Gepubliceerd op 13 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Bedrijven die prijzen afspreken, markten verdelen of aanbestedingen onderling verdelen, overtreden het kartelverbod van artikel 6 Mededingingswet en riskeren een ACM-boete van maximaal 10% van de jaaromzet per jaar dat het kartel duurde, tot 40%. De belangrijkste uitzondering is clementie: wie als eerste een kartel meldt en volledig meewerkt, kan boete-immuniteit krijgen.
De bouwsector heeft daar sinds de bouwfraude-enquête van 2002-2003 ervaring mee. Hieronder leest u wat het kartelverbod inhoudt, welke gevolgen een overtreding heeft en welke maatregelen een onderneming in elke sector kan nemen.
Inhoudsopgave
Wat verbiedt het kartelverbod?
Artikel 6 Mededingingswet verbiedt afspraken, besluiten van ondernemersverenigingen en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die de mededinging op de Nederlandse markt beperken. Kan de handel tussen lidstaten worden beïnvloed, dan geldt ook artikel 101 VWEU.
Een schriftelijk contract is niet nodig. Ook een mondelinge afspraak of een afstemming tijdens een branchebijeenkomst kan verboden zijn. De zwaarste vormen zijn:
- prijsafspraken, ook over kortingen of toeslagen;
- verdeling van markten, regio’s of klanten;
- afspraken over inschrijvingen op aanbestedingen (bid rigging), zoals wie de laagste prijs biedt;
- uitwisseling van concurrentiegevoelige informatie, zoals toekomstige prijzen of capaciteit.
Niet elke samenwerking is verboden. Een combinatie voor een opdracht die de deelnemers niet alleen kunnen uitvoeren, of afspraken met kleine marktaandelen (artikel 7 Mededingingswet), kan toegestaan zijn. Dat moet per geval worden beoordeeld.
Wat leert de bouwsector andere bedrijven?
Dat kartels vaak ontstaan uit gewoonte en vaste netwerken, niet uit een bewust plan. Na de parlementaire enquête bouwnijverheid legde de NMa, de voorganger van de Autoriteit Consument & Markt, boetes op aan een groot aantal bouwbedrijven.
De lessen gelden voor elke sector met een beperkt aantal vaste spelers, terugkerende opdrachtgevers en veel branchecontacten:
- Informeel overleg met concurrenten over prijzen of inschrijvingen is net zo verboden als een formele afspraak.
- “Iedereen deed het” is geen verweer.
- Een overtreding kan jaren later nog worden beboet en leiden tot schadeclaims.
- Bij aanbestedingen is het risico het grootst, omdat afstemming over inschrijvingen direct de prijs voor de opdrachtgever raakt.
Hoe hoog kan een kartelboete zijn?
De ACM kan een boete opleggen van maximaal € 900.000 of, als dat meer is, 10% van de jaaromzet van de onderneming (artikel 57 Mededingingswet). Bij een kartel wordt dat maximum vermenigvuldigd met het aantal jaren dat de overtreding duurde, tot maximaal vier jaar, dus tot 40% van de omzet.
Bij herhaling kan het maximum worden verdubbeld. Ook aan personen die feitelijk leiding gaven aan de overtreding kan een boete worden opgelegd (artikel 5:1 lid 3 Awb jo. artikel 51 Wetboek van Strafrecht). Een voorbeeld ter illustratie: bij een omzet van € 50 miljoen en een kartel van drie jaar ligt het wettelijk maximum op 30% van de omzet, dus € 15 miljoen. De werkelijke boete bepaalt de ACM met haar boetebeleidsregel.
Is de moedermaatschappij aansprakelijk?
Vaak wel. Volgens het Hof van Justitie EU in Akzo Nobel (10 september 2009, C-97/08 P) geldt een weerlegbaar vermoeden dat een moeder die (bijna) 100% van de aandelen houdt, beslissende invloed uitoefent en dus mee aansprakelijk is.
Welke gevolgen heeft een overtreding naast de boete?
Een onderneming kan worden uitgesloten van aanbestedingen en schadeclaims krijgen van afnemers. Die gevolgen zijn soms groter dan de boete zelf.
Kan een bedrijf worden uitgesloten van aanbestedingen?
Ja. Een aanbestedende dienst mag een inschrijver uitsluiten als er voldoende plausibele aanwijzingen zijn dat hij afspraken heeft gemaakt die de mededinging vervalsen (artikel 2.87 Aanbestedingswet 2012). Die uitsluiting is beperkt in tijd, en een onderneming kan haar betrouwbaarheid aantonen met herstelmaatregelen (self-cleaning, artikel 2.87a Aanbestedingswet 2012).
