Wanneer is online gedrag strafbaar? Grenzen en wetsartikelen

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 11 september 2026

Strafbaar online gedrag bestaat niet als aparte categorie in de wet: het internet kent geen eigen strafrecht. Wat u online doet, wordt beoordeeld aan de hand van de gewone bepalingen uit het Wetboek van Strafrecht, zoals bedreiging (artikel 285 Sr), belaging (artikel 285b Sr), smaad (artikel 261 Sr) en computervredebreuk (artikel 138ab Sr). Daarnaast zijn er de laatste jaren wel bepalingen bijgekomen die specifiek op digitaal gedrag zijn geschreven.

Wanneer wordt online gedrag strafbaar?

Uitgangspunt is het legaliteitsbeginsel van artikel 1 Sr: geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling. Er moet dus altijd een concrete bepaling zijn waaronder uw gedraging valt. Vervelend, grof of kwetsend gedrag is op zichzelf niet strafbaar; pas wanneer het de delictsomschrijving van een strafbepaling vervult, komt het strafrecht in beeld.

Drie elementen bepalen in de praktijk de uitkomst. Ten eerste de inhoud: is er gedreigd met een misdrijf, is een feit beweerd dat iemands eer aantast, of gaat het om een mening die scherp maar niet meer dan dat is? Ten tweede het patroon: een eenmalige uitlating is iets anders dan een reeks berichten die samen een stelselmatige inbreuk op iemands persoonlijke levenssfeer opleveren. Ten derde het oogmerk: bij verschillende bepalingen, zoals doxing en belaging, is beslissend wat u met de gedraging beoogde.

Het bereik telt mee bij de strafmaat, niet bij de strafbaarheid. Een bedreiging in een prive-app is even strafbaar als dezelfde bedreiging in een openbare tijdlijn, maar de openbaarheid en het aantal mensen dat het ziet, wegen wel mee in de ernst en dus in de straf.

Bedreiging en afdreiging via internet

Bedreiging is strafbaar op grond van artikel 285 Sr. Vereist is een dreiging met een in dat artikel genoemd misdrijf, zoals een misdrijf tegen het leven gericht, zware mishandeling of brandstichting, en die dreiging moet van dien aard zijn dat bij de bedreigde de redelijke vrees kon ontstaan dat het feit zou worden gepleegd. Of u de dreiging werkelijk wilde uitvoeren, is niet van belang.

Een dreigement dat in het luchtledige hangt, valt daar niet snel onder: een algemene scheldkanonnade zonder concreet misdrijf is eerder belediging. Wel kan een reeks vage dreigementen samen een strafbaar patroon vormen. Wat wel en niet als bedreiging telt, werken wij uit in ons artikel over bedreiging.

Wordt de dreiging gebruikt om iets af te dwingen, dan komen andere bepalingen in beeld. Afpersing en afdreiging, waarbij iemand met geweld of met openbaarmaking van gevoelige informatie wordt gedwongen tot afgifte van geld of goederen, zijn zelfstandige misdrijven. Dat speelt bij sextortion, waarbij met het openbaar maken van intiem beeldmateriaal wordt gedreigd. Hoe die zaken juridisch liggen, beschrijven wij in ons artikel over sextortion en online afpersing.

Belediging, smaad en laster op internet

Deze drie worden vaak door elkaar gehaald, terwijl het onderscheid juridisch beslissend is. Eenvoudige belediging is het aanranden van iemands eer of goede naam zonder dat een concreet feit wordt beweerd, bijvoorbeeld een scheldwoord (artikel 266 Sr). Smaad is het aantasten van iemands eer of goede naam door de telastlegging van een bepaald feit, met het kennelijke doel daaraan ruchtbaarheid te geven (artikel 261 Sr). Laster is smaad waarbij de dader weet dat het beweerde feit in strijd met de waarheid is (artikel 262 Sr) en is daarom zwaarder strafbaar.

Voor smaad bestaat een belangrijke uitzondering: er is geen sprake van smaad wanneer de dader heeft gehandeld in het algemeen belang of tot noodzakelijke verdediging, en te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het beweerde waar was. Die exceptie is de reden dat journalistiek en klokkenluiden mogelijk blijven. Zij gaat niet op wanneer u ongeverifieerde beschuldigingen op sociale media plaatst.

Beledigingsdelicten zijn klachtdelicten (artikel 269 Sr): zonder klacht van de beledigde wordt in beginsel niet vervolgd. Dat verklaart waarom de politie u vraagt uitdrukkelijk te verklaren dat u vervolging wenst. Het verschil tussen de drie delicten en de bewijsproblemen die daarbij horen, leggen wij uit in ons artikel over belediging, smaad en laster.

