Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
U beëindigt een agentuurovereenkomst zonder schadevergoeding als u met de juiste opzegtermijn opzegt, als een overeenkomst voor bepaalde tijd afloopt, als u samen beëindigt of als er een dringende reden is (artikelen 7:437 en 7:439 BW). Let op: ook bij een correcte beëindiging kan de handelsagent recht hebben op een klantenvergoeding (artikel 7:442 BW); die vergoeding staat los van schadeplichtigheid en kan vooraf niet worden uitgesloten.
De regels over de agentuurovereenkomst staan in de artikelen 7:428 tot en met 7:445 BW en zijn gebaseerd op de Europese Agentuurrichtlijn (86/653/EEG). Een groot deel ervan is dwingend recht ten gunste van de handelsagent. Hieronder leest u welke route bij beëindiging welke gevolgen heeft.
Inhoudsopgave
Wat is een agentuurovereenkomst?
Bij een agentuurovereenkomst bemiddelt een zelfstandige handelsagent tegen beloning bij het sluiten van overeenkomsten voor een principaal, of sluit hij die op diens naam en voor diens rekening (artikel 7:428 lid 1 BW). De agent is geen werknemer; hij werkt zelfstandig en ontvangt meestal provisie.
Een agent die zelf koopt en doorverkoopt, is distributeur en valt niet onder deze regels. Voor distributie gelden geen wettelijke opzegtermijnen of klantenvergoeding; daar beoordeelt de rechter de opzegging aan de hand van de redelijkheid en billijkheid. Meer over de basis leest u in ons artikel over de agentuurovereenkomst.
Welke opzegtermijn geldt?
Zonder afspraak bedraagt de opzegtermijn vier maanden, vijf maanden na een looptijd van drie jaar en zes maanden na een looptijd van zes jaar (artikel 7:437 BW). Opzegging gebeurt tegen het einde van een kalendermaand, tenzij u iets anders afspreekt.
Partijen mogen een andere termijn afspreken, maar niet korter dan één maand in het eerste jaar, twee maanden in het tweede jaar en drie maanden daarna. Een langere termijn mag voor de principaal niet korter zijn dan voor de agent. Hoe opzegtermijnen in het algemeen werken, leest u in ons artikel over opzegtermijnen.
- Looptijd tot drie jaar: wettelijk vier maanden, contractueel minimaal één maand (eerste jaar), twee maanden (tweede jaar) of drie maanden (derde jaar).
- Looptijd van drie tot zes jaar: wettelijk vijf maanden, contractueel minimaal drie maanden.
- Looptijd van zes jaar of meer: wettelijk zes maanden, contractueel minimaal drie maanden.
De wet schrijft geen vorm voor de opzegging voor, tenzij uw contract dat doet. Zeg toch schriftelijk op, met ontvangstbevestiging, zodat u kunt bewijzen wanneer de opzegging is ontvangen.
Wat geldt bij een overeenkomst voor bepaalde tijd?
Een overeenkomst voor bepaalde tijd eindigt in beginsel op de afgesproken einddatum, zonder opzegging. Tussentijds opzeggen kan alleen als het contract dat toestaat.
Zetten partijen de samenwerking na de einddatum voort, dan geldt de overeenkomst als aangegaan voor onbepaalde tijd. Voor de berekening van de opzegtermijn telt dan de hele looptijd mee, ook de periode voor bepaalde tijd. Een stilzwijgende verlenging verandert dus de manier waarop u moet beëindigen.
Wanneer kunt u opzeggen wegens een dringende reden?
Bij een dringende reden kunt u de overeenkomst direct beëindigen, zonder opzegtermijn en zonder schadevergoeding (artikel 7:439 BW). U moet de reden direct aan de andere partij meedelen.
Een dringende reden is een omstandigheid die zo ernstig is dat van u niet kan worden gevergd de overeenkomst nog tijdens de opzegtermijn voort te zetten. Een beding waarin één partij zelf mag bepalen wat een dringende reden is, is nietig.
- Fraude of het opzettelijk misleiden van klanten.
- Verboden concurrentie of het doorspelen van vertrouwelijke informatie.
