Gepubliceerd op 5 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026
Cancel culture wordt een juridische zaak zodra online kritiek een concrete, onvoldoende onderbouwde beschuldiging bevat die iemands eer of goede naam aantast; dat kan smaad of laster zijn en is dan meestal ook onrechtmatig. Scherpe kritiek, een boycot of een mening over iemands gedrag is daarentegen in beginsel beschermd door de vrijheid van meningsuiting, zeker bij publieke figuren en onderwerpen van algemeen belang.
Hieronder leest u waar de grens ligt, welke strafbepalingen en civiele regels gelden en welke stappen u kunt zetten als u zelf doelwit bent, of als u wordt aangesproken op wat u online heeft geplaatst.
Inhoudsopgave
Wanneer is online kritiek nog toegestaan?
Kritiek is toegestaan zolang zij een voldoende feitelijke basis heeft en niet onnodig grievend is. De vrijheid van meningsuiting staat in artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 EVRM; daartegenover staat het recht op bescherming van eer, goede naam en privéleven uit artikel 8 EVRM.
Geen van beide rechten gaat automatisch voor. De rechter weegt ze tegen elkaar af en kijkt volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad onder meer naar de volgende omstandigheden.
- Gaat het om een feitelijke beschuldiging of om een waardeoordeel? Een mening hoeft niet bewezen te worden, maar moet wel enige basis in de feiten hebben.
- Wordt de beschuldiging gesteund door het beschikbare feitenmateriaal?
- Is het onderwerp van algemeen belang en is de betrokkene een publiek figuur? Politici en bekende personen moeten meer kritiek verdragen dan privépersonen.
- Hoe is de uitlating geformuleerd, en heeft de betrokkene de kans gehad om te reageren?
- Hoe groot is het bereik en hoe ernstig zijn de gevolgen voor de betrokkene?
Wanneer is een online uitlating strafbaar?
Een uitlating is strafbaar als zij voldoet aan een delictsomschrijving uit het Wetboek van Strafrecht (Sr). Bij cancel culture gaat het vooral om smaad, laster, belediging, bedreiging en doxing.
- Smaad (artikel 261 Sr): iemand opzettelijk beschuldigen van een bepaald feit om zijn eer of goede naam aan te tasten, met het doel daar ruchtbaarheid aan te geven. Gebeurt dat in geschrift of afbeelding, zoals in een post, dan is het smaadschrift.
- Laster (artikel 262 Sr): smaad terwijl de dader weet dat de beschuldiging niet waar is. Laster wordt zwaarder bestraft.
- Eenvoudige belediging (artikel 266 Sr): een beledigende uitlating zonder concrete beschuldiging, bijvoorbeeld een scheldwoord.
- Bedreiging (artikel 285 Sr), bijvoorbeeld met geweld.
- Doxing (artikel 285d Sr): sinds 1 januari 2024 is het verspreiden van iemands persoonsgegevens om die persoon angst aan te jagen of te hinderen strafbaar.
Smaad is niet strafbaar als de dader handelde ter noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw mocht aannemen dat de beschuldiging waar was en het algemeen belang de uitlating vereiste (artikel 261 lid 3 Sr). Smaad, laster en belediging zijn klachtdelicten: het Openbaar Ministerie vervolgt in de regel alleen na een klacht van het slachtoffer (artikel 269 Sr). Meer over het verschil tussen smaad en laster leest u in een apart artikel.
Uitlatingen die een groep mensen beledigen vanwege hun ras, godsdienst, seksuele gerichtheid of handicap, of die aanzetten tot haat of discriminatie, zijn strafbaar volgens artikel 137c en 137d Sr.
Wanneer is een uitlating onrechtmatig?
Een uitlating kan onrechtmatig zijn zonder strafbaar te zijn. Dat is een onrechtmatige daad volgens artikel 6:162 BW, en de rechter beoordeelt dat met dezelfde belangenafweging als hierboven.
Bij cancel culture is vaak niet één bericht het probleem, maar het geheel: een beschuldiging die door anderen wordt gedeeld en aangevuld. Wie een onrechtmatige beschuldiging plaatst, kan aansprakelijk zijn voor de schade die daaruit voortvloeit. Ook het delen of herhalen van een beschuldiging kan zelfstandig onrechtmatig zijn. Meer hierover leest u bij onrechtmatige uitlatingen op social media.
Wat kunt u eisen als u online wordt beschuldigd?
U kunt verwijdering, een verbod op herhaling, rectificatie en schadevergoeding eisen. Bij spoed doet u dat in kort geding, dat binnen enkele weken een uitspraak kan opleveren.
