Cancel culture juridisch: wanneer is online kritiek smaad, laster of onrechtmatig

Zakenvergadering met juridische elementen.

Gepubliceerd op 5 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Cancel culture wordt een juridische zaak zodra online kritiek een concrete, onvoldoende onderbouwde beschuldiging bevat die iemands eer of goede naam aantast. Dat kan smaad of laster zijn en is dan meestal ook onrechtmatig. Scherpe kritiek, een boycot of een mening over iemands gedrag is daarentegen in beginsel beschermd door de vrijheid van meningsuiting, zeker bij publieke figuren en onderwerpen van algemeen belang.

Hieronder leest u waar de grens ligt, welke strafbepalingen en civiele regels gelden, wat een platform volgens de Digital Services Act moet doen en welke stappen u zet als u zelf doelwit bent of als u wordt aangesproken op wat u online heeft geplaatst.

Drie mensen in een kantoor bespreken juridische documenten aan een bureau.

Waar ligt de grens tussen kritiek en een onrechtmatige beschuldiging?

Kritiek is toegestaan zolang zij een voldoende feitelijke basis heeft en niet onnodig grievend is. De vrijheid van meningsuiting staat in artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 EVRM. Daartegenover staat het recht op bescherming van eer, goede naam en privéleven uit artikel 8 EVRM.

Geen van beide rechten gaat automatisch voor. De rechter weegt ze tegen elkaar af en kijkt volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad onder meer naar de volgende omstandigheden.

  • Gaat het om een feitelijke beschuldiging of om een waardeoordeel? Een mening hoeft niet bewezen te worden, maar moet wel enige basis in de feiten hebben.
  • Wordt de beschuldiging gesteund door het beschikbare feitenmateriaal?
  • Is het onderwerp van algemeen belang en is de betrokkene een publiek figuur? Politici en bekende personen moeten meer kritiek verdragen dan privépersonen.
  • Hoe is de uitlating geformuleerd, en heeft de betrokkene de kans gehad om te reageren?
  • Hoe groot is het bereik en hoe ernstig zijn de gevolgen voor de betrokkene?

Een voorbeeld ter illustratie: “Ik vind deze trainer onbetrouwbaar en raad hem niemand aan” is een waardeoordeel. “Deze trainer heeft geld van klanten gestolen” is een feitelijke beschuldiging. Voor de tweede uitlating moet de plaatser feiten kunnen aanwijzen die haar dragen.

Welke online uitlatingen zijn strafbaar?

Een uitlating is strafbaar als zij voldoet aan een delictsomschrijving uit het Wetboek van Strafrecht (Sr). Bij cancel culture gaat het vooral om smaad, laster, belediging, bedreiging en doxing.

DelictWat is strafbaarKlacht van het slachtoffer nodig?
Smaad en smaadschrift (art. 261 Sr)Opzettelijk iemand beschuldigen van een bepaald feit om zijn eer aan te tasten, met het doel daar ruchtbaarheid aan te geven; in een post of afbeelding heet het smaadschriftJa (art. 269 Sr)
Laster (art. 262 Sr)Smaad terwijl de dader weet dat de beschuldiging niet waar is; zwaarder bestraftJa (art. 269 Sr)
Eenvoudige belediging (art. 266 Sr)Een beledigende uitlating zonder concrete beschuldiging, zoals een scheldwoordJa (art. 269 Sr)
Bedreiging (art. 285 Sr)Bijvoorbeeld bedreigen met geweldNee
Doxing (art. 285d Sr)Sinds 1 januari 2024: persoonsgegevens verspreiden om iemand angst aan te jagen of ernstige overlast te bezorgenNee
Groepsbelediging en haatzaaien (art. 137c en 137d Sr)Een groep beledigen vanwege ras, godsdienst, seksuele gerichtheid of handicap, of aanzetten tot haat of discriminatieNee

Smaad is niet strafbaar als de dader handelde ter noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw mocht aannemen dat de beschuldiging waar was en het algemeen belang de uitlating vereiste (artikel 261 lid 3 Sr). Meer over het verschil tussen smaad en laster leest u in een apart artikel.

Wanneer is een uitlating onrechtmatig zonder strafbaar te zijn?

Een uitlating kan onrechtmatig zijn zonder strafbaar te zijn. Dat is dan een onrechtmatige daad volgens artikel 6:162 BW, en de rechter beoordeelt dat met dezelfde belangenafweging als hierboven. Voor de civiele rechter is geen opzet nodig; een onvoldoende onderbouwde beschuldiging kan al genoeg zijn.

Een groep professionals bespreekt sociale media en juridische kwesties in een moderne kantooromgeving.

Bij cancel culture is vaak niet één bericht het probleem, maar het geheel: een beschuldiging die door anderen wordt gedeeld en aangevuld. Wie een onrechtmatige beschuldiging plaatst, kan aansprakelijk zijn voor de schade die daaruit voortvloeit. Ook het delen of herhalen van een beschuldiging kan zelfstandig onrechtmatig zijn, zeker met instemmend commentaar. Meer hierover leest u bij onrechtmatige uitlatingen op social media.