Belaging en doxing

Belaging, in het spraakgebruik stalking, is strafbaar op grond van artikel 285b Sr. De kern is dat iemand wederrechtelijk stelselmatig opzettelijk inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer van een ander, met het oogmerk die ander te dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden, dan wel vrees aan te jagen. Stelselmatig betekent niet uitsluitend vaak: de rechter kijkt naar aard, duur, frequentie en intensiteit van de gedragingen in onderling verband.

Online neemt belaging vaak de vorm aan van berichten via wisselende accounts, het aanmaken van nepprofielen, het volgen van iemands activiteiten en het benaderen van diens omgeving. Belaging is een klachtdelict, dus het initiatief ligt bij het slachtoffer. Wat u kunt doen om een patroon aan te tonen en welke maatregelen daarnaast mogelijk zijn, beschrijven wij in ons artikel over stalking.

Sinds 1 januari 2024 kent de wet daarnaast een zelfstandige strafbaarstelling van doxing (artikel 285d Sr). Strafbaar is het zich verschaffen, verspreiden of anderszins beschikbaar stellen van persoonsgegevens van een ander met het oogmerk die persoon vrees aan te jagen of ernstige overlast te bezorgen. Doorslaggevend is dat oogmerk: ook gegevens die op zichzelf openbaar zijn, zoals een adres uit een register, kunnen onder de bepaling vallen wanneer zij worden gedeeld om iemand te intimideren.

Discriminerende uitlatingen en opruiing

Het openbaar beledigen van een groep mensen wegens hun ras, godsdienst of levensovertuiging, geslacht, seksuele gerichtheid of handicap is strafbaar op grond van artikel 137c Sr. Het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden tegen mensen wegens die kenmerken valt onder artikel 137d Sr, en het openbaar maken of verspreiden van dergelijke uitlatingen onder artikel 137e Sr.

Bij deze delicten gaat het om uitlatingen in het openbaar. Een gesloten groepschat kan onder omstandigheden toch als openbaar gelden, afhankelijk van de omvang en de toegankelijkheid van de groep. Het delen of doorplaatsen van andermans discriminerende bericht kan zelfstandig strafbaar zijn: verspreiden is een eigen gedraging.

Daarnaast bestaat opruiing: het in het openbaar mondeling of bij geschrift aanzetten tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag (artikel 131 Sr). Een oproep om iemand op te zoeken of een gebouw te bestormen valt daaronder, ook als niemand aan de oproep gehoor geeft. Anders dan bij de beledigingsdelicten is hiervoor geen klacht nodig; het Openbaar Ministerie kan zelfstandig vervolgen.

Hacken, phishing en digitale fraude

Computervredebreuk staat in artikel 138ab Sr: het opzettelijk en wederrechtelijk binnendringen in een geautomatiseerd werk. Van binnendringen is onder meer sprake bij het doorbreken van een beveiliging, bij een technische ingreep, bij het gebruik van valse signalen of een valse sleutel en bij het aannemen van een valse hoedanigheid. Inloggen met het wachtwoord van uw ex-partner of van een collega valt daar dus onder, ook zonder enige hacktechniek.

De strafbedreiging loopt op wanneer de dader daarna gegevens overneemt of vastlegt, of via het binnengedrongen systeem doordringt tot andere systemen. Daarnaast zijn er zelfstandige bepalingen voor het onbruikbaar maken of ontoegankelijk maken van gegevens, wat bij ransomware en DDoS-aanvallen speelt, en voor het aftappen of opnemen van gegevens.

Phishing en handelsfraude via internet worden vervolgd als oplichting (artikel 326 Sr). Daarvoor is vereist dat iemand door een samenweefsel van verdichtsels, een valse naam of een valse hoedanigheid, of door listige kunstgrepen is bewogen tot afgifte van een goed of tot het aangaan van een schuld. Het enkel niet leveren na betaling is civielrechtelijke wanprestatie en niet zonder meer oplichting; het gaat om de misleiding vooraf. Meer hierover staat in ons artikel over cybercrime, phishing en ransomware.

Seksueel beeldmateriaal en de Wet seksuele misdrijven

Sinds 1 juli 2024 geldt de Wet seksuele misdrijven, die het zedenrecht ingrijpend heeft herzien en hernummerd. Voor online gedrag is vooral van belang dat het openbaar maken van seksueel beeldmateriaal van een ander zonder diens toestemming zelfstandig strafbaar is gesteld in artikel 254ba Sr. Daaronder valt wat in het spraakgebruik wraakporno heet, en eveneens seksuele deepfakes: gemanipuleerd of gegenereerd materiaal waarop iemand herkenbaar is.

