Schending van licentievoorwaarden: contractroute of IE-route en de stappen

Gepubliceerd op 11 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Wie licentievoorwaarden schendt, schiet tekort in de nakoming van de licentieovereenkomst en maakt bij intellectueel eigendom vaak ook inbreuk op het auteursrecht, merkrecht of octrooi. De licentiegever kan dan nakoming, stopzetting, schadevergoeding of ontbinding vorderen. Alleen bij een licentie zonder IE-recht erachter, of bij gebruik dat de wet zelf toestaat, blijft het bij een gewoon contractgeschil.

Hieronder leest u wat een licentie inhoudt, wanneer er sprake is van een schending, welke route (contract of IE-recht) u kiest en welke stappen u neemt als licentiegever of als licentienemer die zelf een verwijt krijgt.

Wat regelt een licentieovereenkomst?

Een licentie is toestemming van de rechthebbende om een beschermd werk, merk of octrooi te gebruiken binnen afgesproken grenzen. De licentiegever blijft eigenaar; de licentienemer krijgt alleen een gebruiksrecht.

Die grenzen staan in de licentieovereenkomst: het aantal gebruikers of installaties, het gebied, de duur, de toegestane toepassingen en de vergoeding. Wat partijen bedoelden, leest de rechter niet alleen uit de letterlijke tekst. Volgens het Haviltex-arrest van de Hoge Raad van 13 maart 1981 telt ook wat partijen in de omstandigheden redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (ECLI:NL:HR:1981:AG4158).

Welke soorten licenties komen voor?

De belangrijkste vraag is of de licentiegever het recht ook aan anderen mag geven en zelf mag blijven gebruiken. Dat bepaalt of een concurrerend gebruik door derden een schending is.

• Exclusieve licentie: alleen de licentienemer mag het recht in het afgesproken gebied gebruiken; ook de licentiegever zelf niet, tenzij dat is voorbehouden.
• Enige licentie (sole licence): de licentiegever geeft geen licenties aan anderen, maar mag het recht zelf blijven gebruiken.
• Niet-exclusieve licentie: de licentiegever mag meerdere licenties verlenen en het recht zelf gebruiken.

Leg de soort licentie uitdrukkelijk vast. Staat er niets, dan wordt de licentie in de praktijk vaak als niet-exclusief uitgelegd, en dat geeft de licentienemer weinig houvast tegen concurrenten.

Wanneer is er sprake van een schending?

Er is een schending zodra de licentienemer buiten de afgesproken grenzen gebruikt of een verplichting niet nakomt, zoals betalen of rapporteren. Of dat ook een IE-inbreuk is, hangt af van de vraag of het gebruik zonder licentie een beschermde handeling zou zijn.

• Meer installaties, gebruikers of locaties dan waarvoor betaald is.
• Gebruik na afloop of opzegging van de licentie.
• Doorgeven of sublicentiëren zonder toestemming.
• Aanpassen van software of verwijderen van auteursrechtvermeldingen, terwijl dat niet is toegestaan.
• Bij open source (zoals de GPL): software verspreiden zonder de broncode en de licentietekst mee te leveren.
• Gebruik van een merk in een andere vorm, voor andere waren of in een ander gebied dan afgesproken.

Niet elk gebruik is een schending. Volgens artikel 45j Auteurswet mag de rechtmatige verkrijger van software de handelingen verrichten die nodig zijn voor het beoogde gebruik, zoals laden en foutherstel, tenzij de overeenkomst anders bepaalt. Een reservekopie mag volgens artikel 45k Auteurswet altijd.

Gebruik voor een ander doel dan afgesproken: een voorbeeld uit de rechtspraak

Het Gerechtshof Den Haag oordeelde op 3 juli 2018 over een foto die een fotograaf had gemaakt (ECLI:NL:GHDHA:2018:1773). De toestemming zag op promotie van het model zelf. Gebruik van de foto op websites voor de verkoop van goud viel daarbuiten en was dus een inbreuk op het auteursrecht. Het hof liet een schadevergoeding van € 2.732 staan, berekend aan de hand van de tarieven van de Stichting Foto Anoniem: wat een licentie zou hebben gekost.

Contract of IE-recht: welke route kiest u?

Vaak kunt u kiezen. Die keuze heeft gevolgen voor schade, bewijs en proceskosten.

Het Hof van Justitie EU oordeelde in IT Development (18 december 2019, zaak C-666/18) dat het overtreden van een softwarelicentie een inbreuk op het auteursrecht kan zijn. De licentiegever houdt dan de waarborgen van de Handhavingsrichtlijn, ook als hij zijn vordering op de overeenkomst baseert. Voor merken bepaalt artikel 2.32 lid 2 BVIE dat de merkhouder zijn merkrecht kan inroepen tegen een licentienemer die zich niet houdt aan de afspraken over onder meer duur, vorm, waren, gebied en kwaliteit.

Wat kunt u vorderen op grond van de overeenkomst?

U kunt nakoming, schadevergoeding (artikel 6:74 BW) en bij een ernstige tekortkoming ontbinding (artikel 6:265 BW) vorderen. Schadevergoeding en ontbinding vereisen meestal eerst verzuim, dus een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn (artikel 6:82 BW).

