Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Tijd is essentieel in een contract als uit de overeenkomst blijkt dat de afgesproken termijn een uiterste termijn is: een fatale termijn. Verstrijkt zo’n termijn zonder nakoming, dan is de wederpartij zonder ingebrekestelling in verzuim (artikel 6:83 sub a BW); bij een gewone termijn moet u haar eerst schriftelijk een redelijke termijn geven (artikel 6:82 BW).
Een fatale termijn betekent niet dat de wederpartij automatisch aansprakelijk is voor alle schade. Voor schadevergoeding moet de vertraging haar wel kunnen worden toegerekend; bij overmacht is zij geen schadevergoeding verschuldigd (artikel 6:75 BW).
Inhoudsopgave
Wat zegt de wet over termijnen in een contract?
Is geen termijn afgesproken, dan kan de verbintenis direct worden nagekomen en kan ook direct nakoming worden gevorderd (artikel 6:38 BW). Is wel een termijn afgesproken, dan wordt vermoed dat die termijn bedoeld is ten gunste van de schuldenaar (artikel 6:39 BW).
Dat vermoeden betekent dat de schuldeiser vóór het verstrijken van de termijn geen nakoming kan eisen. De schuldenaar mag wel eerder presteren. Partijen kunnen anders afspreken, bijvoorbeeld dat een leverancier niet vóór een bepaalde datum mag leveren omdat de afnemer nog geen opslagruimte heeft.
Daarnaast kent het contractenrecht termijnen die de overeenkomst zelf begrenzen, zoals een einddatum van een contract voor bepaalde tijd. Die termijnen gaan niet over het moment van nakoming, maar over de duur van de overeenkomst.
Wanneer is een termijn fataal?
Een termijn is fataal als partijen hem als uiterste termijn hebben bedoeld. Dat bepaalt de rechter door de overeenkomst uit te leggen naar wat partijen over en weer redelijkerwijs mochten verwachten.
Een termijn is niet fataal alleen omdat er een datum in het contract staat. In de praktijk gaat de rechter bij een gewone leverdatum vaak uit van een streefdatum, tenzij de afspraken iets anders laten zien. Aanwijzingen voor een fatale termijn zijn:
- uitdrukkelijke woorden als “fatale termijn” of “uiterste leverdatum”, eventueel met de toevoeging dat geen ingebrekestelling nodig is;
- een prestatie die na de datum geen zin meer heeft, zoals catering voor een evenement op een vaste dag;
- afspraken over wat er gebeurt als de termijn wordt overschreden, zoals een boete per dag;
- gedrag van partijen, bijvoorbeeld als zij eerdere termijnen zonder bezwaar hebben laten verschuiven, wat juist tegen een fatale termijn pleit.
Staat er alleen een boete per dag vertraging, dan is de termijn daarmee niet zonder meer fataal. Bij een prestatie die na de datum zinloos is, is vaak sprake van blijvende onmogelijkheid. Dan is geen ingebrekestelling nodig, ook als de termijn niet uitdrukkelijk fataal is (artikel 6:74 lid 2 BW).
Wat zijn de gevolgen als een fatale termijn verstrijkt?
De wederpartij is direct in verzuim. U kunt dan zonder ingebrekestelling vertragingsschade vorderen, de overeenkomst ontbinden of vervangende schadevergoeding vorderen.
Nakoming
U kunt nog steeds nakoming vorderen, zolang de prestatie mogelijk is. Het verstrijken van een fatale termijn ontneemt de schuldeiser dat recht niet.
Naast nakoming kunt u schadevergoeding wegens vertraging vorderen over de periode van verzuim (artikel 6:85 BW). Let op: in verzuim komt ook het risico van overmacht dat zich daarna voordoet, voor rekening van de schuldenaar (artikel 6:84 BW).
Ontbinding
U kunt de overeenkomst ontbinden door een schriftelijke verklaring (artikel 6:265 en 6:267 BW). Ontbinding is niet mogelijk als de tekortkoming gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding niet rechtvaardigt.
Ontbinding werkt niet terug: zij bevrijdt partijen van hun verplichtingen voor de toekomst (artikel 6:269 BW). Al verrichte prestaties moeten wel ongedaan worden gemaakt; een vooruitbetaling krijgt u dus terug (artikel 6:271 BW). Meer over de mogelijkheden leest u bij contractuele remedies bij wanprestatie.
Vervangende schadevergoeding en dekkingskoop
U kunt de nakoming omzetten in vervangende schadevergoeding door een schriftelijke mededeling aan de schuldenaar in verzuim (artikel 6:87 BW). Een dekkingskoop, waarbij u elders koopt en het prijsverschil verhaalt, past in dit stelsel.
De schade moet in verband staan met de vertraging en aan de schuldenaar kunnen worden toegerekend (artikel 6:98 BW). Heeft u de schade niet beperkt waar dat redelijkerwijs kon, dan kan de vergoeding lager uitvallen (artikel 6:101 BW). Redelijke kosten om buiten rechte betaling te krijgen kunt u ook vorderen (artikel 6:96 lid 2 BW).
Wat als de termijn niet fataal is?
Dan moet u de wederpartij eerst schriftelijk in gebreke stellen met een redelijke termijn om alsnog na te komen (artikel 6:82 BW). Pas na het verstrijken daarvan is zij in verzuim.