- Structureel niet betalen van provisie door de principaal.
- Ernstige betalingsproblemen van de principaal, zoals faillissement of surseance van betaling; of dat een dringende reden is, hangt af van de omstandigheden.
Is de dringende reden te wijten aan de andere partij, dan is die partij schadeplichtig. Blijkt achteraf dat er geen dringende reden was, dan bent u zelf schadeplichtig wegens onregelmatige opzegging. In plaats van zelf op te zeggen, kunt u de rechter ook vragen de overeenkomst te ontbinden wegens een dringende reden of veranderde omstandigheden (artikel 7:440 BW).
Wat kost een onregelmatige opzegging?
Wie opzegt zonder dringende reden en zonder de juiste termijn, is schadeplichtig (artikel 7:439 BW). De schadevergoeding is in beginsel gelijk aan de beloning over de periode van de termijn die niet in acht is genomen, berekend aan de hand van de eerder verdiende provisie (artikel 7:441 BW).
In plaats van deze gefixeerde vergoeding kan de benadeelde ook de werkelijke schade vorderen, maar die moet hij dan bewijzen. De rechter kan de gefixeerde som verminderen als die hem gezien de omstandigheden te hoog voorkomt (artikel 7:441 lid 2 BW). Meer over contractbreuk leest u in ons artikel over contractbreuk.
Heeft de agent recht op een klantenvergoeding?
De agent heeft na het einde van de overeenkomst recht op een klantenvergoeding als hij nieuwe klanten heeft aangebracht of de omzet met bestaande klanten aanzienlijk heeft uitgebreid, de principaal daar nog aanzienlijke voordelen van heeft en betaling billijk is (artikel 7:442 lid 1 BW). Die vergoeding is ook verschuldigd als de principaal netjes opzegt.
De klantenvergoeding bedraagt maximaal één jaarbeloning, berekend naar het gemiddelde van de laatste vijf jaar, of van de kortere looptijd. Artikel 7:442 BW wordt uitgelegd in lijn met de Agentuurrichtlijn. De rechter beoordeelt daarom eerst de voordelen voor de principaal en de provisie die de agent misloopt, en toetst daarna aan de billijkheid en het maximum.
Wanneer is geen klantenvergoeding verschuldigd?
De wet noemt drie situaties waarin geen klantenvergoeding verschuldigd is (artikel 7:442 lid 4 BW). Buiten die situaties kunt u de vergoeding vóór het einde van de overeenkomst niet ten nadele van de agent uitsluiten (artikel 7:445 BW).
- De principaal heeft opgezegd wegens een dringende reden die aan de agent is toe te rekenen.
- De agent heeft zelf opgezegd, tenzij dat komt door omstandigheden die aan de principaal zijn toe te rekenen, of door leeftijd, invaliditeit of ziekte van de agent waardoor voortzetting redelijkerwijs niet kan worden gevergd.
- De agent heeft zijn rechten en verplichtingen met instemming van de principaal aan een derde overgedragen.
Daarnaast vervalt het recht als de agent de principaal niet uiterlijk een jaar na het einde van de overeenkomst laat weten dat hij de vergoeding verlangt (artikel 7:442 lid 3 BW).
Kunt u samen beëindigen zonder vergoeding?
Ja, met wederzijds goedvinden kunt u de overeenkomst op elk moment beëindigen, zonder opzegtermijn en zonder schadevergoeding wegens onregelmatige opzegging. Na het einde mogen partijen ook afspraken maken over de klantenvergoeding, omdat artikel 7:445 BW alleen afwijking vóór het einde verbiedt.
Leg een beëindiging altijd vast in een vaststellingsovereenkomst, met de einddatum, de afrekening van lopende provisie, de klantenvergoeding, de teruggave van materiaal en een finale kwijting. Bij het opstellen helpt ons artikel over het opstellen van een contract.
Wat gebeurt er met lopende provisie en een concurrentiebeding?