Wat kunt u eisen als u online wordt beschuldigd?

U kunt verwijdering, een verbod op herhaling, rectificatie en schadevergoeding eisen. Bij spoed doet u dat in kort geding, dat binnen enkele weken een uitspraak kan opleveren.

  • Verwijdering van de berichten en een verbod om ze opnieuw te plaatsen, vaak versterkt met een dwangsom.
  • Rectificatie: de rechter kan de plaatser veroordelen om een rectificatie te publiceren (artikel 6:167 BW).
  • Vergoeding van vermogensschade, zoals gemiste opdrachten, en van immateriële schade bij een aantasting van eer of goede naam (artikel 6:106 BW).
  • Daarnaast kunt u aangifte doen en een klacht indienen bij de politie, zodat het Openbaar Ministerie kan vervolgen.
RouteWat levert het opWie bepaalt het tempo
Strafrecht: aangifte en klachtMogelijke vervolging en straf; een schadevergoeding kunt u als benadeelde partij vragenHet Openbaar Ministerie
Civiel kort gedingVerwijdering, verbod, rectificatie, dwangsom; een voorlopige uitspraakU zelf, meestal binnen enkele weken
Civiele bodemprocedureDefinitief oordeel en volledige schadevergoedingU zelf, maar het duurt langer
Melding bij het platform (art. 16 DSA)Verwijdering of blokkering van illegale inhoudHet platform

Wat moet een platform doen?

Een platform is in beginsel niet aansprakelijk voor wat gebruikers plaatsen, zolang het niet weet van illegale inhoud of die na een melding snel verwijdert (artikel 6 Digital Services Act, Verordening (EU) 2022/2065). Volgens artikel 16 DSA moet elk hostingplatform een meldsysteem hebben waarmee u illegale inhoud kunt melden. Het platform moet over een melding een beslissing nemen en die motiveren.

Wat als de plaatser anoniem is?

Dan kunt u het platform of de hostingprovider vragen de identificerende gegevens af te geven. De Hoge Raad zette de voorwaarden daarvoor op 25 november 2005 op een rij in de zaak tegen Lycos (ECLI:NL:HR:2005:AU4019). Het moet voldoende aannemelijk zijn dat de informatie onrechtmatig en schadelijk is, u moet een reëel belang hebben, er mag geen minder ingrijpende weg zijn, en uw belang moet na afweging zwaarder wegen dan dat van de provider en de plaatser. Weigert het platform, dan kan de rechter afgifte bevelen als aan die voorwaarden is voldaan.

Hoe reageert u als doelwit, en hoe plaatst u kritiek zonder risico?

Als u zelf doelwit bentAls u kritiek wilt plaatsen
Leg de berichten direct vast met schermafbeeldingen, url’s en datums, voordat ze worden verwijderdScheid feiten van meningen, en onderbouw elke feitelijke bewering met bronnen
Meld illegale inhoud via het meldsysteem van het platform en bewaar de bevestigingGebruik geen kwetsende bewoordingen die niets toevoegen aan uw punt
Stuur de plaatser een sommatie met een korte termijn om te verwijderen en te rectificerenDeel geen adres, telefoonnummer of andere persoonsgegevens van de betrokkene (art. 285d Sr)
Reageer niet met eigen beschuldigingen; ook die kunnen onrechtmatig zijnKrijgt u een sommatie, beoordeel dan voor de gestelde termijn of de uitlating houdbaar is

Gaat het om reviews over uw onderneming, lees dan ook wat u kunt doen tegen negatieve of valse Google-reviews.

Hoe helpen wij bij online reputatieschade?

  • Wij beoordelen of de uitlatingen onrechtmatig of strafbaar zijn, of juist binnen de vrijheid van meningsuiting vallen.
  • Wij stellen een sommatie op tot verwijdering en rectificatie, of reageren op een sommatie die u heeft ontvangen.
  • Wij dienen meldingen en verzoeken om gegevens in bij platforms.
  • Wij voeren een kort geding voor verwijdering, rectificatie en een verbod, als uw advocaat civiel recht.
  • Wij onderbouwen uw schade en begeleiden u bij een aangifte en klacht.

Veelgestelde vragen

Is oproepen tot een boycot strafbaar?

In beginsel niet. Een oproep om iemand of een bedrijf niet meer te steunen valt onder de vrijheid van meningsuiting, tenzij de oproep berust op onware beschuldigingen, bedreigend is of aanzet tot discriminatie (artikel 137d Sr).

Moet ik aangifte doen of naar de civiele rechter?

Dat kan allebei. Een aangifte kan leiden tot vervolging, maar u bepaalt dan niet zelf het tempo. Via de civiele rechter vordert u zelf verwijdering, rectificatie en schadevergoeding.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.