Europese aanbestedingsregels gelden voor opdrachten voor werken vanaf € 5.404.000 exclusief btw (drempel 2026-2027). Daaronder gelden de nationale regels en de Gids Proportionaliteit.
Kunnen afnemers schadevergoeding eisen?
Ja. De artikelen 6:193k en volgende BW regelen schadevergoeding wegens overtreding van het mededingingsrecht. Bij een kartel wordt vermoed dat het schade heeft veroorzaakt (artikel 6:193l BW); de karteldeelnemers moeten dat vermoeden weerleggen.
Een besluit van de ACM dat onherroepelijk is geworden, geldt als bewijs van de overtreding. Lees meer in slachtoffer van een kartel: zo claimt u schadevergoeding.
Hoe voorkomt u een kartelovertreding?
Met duidelijke regels voor contact met concurrenten, gerichte training en een meldregeling. Een compliance-programma vermindert het risico en helpt bij vroege ontdekking.
- Leg vast dat prijzen, marges, inschrijvingen en klanten nooit met concurrenten worden besproken.
- Bereid branchebijeenkomsten voor met een agenda en notulen; verlaat een gesprek dat over prijzen gaat en leg dat vast.
- Train verkopers, calculators en directie jaarlijks met voorbeelden uit uw eigen markt.
- Beoordeel combinaties en onderaanneming met concurrenten vooraf juridisch.
- Richt een interne meldregeling in, in lijn met de Wet bescherming klokkenluiders.
- Houd bij interne controle van e-mail rekening met de AVG; zie ook wat een werkgever mag controleren.
Wat doet u als u een overtreding ontdekt?
Stop de gedraging direct, stel intern de feiten vast en beoordeel snel of u een clementieverzoek bij de ACM indient. De eerste onderneming die zich meldt en volledig meewerkt, kan boete-immuniteit krijgen; latere melders kunnen een boetevermindering krijgen.
Bij een bedrijfsbezoek van de ACM heeft u een medewerkingsplicht (artikel 5:20 Awb), maar documenten met vertrouwelijke correspondentie met uw advocaat vallen onder het verschoningsrecht. Over een voorgenomen samenwerking kunt u de ACM om een informele zienswijze vragen; zie ook bestuursrechtelijke handhaving.
Wat kunnen wij voor u doen bij kartelrisico’s?
- Samenwerkingen, combinaties en brancheafspraken beoordelen aan artikel 6 Mededingingswet en artikel 101 VWEU, als onderdeel van onze praktijk Europees recht.
- Een compliance-programma en gedragsregels voor concurrentencontact opstellen.
- Bijstaan bij een bedrijfsbezoek of onderzoek van de ACM.
- Bezwaar en beroep tegen een boetebesluit voeren en termijnen bewaken.
- Schadeclaims van afnemers beoordelen of instellen, via onze advocaat ondernemingsrecht.
Samengevat
- Prijsafspraken, marktverdeling en afstemming van inschrijvingen zijn verboden (artikel 6 Mededingingswet, artikel 101 VWEU).
- De boete is maximaal 10% van de jaaromzet per kartaljaar, tot 40% (artikel 57 Mededingingswet).
- Naast de boete dreigen uitsluiting van aanbestedingen en schadeclaims (artikel 6:193k e.v. BW).
- Duidelijke regels, training en een meldregeling verkleinen het risico; clementie kan een boete voorkomen.
Veelgestelde vragen
Is een kartel in Nederland strafbaar?
Het kartelverbod wordt in Nederland bestuursrechtelijk gehandhaafd met een boete van de ACM. Bij bouwfraude kunnen wel strafbare feiten zoals valsheid in geschrift of omkoping meespelen; dat is een zaak voor het Openbaar Ministerie.
Mag ik met een concurrent samen inschrijven op een aanbesteding?
Soms. Een combinatie is in de regel toegestaan als u de opdracht niet alleen kunt uitvoeren. Kunt u dat wel, dan moet worden beoordeeld of de combinatie de mededinging beperkt.
Mag ik prijsinformatie uitwisselen via een brancheorganisatie?
Geaggregeerde, historische gegevens zijn meestal toegestaan. Individuele of toekomstige prijzen, marges en capaciteit niet, ook niet via een brancheorganisatie.
Kan de ACM ook bestuurders persoonlijk beboeten?
Ja, aan wie feitelijk leiding gaf aan de overtreding kan een boete worden opgelegd (artikel 5:1 lid 3 Awb). Daarnaast kan de onderneming de bestuurder in sommige gevallen intern aansprakelijk stellen.
Lees ook: juridische valkuilen voor ondernemers.