- Verwijdering van de berichten en een verbod om ze opnieuw te plaatsen, vaak versterkt met een dwangsom.
- Rectificatie: de rechter kan de plaatser veroordelen om een rectificatie te publiceren (artikel 6:167 BW).
- Vergoeding van vermogensschade, zoals gemiste opdrachten, en van immateriële schade bij een aantasting van eer of goede naam (artikel 6:106 BW).
- Daarnaast kunt u aangifte doen en een klacht indienen bij de politie, zodat het Openbaar Ministerie kan vervolgen.
Wat moet een platform doen?
Een platform is in beginsel niet aansprakelijk voor wat gebruikers plaatsen, zolang het niet weet van illegale inhoud of die na een melding snel verwijdert (artikel 6 Digital Services Act). Volgens artikel 16 DSA moet elk platform een meldsysteem hebben waarmee u illegale inhoud kunt melden.
Is de plaatser anoniem, dan kunt u het platform vragen de identificerende gegevens af te geven. Weigert het platform, dan kan de rechter het daartoe verplichten als aannemelijk is dat de uitlating onrechtmatig is en er geen minder ingrijpende weg is.
Waar let u op als u zelf doelwit bent?
- Leg de berichten direct vast met schermafbeeldingen, url’s en datums, voordat ze worden verwijderd.
- Meld illegale inhoud via het meldsysteem van het platform en bewaar de bevestiging.
- Stuur de plaatser een sommatie met een korte termijn om te verwijderen en te rectificeren.
- Reageer niet met eigen beschuldigingen; ook die kunnen onrechtmatig zijn.
Waar let u op als u kritiek wilt plaatsen?
- Scheid feiten van meningen, en onderbouw elke feitelijke bewering met bronnen.
- Gebruik geen kwetsende bewoordingen die niets toevoegen aan uw punt.
- Deel geen adres, telefoonnummer of andere persoonsgegevens van de betrokkene (artikel 285d Sr).
- Krijgt u een sommatie, beoordeel dan voor de gestelde termijn of de uitlating houdbaar is.
Gaat het om reviews over uw onderneming, lees dan ook wat u kunt doen tegen negatieve of valse Google-reviews.
Wat kunnen wij voor u doen bij cancel culture en online reputatieschade?
- Wij beoordelen of de uitlatingen onrechtmatig of strafbaar zijn, of juist binnen de vrijheid van meningsuiting vallen.
- Wij stellen een sommatie op tot verwijdering en rectificatie, of reageren op een sommatie die u heeft ontvangen.
- Wij dienen meldingen en verzoeken om gegevens in bij platforms.
- Wij voeren een kort geding voor verwijdering, rectificatie en een verbod, als uw advocaat civiel recht.
- Wij onderbouwen en vorderen uw schade, en begeleiden u bij een aangifte en klacht.
Samengevat
- Kritiek en meningen zijn beschermd door artikel 7 Grondwet en artikel 10 EVRM, maar niet onbeperkt.
- Een onvoldoende onderbouwde feitelijke beschuldiging kan smaad (artikel 261 Sr) of, bij wetenschap van onwaarheid, laster (artikel 262 Sr) zijn.
- Civiel beoordeelt de rechter de uitlating als onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) met een belangenafweging.
- U kunt verwijdering, rectificatie en schadevergoeding eisen, bij spoed in kort geding.
- Platforms moeten meldingen van illegale inhoud behandelen volgens de Digital Services Act.
Veelgestelde vragen
Is oproepen tot een boycot strafbaar?
In beginsel niet. Een oproep om iemand of een bedrijf niet meer te steunen valt onder de vrijheid van meningsuiting, tenzij de oproep berust op onware beschuldigingen, bedreigend is of aanzet tot discriminatie (artikel 137d Sr).
Moet ik aangifte doen of naar de civiele rechter?
Dat kan allebei. Een aangifte kan leiden tot vervolging, maar u bepaalt dan niet zelf het tempo; via de civiele rechter vordert u zelf verwijdering, rectificatie en schadevergoeding.
Ben ik aansprakelijk als ik een beschuldiging alleen deel?
Dat kan. Wie een onrechtmatige beschuldiging verder verspreidt, kan zelf onrechtmatig handelen (artikel 6:162 BW), zeker als u er instemmend commentaar bij geeft.
Wat als de plaatser anoniem is?
Dan kunt u het platform vragen de gegevens van de plaatser af te geven. Weigert het platform, dan kan de rechter afgifte bevelen als de uitlating waarschijnlijk onrechtmatig is.
