Kartelboetes in de bouw: sancties, voorbeelden en hoe u een overtreding voorkomt

Gepubliceerd op 13 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Bedrijven die prijzen afspreken, markten verdelen of inschrijvingen op aanbestedingen onderling afstemmen, overtreden het kartelverbod van artikel 6 Mededingingswet. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) kan dan een boete opleggen die bij een meerjarig kartel kan oplopen tot 40% van de jaaromzet. De belangrijkste uitzondering is clementie: wie een kartel als eerste meldt en volledig meewerkt, krijgt geen boete.

De bouwsector heeft daar sinds de parlementaire enquête bouwnijverheid (2002-2003) ruime ervaring mee. Hieronder leest u wat het kartelverbod inhoudt, welke sancties er gelden en welke maatregelen een onderneming in elke sector kan nemen.

Welke afspraken vallen onder het kartelverbod?

Artikel 6 Mededingingswet verbiedt afspraken, besluiten van ondernemersverenigingen en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die de concurrentie op de Nederlandse markt beperken. Kan de handel tussen EU-lidstaten worden beïnvloed, dan geldt ook artikel 101 van het Verdrag betreffende de werking van de EU (VWEU).

Een schriftelijk contract is niet nodig. Ook een mondelinge afspraak of een afstemming tijdens een branchebijeenkomst kan verboden zijn. De zwaarste vormen zijn:

• prijsafspraken, ook over kortingen of toeslagen;
• verdeling van markten, regio’s of klanten;
• afspraken over inschrijvingen op aanbestedingen (bid rigging), zoals wie de laagste prijs biedt;
• uitwisseling van concurrentiegevoelige informatie, zoals toekomstige prijzen of capaciteit.

Niet elke samenwerking is verboden. Artikel 7 Mededingingswet zondert afspraken met een zeer beperkte omvang uit. Dat geldt bijvoorbeeld voor afspraken tussen ten hoogste acht ondernemingen met een gezamenlijke jaaromzet van niet meer dan € 5.500.000 (vooral leveranciers van goederen) of € 1.100.000 (overige gevallen). Ook een combinatie voor een opdracht die de deelnemers niet alleen kunnen uitvoeren, kan toegestaan zijn. Dat moet per geval worden beoordeeld.

Hoe zag een bouwkartel er in de praktijk uit?

Vaak was het geen bewust plan, maar een gewoonte binnen vaste netwerken. Na de parlementaire enquête bouwnijverheid legde de NMa, de voorganger van de Autoriteit Consument & Markt, boetes op aan een groot aantal bouwbedrijven.

Een concreet en kleiner voorbeeld is de zaak van twee Rotterdamse sloopbedrijven. Op 10 december 2012 beboette de NMa hen voor zogenoemde cover pricing bij vier opdrachten. Het ene bedrijf diende met medeweten van het andere een hogere prijs in, terwijl het geen belang had bij de opdracht. Zo bleef het in beeld bij de opdrachtgever, maar werd de concurrentie uitgeschakeld (bericht ACM, 20 december 2012).

De lessen gelden voor elke sector met weinig vaste spelers, terugkerende opdrachtgevers en veel branchecontacten:

• Informeel overleg met concurrenten over prijzen of inschrijvingen is net zo verboden als een formele afspraak.
• Een “beleefdheidsinschrijving” om in beeld te blijven is ook een verboden afstemming.
• “Iedereen deed het” is geen verweer.
• Een overtreding kan jaren later nog worden beboet en leiden tot schadeclaims.
• Bij aanbestedingen is het risico het grootst, omdat afstemming over inschrijvingen direct de prijs voor de opdrachtgever raakt.

Hoe hoog kan een kartelboete zijn?

Sinds 1 juli 2016 gelden hogere boetemaxima. De ACM noemde die bij de inwerkingtreding van de Wet verhoging boetemaxima ACM (bericht ACM, 1 juli 2016):

De werkelijke boete bepaalt de ACM met haar boetebeleidsregel. Die gaat uit van de omzet die met de overtreding is behaald, en houdt rekening met de ernst, de duur en verzwarende of verlichtende omstandigheden. Ook aan personen die feitelijk leiding gaven aan de overtreding kan een boete worden opgelegd (artikel 5:1 lid 3 Algemene wet bestuursrecht).

Een voorbeeld ter illustratie: bij een jaaromzet van € 50 miljoen en een kartel van drie jaar ligt het wettelijk maximum op 30% van de omzet, dus € 15 miljoen. Dat is het plafond, niet de verwachte boete.

Is de moedermaatschappij aansprakelijk?

Vaak wel. Volgens het Hof van Justitie EU in Akzo Nobel (10 september 2009, C-97/08 P) geldt een weerlegbaar vermoeden dat een moeder die (bijna) 100% van de aandelen houdt, beslissende invloed uitoefent en dus mee aansprakelijk is. Gaat het om een andere zeggenschapsstructuur, dan moet de ACM die invloed onderbouwen.