De agent houdt recht op provisie voor transacties die vooral door zijn werk tot stand komen en binnen een redelijke termijn na het einde worden gesloten. Een concurrentiebeding na afloop is alleen geldig als het schriftelijk is overeengekomen en geldt maximaal twee jaar (artikel 7:443 BW).
Waar let u op als principaal?
- Controleer de totale looptijd, inclusief een eerdere periode voor bepaalde tijd, en bereken de opzegtermijn tegen het einde van de maand.
- Reserveer een bedrag voor de klantenvergoeding; die is meestal ook bij regelmatige opzegging verschuldigd.
- Gebruik een dringende reden alleen bij een ernstig en bewijsbaar verwijt, en meld die direct.
- Controleer of het concurrentiebeding schriftelijk is en niet langer dan twee jaar duurt.
Waar let u op als handelsagent?
- Meld binnen een jaar na het einde schriftelijk dat u aanspraak maakt op de klantenvergoeding.
- Verzamel bewijs van de klanten die u heeft aangebracht en de omzet die zij opleveren.
- Zeg niet zelf op zonder goede grond; dan verliest u in de regel uw klantenvergoeding.
- Controleer of u bij een te korte opzegtermijn de gefixeerde of de werkelijke schade vordert.
Wat geldt bij een internationale agentuur?
Werkt de agent in een andere EU-lidstaat, dan kunnen de dwingende regels van dat land gelden, ook als u Nederlands recht heeft gekozen. Het Hof van Justitie oordeelde in de zaak Ingmar (HvJ EG 9 november 2000, C-381/98) dat de klantenvergoeding uit de richtlijn niet kan worden ontweken door het recht van een land buiten de EU te kiezen als de agent in de EU werkt.
Leg daarom een rechtskeuze en een forumkeuze vast en controleer de dwingende regels van het werkgebied. Meer leest u in ons artikel over het toepasselijk recht bij internationale contracten.
Wat kunnen wij voor u doen bij het beëindigen van een agentuurovereenkomst?
- De overeenkomst beoordelen: agentuur of distributie, looptijd, opzegtermijn en concurrentiebeding.
- De opzegbrief of het beroep op een dringende reden opstellen.
- De klantenvergoeding en de schadevergoeding berekenen of toetsen.
- Onderhandelen over een beëindiging met wederzijds goedvinden en die vastleggen in een vaststellingsovereenkomst.
- Procederen over schadevergoeding, klantenvergoeding of ontbinding; zie onze pagina advocaat civiel recht.
Samengevat
- Zonder afspraak is de opzegtermijn vier, vijf of zes maanden, afhankelijk van de looptijd (artikel 7:437 BW).
- Bij een dringende reden kunt u direct en zonder schadevergoeding opzeggen; meld de reden direct (artikel 7:439 BW).
- Een onregelmatige opzegging kost in beginsel de beloning over de niet in acht genomen termijn (artikel 7:441 BW).
- De klantenvergoeding (maximaal één jaarbeloning) is ook bij een regelmatige opzegging vaak verschuldigd en kan vooraf niet worden uitgesloten.
Veelgestelde vragen
Mag ik in het contract afspreken dat er geen klantenvergoeding is?
Nee, zo’n beding is niet geldig als het vóór het einde van de overeenkomst is gemaakt (artikel 7:445 BW). Na het einde kunt u wel samen een lagere vergoeding afspreken.
Eindigt de overeenkomst als de agent overlijdt?
Ja, de agentuurovereenkomst eindigt door de dood van de handelsagent. Bij overlijden van de principaal kunnen de erfgenamen binnen negen maanden opzeggen met een termijn van vier maanden (artikel 7:438 BW).
Moet ik de opzegging motiveren?
Bij een gewone opzegging met de juiste termijn is geen reden nodig. Bij een opzegging wegens een dringende reden moet u die reden wel direct meedelen.
Kan de rechter een onregelmatige opzegging omzetten in een regelmatige?
Nee, de opzegging blijft geldig en beëindigt de overeenkomst. De opzeggende partij moet dan wel de schadevergoeding van artikel 7:441 BW betalen. Meer over opzeggen van duurovereenkomsten leest u in ons artikel over opzegging van duurovereenkomsten.
