Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Online gedrag is strafbaar zodra het onder een bestaande strafbepaling valt; grof of kwetsend gedrag is op zichzelf niet strafbaar. Het internet kent geen eigen strafrecht: de rechter toetst aan de gewone bepalingen uit het Wetboek van Strafrecht (Sr), zoals bedreiging (artikel 285 Sr), belaging (artikel 285b Sr), smaad (artikel 261 Sr) en computervredebreuk (artikel 138ab Sr). Daarnaast zijn er sinds 2024 bepalingen bijgekomen die specifiek op digitaal gedrag zien, zoals doxing en het verspreiden van seksueel beeldmateriaal.
Inhoudsopgave
Wanneer wordt online gedrag strafbaar?
Uitgangspunt is het legaliteitsbeginsel van artikel 1 Sr: een feit is alleen strafbaar als een wettelijke bepaling dat vooraf zegt. Er moet dus altijd een concrete bepaling zijn waaronder uw gedraging valt. Vervelend of kwetsend gedrag komt pas in het strafrecht als het de omschrijving van een strafbepaling vervult.
Drie elementen bepalen in de praktijk de uitkomst. Ten eerste de inhoud: is er gedreigd met een misdrijf, wordt een concreet feit beweerd, of is het een scherpe mening? Ten tweede het patroon: één uitlating is iets anders dan een reeks berichten die samen een stelselmatige inbreuk op iemands privéleven vormen. Ten derde het oogmerk: bij doxing en belaging is beslissend wat u met de gedraging wilde bereiken.
Het bereik telt vooral mee bij de straf. Een bedreiging in een privéchat is even strafbaar als dezelfde bedreiging op een openbare tijdlijn, maar de openbaarheid en het aantal lezers wegen mee in de ernst.
| Online gedraging | Strafbepaling | Klacht van slachtoffer nodig? |
|---|---|---|
| Dreigen met geweld of een ander zwaar misdrijf | Bedreiging, art. 285 Sr | Nee |
| Schelden zonder concreet feit | Eenvoudige belediging, art. 266 Sr | Ja (art. 269 Sr) |
| Iemand publiek van een concreet feit beschuldigen | Smaad, art. 261 Sr; laster bij bewuste onwaarheid, art. 262 Sr | Ja (art. 269 Sr) |
| Stelselmatig lastigvallen, nepaccounts | Belaging, art. 285b Sr | Ja |
| Persoonsgegevens delen om iemand bang te maken | Doxing, art. 285d Sr (sinds 1 januari 2024) | Nee |
| Groepsbelediging, aanzetten tot haat | Art. 137c, 137d en 137e Sr | Nee |
| Oproepen tot strafbare feiten of geweld | Opruiing, art. 131 Sr | Nee |
| Inloggen op andermans account | Computervredebreuk, art. 138ab Sr | Nee |
| Intieme beelden zonder toestemming verspreiden | Art. 254ba Sr (sinds 1 juli 2024) | Nee |
Wanneer is een online dreigement strafbaar?
Bedreiging is strafbaar op grond van artikel 285 Sr. Vereist is een dreiging met een in dat artikel genoemd misdrijf, zoals een misdrijf tegen het leven, zware mishandeling of brandstichting. De dreiging moet zo zijn dat bij de bedreigde redelijke vrees kon ontstaan dat het feit zou worden gepleegd. Of u de dreiging echt wilde uitvoeren, doet niet ter zake.
Het Gerechtshof Den Haag oordeelde op 15 september 2025 (ECLI:NL:GHDHA:2025:2111) over een vrouw die in een openbare Facebook-livevideo, met ruim 7.900 volgers, politieagenten voorhield dat zij voor een volkstribunaal konden worden gesleept en dat de doodstraf passend was. Het hof verklaarde bedreiging met een misdrijf tegen het leven bewezen. Een beroep op een ruimere vrijheid van meningsuiting werd verworpen. Opruiing achtte het hof niet bewezen, en wegens de forse overschrijding van de redelijke termijn en haar medische situatie legde het geen straf op.
