestal drie verweerlijnen. Ontbrak het opzet op het misdrijf, dan volgt vrijspraak. Was de hulp van zo weinig betekenis dat zij het misdrijf niet bevorderde, of werd zij pas achteraf gegeven, dan is er geen medeplichtigheid. En stelt het Openbaar Ministerie medeplegen ten laste, dan kan de verdediging betogen dat de samenwerking niet nauw genoeg of de bijdrage niet zwaar genoeg was, zodat hooguit medeplichtigheid bewezen kan worden.
Veelgestelde vragen over medeplichtigheid
Kan ik medeplichtig zijn zonder aanwezig te zijn?
Ja. Wie vooraf opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaft, bijvoorbeeld een toegangscode of een auto, kan medeplichtig zijn zonder bij het misdrijf aanwezig te zijn.
Ben ik medeplichtig als ik niets deed om het te voorkomen?
In de regel niet. Enkel aanwezig zijn of nalaten om in te grijpen levert geen medeplichtigheid op, tenzij u een bijzondere plicht had om op te treden.
Is hulp na het misdrijf medeplichtigheid?
Nee. Hulp achteraf kan wel een zelfstandig misdrijf zijn, zoals heling of begunstiging. Alleen als de hulp vooraf was toegezegd en daardoor de uitvoering bevorderde, kan medeplichtigheid worden aangenomen.
Hoeveel lager is de straf voor een medeplichtige?
Het wettelijk strafmaximum is een derde lager dan voor het misdrijf zelf (artikel 49 Sr). Bij misdrijven waarop levenslang staat, is het maximum twintig jaar. De rechter kan binnen dat maximum lager straffen.
Wat is het verschil met medeplegen?
Een medepleger werkt nauw en bewust samen met de andere daders en levert een bijdrage van voldoende gewicht; hij wordt als dader gestraft. Een medeplichtige ondersteunt alleen en riskeert een maximum dat een derde lager ligt.
Advies bij verdenking van medeplichtigheid
Of uw rol juridisch medeplichtigheid, medeplegen of geen strafbare deelneming is, hangt af van details in het dossier. De strafrechtadvocaten van Law & More beoordelen het bewijs voor opzet en bijdrage, staan u bij tijdens het verhoor en voeren het verweer op de kwalificatie. Neem contact op zodra u als verdachte wordt uitgenodigd.