Bevat de licentie een boetebeding, dan is de boete verschuldigd zodra de licentienemer in verzuim is (artikel 6:92 BW). De rechter kan een boete matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 BW). Lees meer over contractbreuk en de gevolgen daarvan.

Wat kunt u vorderen op grond van het IE-recht?

Naast een verbod kunt u bij auteursrechtinbreuk schadevergoeding vorderen (artikel 27 Auteurswet) of afdracht van de winst die de inbreukmaker heeft gemaakt (artikel 27a Auteurswet). Het merkenrecht en de Octrooiwet 1995 kennen vergelijkbare vorderingen.

Twee procesregels maken de IE-route aantrekkelijk. Met een bewijsbeslag (artikel 1019b Rv) kunt u bewijs laten veiligstellen. De verliezende partij moet in IE-zaken in beginsel de volledige redelijke proceskosten vergoeden (artikel 1019h Rv), niet alleen het lagere liquidatietarief.

Welke stappen neemt u na ontdekking?

Leg eerst de feiten vast en lees de licentie opnieuw. Stuur pas daarna een sommatie of ingebrekestelling, zodat u niets stelt wat u later niet kunt bewijzen.

1. Bewijs vastleggen: schermafdrukken, gebruiksstatistieken, facturen en correspondentie, met datum. Bij gebruik online kan een notaris of deurwaarder een proces-verbaal opmaken.
2. De licentie toetsen: welke grens is overschreden, is er een auditrecht, boetebeding, opzegregeling of geschillenregeling (arbitrage, forumkeuze)?
3. Sommeren en in gebreke stellen: beschrijf de schending, eis stopzetting of nakoming binnen een concrete termijn en behoud uw rechten op schade.
4. Onderhandelen: vaak is een nalicentie of vaststellingsovereenkomst sneller dan een procedure.
5. Procederen: bij spoed een kort geding om het gebruik te laten stoppen, eventueel met dwangsom; daarna zo nodig een bodemprocedure over schade of ontbinding.

Let op de verjaring. Een vordering tot schadevergoeding verjaart volgens artikel 3:310 BW vijf jaar nadat u de schade en de aansprakelijke partij kent. Wacht dus niet te lang, ook niet als u eerst wilt onderhandelen.

Wat regelt u als licentiegever voordat u handhaaft?

• Controleer of u zelf rechthebbende bent of het recht mag handhaven; een licentienemer kan in de regel alleen optreden als de licentie of de rechthebbende dat toestaat (voor merken: artikel 2.32 lid 3 BVIE).
• Ga na of de licentie een auditrecht geeft voordat u een audit eist; zonder afspraak kunt u die niet afdwingen. Wel kan de rechter bij een redelijk vermoeden van inbreuk bewijsbeslag toestaan (artikel 1019b Rv).
• Bepaal vooraf of u een contractuele of een IE-vordering instelt, in verband met bewijs en proceskosten.
• Reken een boete uit volgens het boetebeding en houd rekening met matiging (artikel 6:94 BW).
• Leg vast wanneer u de schending ontdekte, in verband met de verjaringstermijn.

Wat doet u als licentienemer die een claim krijgt?

• Inventariseer welke software, merken of content u gebruikt en vergelijk dat met de licenties die u heeft.
• Stop of beperk het betwiste gebruik zo snel mogelijk; dat beperkt de schade en een eventuele boete.
• Erken niets en betaal niets voordat u de claim inhoudelijk heeft laten toetsen.
• Controleer of uw gebruik onder een wettelijke uitzondering valt, zoals artikel 45j Auteurswet bij software.
• Ga bij SaaS- en cloudcontracten na wat er met uw data gebeurt als de leverancier de toegang beëindigt.

Wat kunnen wij doen bij een licentiegeschil?

• De licentieovereenkomst en uw IE-positie beoordelen.
• Een sommatie, ingebrekestelling of reactie op een claim opstellen.
• Bewijsbeslag of een kort geding voorbereiden.
• Onderhandelen over een nalicentie of vaststellingsovereenkomst.
• Procederen over schade, winstafdracht of ontbinding; meer over onze aanpak leest u op de pagina over onze advocaat ondernemingsrecht.

Veelgestelde vragen

Kan de licentiegever direct opzeggen?

Dat hangt af van de opzegregeling in de licentie. Zonder regeling is ontbinding mogelijk bij een tekortkoming die dat rechtvaardigt (artikel 6:265 BW), meestal na ingebrekestelling.

Wat is het verschil tussen schadevergoeding en winstafdracht?

Schadevergoeding compenseert uw eigen verlies, zoals gemiste licentievergoedingen. Winstafdracht (artikel 27a Auteurswet) richt zich op de winst die de inbreukmaker heeft gemaakt.

Geldt dit ook voor open source software?

Ja. Een open source licentie zoals de GPL is een licentie onder voorwaarden. Wie de voorwaarden bij verspreiding niet naleeft, gebruikt de software buiten de licentie en kan worden aangesproken op grond van de Auteurswet.

Lees ook: intellectueel eigendom effectief beschermen en auteursrechtinbreuk op uw content via social media.