Een algemene scheldkanonnade zonder concreet misdrijf is eerder belediging. Wat wel en niet als bedreiging telt, werken wij uit in ons artikel over bedreiging. Wordt de dreiging gebruikt om iets af te dwingen, zoals geld, dan gaat het om afpersing of afdreiging. Dat speelt bij sextortion en online afpersing, waarbij wordt gedreigd intiem beeldmateriaal openbaar te maken.
Wat is het verschil tussen belediging, smaad en laster online?
Belediging is schelden zonder een concreet feit te noemen (artikel 266 Sr). Smaad is iemands eer aantasten door hem van een bepaald feit te beschuldigen, met het kennelijke doel dat bekend te maken (artikel 261 Sr). Laster is smaad terwijl u weet dat het beweerde niet waar is (artikel 262 Sr); daarop staat een hogere straf.
Voor smaad geldt een uitzondering: er is geen smaad als u handelde in het algemeen belang of uit noodzakelijke verdediging, en te goeder trouw kon aannemen dat het beweerde waar was. Daardoor blijven journalistiek en klokkenluiden mogelijk. Wie ongecontroleerde beschuldigingen op sociale media zet, kan zich daar meestal niet op beroepen.
Deze delicten zijn klachtdelicten (artikel 269 Sr): zonder klacht van de beledigde wordt in beginsel niet vervolgd. De klacht moet binnen drie maanden worden gedaan (artikel 66 Sr). Daarom vraagt de politie u uitdrukkelijk te verklaren dat u vervolging wenst. Meer over de verschillen en het bewijs leest u in ons artikel over belediging, smaad en laster.
Wanneer zijn online stalking en doxing strafbaar?
Belaging, in het spraakgebruik stalking, staat in artikel 285b Sr. Strafbaar is wie wederrechtelijk stelselmatig opzettelijk inbreuk maakt op iemands persoonlijke levenssfeer, met het oogmerk die ander te dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden, of vrees aan te jagen. Stelselmatig betekent niet alleen vaak: de rechter kijkt naar aard, duur, frequentie en intensiteit van de gedragingen samen.
Online gaat het vaak om berichten via wisselende accounts, nepprofielen, het volgen van iemands activiteiten en het benaderen van diens omgeving. Belaging is een klachtdelict, dus het initiatief ligt bij het slachtoffer. Hoe u een patroon aantoont, leest u in ons artikel over stalking.
Sinds 1 januari 2024 is doxing een zelfstandig misdrijf (artikel 285d Sr). Strafbaar is het verschaffen, verspreiden of beschikbaar stellen van persoonsgegevens van een ander met het oogmerk die persoon vrees aan te jagen of ernstige overlast te bezorgen. Beslissend is dat oogmerk: ook gegevens die op zichzelf openbaar zijn, zoals een adres, kunnen eronder vallen als ze worden gedeeld om iemand te intimideren.
Wanneer zijn discriminerende uitlatingen en opruiing strafbaar?
Het opzettelijk in het openbaar beledigen van een groep mensen wegens hun ras, godsdienst of levensovertuiging, seksuele gerichtheid of handicap is strafbaar op grond van artikel 137c Sr. Aanzetten tot haat, discriminatie of geweld tegen mensen wegens die kenmerken valt onder artikel 137d Sr, en het verspreiden van zulke uitlatingen onder artikel 137e Sr.
Waar de grens met de vrijheid van meningsuiting ligt, besprak de Hoge Raad op 6 juli 2021 in de zaak-Wilders (ECLI:NL:HR:2021:1036). De Hoge Raad liet de veroordeling voor groepsbelediging zonder straf in stand. Beslissend zijn de bewoordingen, de context, of de uitlating bijdraagt aan het publieke debat en of zij onnodig grievend is. Die maatstaf geldt ook voor berichten op sociale media.
Opruiing is het in het openbaar aanzetten tot een strafbaar feit of tot geweld tegen het openbaar gezag (artikel 131 Sr). Een oproep om iemand op te zoeken of een gebouw te bestormen kan daaronder vallen, ook als niemand er gehoor aan geeft. Voor opruiing en de discriminatiedelicten is geen klacht nodig.
Wanneer zijn hacken en phishing strafbaar?