Deze bepaling verving de oudere strafbaarstelling die op dit terrein werd gebruikt. Wie nog uitgaat van artikel 139h Sr, werkt met verouderd recht. Gaat het om beeldmateriaal van een minderjarige, dan is artikel 252 Sr van toepassing; daarvoor gelden aanzienlijk hogere strafmaxima en is ook het bezit strafbaar, ongeacht hoe het materiaal is verkregen en ook wanneer het volledig kunstmatig is vervaardigd.

Van belang is dat doorsturen, opnieuw plaatsen of in een groepschat delen zelfstandig als openbaar maken kan gelden. Ontvangt u dergelijk materiaal, verspreid het dan niet, ook niet om te waarschuwen, en meld het. Daarnaast heeft de wet seksuele intimidatie in het openbaar strafbaar gesteld, wat ook op digitale communicatie kan zien.

Aangifte, bewijs en wat u zelf kunt doen

Bewijs is bij online delicten het knelpunt, omdat berichten en accounts snel verdwijnen. Leg daarom eerst vast en verwijder daarna pas. Maak schermafbeeldingen waarop de datum en tijd zichtbaar zijn, noteer de volledige webadressen, de gebruikersnamen en de profielgegevens, en bewaar de oorspronkelijke bestanden met hun metagegevens. Een export van een chatgesprek is bruikbaarder dan losse afbeeldingen.

Doe vervolgens aangifte. Bij de beledigingsdelicten en bij belaging is een klacht vereist: verklaar uitdrukkelijk dat u vervolging wenst en let op de termijn waarbinnen dat moet gebeuren. Hoe een aangifte verloopt en wat u daarbij kunt verwachten, beschrijven wij in ons artikel over aangifte doen bij de politie. Als benadeelde partij kunt u zich in de strafzaak voegen om uw schade vergoed te krijgen.

Naast het strafrecht loopt de civiele en bestuursrechtelijke weg, die vaak sneller resultaat geeft. Een onrechtmatige uitlating kan in kort geding tot verwijdering en rectificatie leiden. Onlineplatforms moeten op grond van de digitaledienstenverordening (EU) 2022/2065 een kennisgevings- en actiemechanisme aanbieden waarmee u illegale inhoud kunt melden, en zij moeten hun besluit motiveren. Verder kunt u de verwerkingsverantwoordelijke verzoeken uw persoonsgegevens te wissen op grond van artikel 17 van de Algemene verordening gegevensbescherming, met de Autoriteit Persoonsgegevens als toezichthouder. Welke route in uw geval het snelst werkt, leest u in ons artikel over rectificatie en verwijdering van onrechtmatige uitlatingen op sociale media.

Welke straf staat er op online delicten?

De strafmaxima staan per delict in de betreffende bepaling en lopen sterk uiteen. Eenvoudige belediging kent het laagste maximum, laster een aanzienlijk hoger maximum dan smaad, en bedreiging, belaging en computervredebreuk zitten daar weer boven, met verhoging wanneer gegevens zijn overgenomen of wanneer sprake is van een kwetsbaar slachtoffer. Geldboetes worden uitgedrukt in categorieen, waarvan de bedragen periodiek worden geindexeerd; kijk voor het actuele bedrag altijd in de wet zelf.

In de praktijk wordt bij een eerste feit vaak een geldboete of een taakstraf opgelegd, eventueel met een voorwaardelijk deel en bijzondere voorwaarden zoals een contactverbod of een gedragsinterventie. Bij herhaling, bij een groot bereik of bij ernstige gevolgen voor het slachtoffer verschuift het beeld naar een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Voor minderjarigen geldt het jeugdstrafrecht, met eigen sancties en lagere maxima.

Onderschat de gevolgen buiten de straf niet. Een veroordeling wordt geregistreerd in de justitiele documentatie en kan later in de weg staan bij een verklaring omtrent het gedrag. Bij online delicten komt daar vaak een civiele schadevergoeding bij, en soms een contact- of gebiedsverbod. Wie als verdachte wordt uitgenodigd voor een verhoor, doet er verstandig aan eerst een strafrechtadvocaat te raadplegen.

Veelgestelde vragen over strafbaar online gedrag

Advies bij online delicten

Of u nu slachtoffer bent van een online campagne of zelf als verdachte bent aangemerkt: de uitkomst wordt bepaald door de kwaliteit van het dossier. Wie op tijd bewijs vastlegt, de juiste bepaling kiest en de klachttermijn bewaakt, staat aanmerkelijk sterker.

Law & More beoordeelt of een uitlating of gedraging de grens overschrijdt, begeleidt uw aangifte of klacht, vordert verwijdering en rectificatie langs civiele weg en staat verdachten bij tijdens het verhoor en op de zitting. Neem gerust contact op om uw situatie voor te leggen.