Dat bleek in het meelkartel. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) oordeelde op 19 maart 2019 dat de ACM onvoldoende had onderzocht of de beherend vennoten van een Duitse commanditaire vennootschap beslissende invloed hadden. De ACM moest de boete per vennoot beter onderbouwen of intrekken. Een beroep op beperkte draagkracht faalde wel, omdat de vennoten hun financiële gegevens niet hadden overgelegd (ECLI:NL:CBB:2019:121).

Welke gevolgen heeft een overtreding naast de boete?

Een onderneming kan worden uitgesloten van aanbestedingen en schadeclaims krijgen van afnemers. Die gevolgen zijn soms groter dan de boete zelf.

Kan een bedrijf worden uitgesloten van aanbestedingen?

Ja. Een aanbestedende dienst mag een inschrijver uitsluiten als er voldoende plausibele aanwijzingen zijn dat hij afspraken heeft gemaakt die de mededinging vervalsen (artikel 2.87 Aanbestedingswet 2012). Die uitsluiting is beperkt in tijd. Een onderneming kan haar betrouwbaarheid ook aantonen met herstelmaatregelen, zoals schadevergoeding, medewerking aan het onderzoek en organisatorische maatregelen (self-cleaning, artikel 2.87a Aanbestedingswet 2012).

Voor opdrachten boven de Europese drempelwaarden gelden de Europese aanbestedingsregels. De Europese Commissie stelt die drempels elke twee jaar opnieuw vast. Daaronder gelden de nationale regels en de Gids Proportionaliteit.

Kunnen afnemers schadevergoeding eisen?

Ja. De artikelen 6:193k en volgende van het Burgerlijk Wetboek regelen schadevergoeding wegens overtreding van het mededingingsrecht. Bij een kartel wordt vermoed dat het schade heeft veroorzaakt (artikel 6:193l BW); de karteldeelnemers moeten dat vermoeden weerleggen.

Een onherroepelijk besluit van de ACM geldt in de schadeprocedure als onweerlegbaar bewijs van de overtreding (artikel 161a Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Lees meer in slachtoffer van een kartel: zo claimt u schadevergoeding.

Welke interne regels verkleinen het kartelrisico?

Duidelijke regels voor contact met concurrenten, gerichte training en een meldregeling. Een compliance-programma vermindert het risico en helpt een overtreding vroeg te ontdekken.

• Leg vast dat prijzen, marges, inschrijvingen en klanten nooit met concurrenten worden besproken.
• Bereid branchebijeenkomsten voor met een agenda en notulen; verlaat een gesprek dat over prijzen gaat en leg dat vast.
• Train verkopers, calculators en directie jaarlijks met voorbeelden uit uw eigen markt, zoals cover pricing.
• Beoordeel combinaties en onderaanneming met concurrenten vooraf juridisch.
• Richt een interne meldregeling in, in lijn met de Wet bescherming klokkenluiders.
• Houd bij interne controle van e-mail rekening met de AVG; zie ook wat een werkgever mag controleren.

Wat doet u als u een kartelovertreding ontdekt?

Stop de gedraging direct, stel intern de feiten vast en beoordeel snel of u een clementieverzoek bij de ACM indient. Volgens de ACM krijgt de eerste melder die aan de voorwaarden voldoet geen boete, ook als de ACM al een onderzoek is gestart. Latere melders kunnen nog een verlaging krijgen als zij voldoende nieuwe informatie aanleveren (ACM, Ontloop boete, meld het kartel).

Bij een bedrijfsbezoek van de ACM heeft u een medewerkingsplicht (artikel 5:20 Awb). Vertrouwelijke correspondentie met uw advocaat valt wel onder het verschoningsrecht. Over een voorgenomen samenwerking kunt u de ACM om een informele zienswijze vragen; zie ook bestuursrechtelijke handhaving.

Hulp bij kartelrisico’s en ACM-onderzoeken

• Samenwerkingen, combinaties en brancheafspraken toetsen aan artikel 6 Mededingingswet en artikel 101 VWEU, als onderdeel van onze praktijk Europees recht.
• Een compliance-programma en gedragsregels voor concurrentencontact opstellen.
• Bijstaan bij een bedrijfsbezoek of onderzoek van de ACM.
• Bezwaar en beroep tegen een boetebesluit voeren en termijnen bewaken.
• Schadeclaims van afnemers beoordelen of instellen, via onze advocaat ondernemingsrecht.

Veelgestelde vragen

Is een kartel in Nederland strafbaar?

Het kartelverbod wordt in Nederland bestuursrechtelijk gehandhaafd met een boete van de ACM. Bij bouwfraude kunnen wel strafbare feiten zoals valsheid in geschrift of omkoping meespelen; dat is een zaak voor het Openbaar Ministerie.

Mag ik prijsinformatie uitwisselen via een brancheorganisatie?

Geaggregeerde, historische gegevens zijn meestal toegestaan. Individuele of toekomstige prijzen, marges en capaciteit niet, ook niet via een brancheorganisatie.

Kan de onderneming een boete verhalen op de bestuurder?

In sommige gevallen kan de onderneming een bestuurder intern aansprakelijk stellen voor onbehoorlijke taakvervulling (artikel 2:9 BW). Dat staat los van een eigen boete voor wie feitelijk leiding gaf.

Lees ook: juridische valkuilen voor ondernemers.