Een ingebrekestelling is ook niet nodig als de wederpartij meedeelt dat zij niet zal nakomen (artikel 6:83 sub c BW). Twijfelt u of een termijn fataal is, stuur dan toch een ingebrekestelling. Een ontbinding of vordering die achteraf op een niet-fatale termijn blijkt te rusten, kan anders mislukken, en een te vroege ontbinding kan zelf een tekortkoming opleveren. Lees ook over contractbreuk.
Hoe zit het met termijnen in een arbeidsovereenkomst?
Een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd eindigt van rechtswege op de einddatum, zonder opzegging (artikel 7:667 lid 1 BW). De werkgever moet bij een contract van zes maanden of langer wel uiterlijk één maand voor het einde schriftelijk laten weten of hij het contract wil voortzetten (artikel 7:668 lid 1 BW).
Doet de werkgever dat niet of te laat, dan is hij een vergoeding verschuldigd van ten hoogste één maandloon. Laat hij de werknemer na de einddatum zonder tegenspraak doorwerken, dan wordt het contract verlengd voor dezelfde duur, met een maximum van een jaar (artikel 7:668 lid 4 BW). Meer hierover leest u bij de aanzegtermijn bij een tijdelijk contract.
Volgens de ketenregeling ontstaat een contract voor onbepaalde tijd na meer dan drie tijdelijke contracten of na een keten van meer dan 36 maanden (artikel 7:668a BW). De keten wordt doorbroken door een tussenpoos van meer dan zes maanden. De Wet meer zekerheid flexwerkers verlengt die tussenpoos naar drie jaar; de hoofdonderdelen treden naar verwachting op 1 januari 2028 in werking. Zie ook het arbeidscontract voor bepaalde tijd.
Hoe legt u een termijn goed vast?
Noem een exacte datum en vermeld uitdrukkelijk dat de termijn fataal is en dat overschrijding zonder ingebrekestelling tot verzuim leidt. Leg daarnaast vast wat de gevolgen zijn, zoals een boete of een ontbindingsrecht.
Vermijd vage woorden als “spoedig” of “zo snel mogelijk”. Regel ook wat er gebeurt bij overmacht en hoe partijen een termijn kunnen verschuiven, bijvoorbeeld alleen schriftelijk. Zo voorkomt u discussie over de vraag of een termijn stilzwijgend is losgelaten. Meer tips leest u bij heldere afspraken in een dienstverleningsovereenkomst.
Waar let u op als schuldeiser?
- Controleer of de termijn in het contract uitdrukkelijk als fataal is aangeduid.
- Stuur bij twijfel een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn.
- Accepteer een latere levering niet zonder voorbehoud als u schadevergoeding wilt vorderen.
- Leg uw schade vast en beperk haar waar mogelijk.
- Ontbind schriftelijk en noem de overschreden termijn.
Waar let u op als schuldenaar?
- Signaleer dreigende vertraging tijdig en schriftelijk, met de oorzaak.
- Vraag om schriftelijke bevestiging van een nieuwe termijn.
- Ga na of de vertraging door overmacht komt (artikel 6:75 BW) of door een overmachtsclausule wordt gedekt.
- Controleer of een ontvangen ontbinding terecht is; was de termijn wel fataal?
Wat kunnen wij voor u doen bij een overschreden termijn?
- Beoordelen of de termijn in uw contract fataal is en of de wederpartij in verzuim is.
- Een ingebrekestelling, ontbindingsverklaring of omzettingsmededeling opstellen.
- Termijnclausules in uw contracten opstellen of herzien.
- Onderhandelen over een nieuwe termijn of schadevergoeding.
- Procederen als advocaat civiel recht, of bij tijdelijke arbeidscontracten als advocaat arbeidsrecht, en termijnen bewaken.
Samengevat
- Een termijn is fataal als uit de overeenkomst blijkt dat het een uiterste termijn is; een datum alleen is niet genoeg.
- Na een fatale termijn is de wederpartij zonder ingebrekestelling in verzuim (artikel 6:83 sub a BW).
- U kunt dan nakoming, vertragingsschade, ontbinding of vervangende schadevergoeding vorderen.
- Schadevergoeding vraagt nog steeds een toerekenbare tekortkoming; bij overmacht niet.
- Bij twijfel: stuur een ingebrekestelling.
Veelgestelde vragen
Verliest de schuldenaar na een fatale termijn het recht om alsnog te presteren?
Niet automatisch. De schuldeiser mag een late prestatie weigeren als hij de overeenkomst ontbindt of nakoming omzet in vervangende schadevergoeding. Doet hij dat niet, dan kan hij de prestatie nog aanvaarden en vertragingsschade vorderen.
Is een boete per dag vertraging hetzelfde als een fatale termijn?
Nee. Een boetebeding (artikel 6:91 BW) regelt de gevolgen van vertraging, maar maakt de termijn niet vanzelf fataal. Of de boete pas na ingebrekestelling verschuldigd is, hangt af van de formulering.
Kan een fatale termijn stilzwijgend vervallen?
Ja, als de schuldeiser zich zo gedraagt dat de schuldenaar redelijkerwijs mocht aannemen dat de termijn niet meer strikt gold, bijvoorbeeld door een latere levering zonder bezwaar af te spreken. Dan is een ingebrekestelling nodig.
Wat als er helemaal geen termijn is afgesproken?
Dan kan direct nakoming worden gevorderd (artikel 6:38 BW). Voor verzuim is dan wel een ingebrekestelling met een redelijke termijn nodig.