Computervredebreuk (artikel 138ab Sr) is het opzettelijk en wederrechtelijk binnendringen in een geautomatiseerd werk. Daarvan is onder meer sprake bij het doorbreken van een beveiliging, een technische ingreep, valse signalen of een valse sleutel, of het aannemen van een valse hoedanigheid. Inloggen met het wachtwoord van uw ex-partner of een collega valt daar dus onder, ook zonder hacktechniek. Neemt de dader daarna gegevens over, dan geldt een hogere strafbedreiging.
Ook de voorbereiding is strafbaar. De Rechtbank Amsterdam veroordeelde op 25 oktober 2022 een 24-jarige man tot 24 maanden gevangenisstraf, waarvan 8 voorwaardelijk (ECLI:NL:RBAMS:2022:6138). Hij had phishingpanels, phishingwebsites, software voor massamail en gekochte leads voorhanden met het oogmerk van computervredebreuk, en werd ook veroordeeld voor witwassen. Van de poging tot oplichting zelf werd hij vrijgesproken.
Phishing en internetfraude worden vervolgd als oplichting (artikel 326 Sr) als iemand door listige kunstgrepen of een samenweefsel van verdichtsels is bewogen tot afgifte van geld of goederen. Enkel niet leveren na betaling is meestal wanprestatie en geen oplichting; het gaat om de misleiding vooraf. Meer staat in ons artikel over cybercrime, phishing en ransomware.
Wanneer is het delen van seksueel beeldmateriaal strafbaar?
Sinds 1 juli 2024 geldt de Wet seksuele misdrijven, die het zedenrecht heeft herzien en hernummerd (Stb. 2024, 61). Het openbaar maken van seksueel beeldmateriaal van een ander zonder diens toestemming staat nu in artikel 254ba Sr. Daaronder valt wat wraakporno heet, en ook seksuele deepfakes waarop iemand herkenbaar is. Wie nog uitgaat van het oude artikel 139h Sr, werkt met verouderd recht.
Gaat het om beeldmateriaal van een minderjarige, dan is artikel 252 Sr van toepassing, met aanzienlijk hogere straffen. Daar is ook het bezit strafbaar, ook als het materiaal volledig kunstmatig is gemaakt. Doorsturen, opnieuw plaatsen of in een groepschat delen kan zelf als openbaar maken gelden. Ontvangt u zulk materiaal, verspreid het dan niet, ook niet om te waarschuwen, maar meld het. Dezelfde wet maakte ook seksuele intimidatie in het openbaar strafbaar, wat ook online kan spelen.
Hoe legt u bewijs vast en doet u aangifte?
Bewijs is bij online delicten het knelpunt, omdat berichten en accounts snel verdwijnen. Leg daarom eerst vast en verwijder pas daarna.
- Maak schermafbeeldingen waarop datum en tijd zichtbaar zijn, en noteer de volledige webadressen, gebruikersnamen en profielgegevens.
- Bewaar de oorspronkelijke bestanden; een export van een chatgesprek is bruikbaarder dan losse afbeeldingen.
- Doe aangifte bij de politie. Bij belediging, smaad, laster en belaging verklaart u uitdrukkelijk dat u vervolging wenst, binnen drie maanden (artikel 66 Sr).
- Meld illegale inhoud bij het platform. Onlineplatforms moeten op grond van de digitaledienstenverordening (EU) 2022/2065 een meldmechanisme aanbieden en hun besluit motiveren.
- Voeg u in de strafzaak als benadeelde partij om uw schade vergoed te krijgen.
Naast het strafrecht is er de civiele weg, die vaak sneller werkt. Een onrechtmatige uitlating kan in kort geding tot verwijdering en rectificatie leiden. U kunt de verwerkingsverantwoordelijke ook vragen uw persoonsgegevens te wissen op grond van artikel 17 van de Algemene verordening gegevensbescherming, met de Autoriteit Persoonsgegevens als toezichthouder. Welke route het snelst werkt, leest u in ons artikel over rectificatie en verwijdering van onrechtmatige uitlatingen op sociale media.
Welke straf staat er op online delicten?
De strafmaxima staan per delict in de bepaling zelf en lopen sterk uiteen. Eenvoudige belediging kent het laagste maximum; laster een hoger maximum dan smaad; bedreiging, belaging en computervredebreuk liggen daarboven. Geldboetes zijn ingedeeld in categorieën (artikel 23 Sr) waarvan de bedragen periodiek worden aangepast; raadpleeg voor het actuele bedrag de wettekst op wetten.overheid.nl.
Bij een eerste feit volgt vaak een geldboete of taakstraf, eventueel deels voorwaardelijk met bijzondere voorwaarden zoals een contactverbod. Bij herhaling, een groot bereik of ernstige gevolgen voor het slachtoffer ligt een vrijheidsstraf meer voor de hand. Dat de rechter soms geen straf oplegt, zoals in de Facebook-zaak van 2025 en de zaak-Wilders, hing samen met de bijzondere omstandigheden van die zaken. Voor minderjarigen geldt het jeugdstrafrecht.
Een veroordeling komt in de justitiële documentatie en kan later een verklaring omtrent het gedrag in de weg staan. Daarnaast kan het slachtoffer schadevergoeding vorderen. Wie als verdachte wordt uitgenodigd voor een verhoor, heeft het recht om te zwijgen (artikel 29 Sv) en om eerst een strafrechtadvocaat te raadplegen.
Wat controleert u als u verdacht wordt van een online delict?
- Welke bepaling wordt u verweten? Een scheldwoord is iets anders dan een bedreiging, en het verschil bepaalt het strafmaximum.
- Gaat het om een klachtdelict, is er dan een tijdige klacht van de beledigde of belaagde? Zonder klacht kan het OM in beginsel niet vervolgen.
- Kan worden bewezen dat u het account bediende? Bij gedeelde of overgenomen accounts is dat niet vanzelfsprekend.
- Verwijder niets voordat u met uw advocaat heeft overlegd; ook dat kan later tegen u worden uitgelegd.
Wat doen wij bij online delicten?
Wij staan zowel verdachten als slachtoffers bij:
- Wij beoordelen welke strafbepaling op de berichten of beelden van toepassing is.
- Wij staan u als verdachte bij tijdens het politieverhoor en op de zitting.
- Wij helpen u als slachtoffer met het vastleggen van bewijs en een tijdige klacht.
- Wij vorderen in kort geding verwijdering en rectificatie van onrechtmatige uitlatingen.
- Wij voegen u als benadeelde partij in de strafzaak.
Strafbaar online gedrag in vijf punten
- Online gedrag is alleen strafbaar als het onder een bestaande strafbepaling valt (artikel 1 Sr).
- Een dreigement in een livevideo is bedreiging als het redelijke vrees kan wekken (Hof Den Haag 15 september 2025).
- Belediging, smaad, laster en belaging vragen een klacht binnen drie maanden.
- Doxing (sinds 1 januari 2024) en het verspreiden van seksueel beeldmateriaal (sinds 1 juli 2024) hebben eigen bepalingen.
- Inloggen met andermans wachtwoord is al computervredebreuk.
Veelgestelde vragen over strafbaar online gedrag
Is cyberpesten een apart misdrijf?
Nee, cyberpesten staat als zodanig niet in de wet. De gedragingen waaruit het bestaat wel: belediging (artikel 266 Sr), smaad (artikel 261 Sr), bedreiging (artikel 285 Sr), belaging (artikel 285b Sr) en doxing (artikel 285d Sr). De officier van justitie kiest de bepaling die past bij wat er feitelijk is gebeurd.
Ben ik strafbaar als ik een bericht van een ander deel?
Dat kan. Bij discriminerende uitlatingen is het verspreiden zelfstandig strafbaar (artikel 137e Sr), en bij seksueel beeldmateriaal kan doorsturen als openbaar maken gelden (artikel 254ba Sr). Ook wie een smadelijk bericht doorplaatst, kan zelf smaad plegen. Of een enkele like al genoeg is, hangt af van de omstandigheden en is in de rechtspraak niet eenduidig beantwoord.
Moet de dader in Nederland zitten om vervolgd te kunnen worden?
Niet altijd. Het Nederlandse strafrecht kan ook gelden voor feiten die vanuit het buitenland gevolgen in Nederland hebben, maar opsporing en vervolging zijn dan lastiger. Doe in elk geval aangifte en leg het bewijs vast; de politie kan via internationale rechtshulp gegevens opvragen.