Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Een werkgever die AI gebruikt bij werving, blijft zelf aansprakelijk als het systeem sollicitanten discrimineert, ook als de software van een leverancier komt. Het verbod op onderscheid bij werving en selectie in artikel 5 van de Algemene wet gelijke behandeling geldt voor de werkgever, niet voor het algoritme. Daarnaast mag een afwijzing volgens artikel 22 AVG in beginsel niet volledig geautomatiseerd plaatsvinden: de sollicitant heeft recht op een menselijke beoordeling.
De belangrijkste uitzondering zit in de AVG zelf: een volledig geautomatiseerd besluit mag wel als het noodzakelijk is voor het sluiten van de overeenkomst, als de wet het toestaat of als de sollicitant uitdrukkelijk toestemming geeft. Ook dan blijft het discriminatieverbod gelden. Hieronder leest u welke regels gelden, wat het Gerechtshof Amsterdam in 2023 besliste over geautomatiseerde besluiten, en wat de AI-verordening vanaf 2 december 2027 vraagt.
Inhoudsopgave
Welke regels gelden voor AI bij werving?
Voor AI in werving gelden drie regelsets tegelijk. Ze hebben elk een eigen toezichthouder en een eigen sanctie. De tabel zet ze naast elkaar (stand 29 oktober 2026).
| Regeling | Wat zij verbiedt of eist | Wie handhaaft | Gevolg bij overtreding |
|---|---|---|---|
| Algemene wet gelijke behandeling (art. 1 en 5) | Direct en indirect onderscheid bij het aanbieden van een baan en bij de selectie van sollicitanten | College voor de Rechten van de Mens (niet-bindend oordeel), civiele rechter | Schadevergoeding via de rechter; vernietigbaarheid van discriminerende bedingen |
| AVG (art. 9, 15, 22, 35) | Geen volledig geautomatiseerde afwijzing zonder uitzondering; uitleg over de logica; DPIA bij hoog risico | Autoriteit Persoonsgegevens | Boete tot € 20 miljoen of 4% van de wereldwijde jaaromzet; schadevergoeding (art. 82 AVG) |
| AI-verordening (AI Act) | Wervingssystemen zijn hoog risico: risicobeheer, menselijk toezicht, logging en documentatie; AI-geletterdheid (art. 4) | Markttoezichthouders per lidstaat; in Nederland coördineert de Autoriteit Persoonsgegevens het algoritmetoezicht | Boete tot € 15 miljoen of 3% bij hoog-risico-eisen; tot € 35 miljoen of 7% bij verboden praktijken |
Voor de werkgever is vooral de Awgb direct van belang. Die wet kijkt naar het resultaat. Ook een neutraal ogend AI-criterium dat bijvoorbeeld vrouwen of mensen met een migratieachtergrond bijzonder treft, is indirect onderscheid in de zin van artikel 1 Awgb. Dat is alleen toegestaan met een legitiem doel en passende, noodzakelijke middelen.
Hoe komt een AI-selectietool tot discriminatie?
AI-tools voor werving rangschikken cv’s, filteren op vaardigheden, analyseren video-interviews of sturen automatisch afwijzingen. Bij elk van die taken kan onderscheid ontstaan dat onder artikel 1 Awgb valt. Er zijn drie bekende mechanismen.
Historische data als voorbeeld
Een model dat leert van eerdere aanstellingen, neemt de keuzes uit het verleden over. Nam een organisatie jarenlang vooral mannen aan voor technische functies, dan ziet het model mannelijke profielen als succesvol. Het resultaat is direct of indirect onderscheid naar geslacht, ook als niemand dat zo heeft bedoeld.
Proxy-kenmerken
Een tool die geen geslacht of afkomst gebruikt, kan toch discrimineren via kenmerken die daarmee samenhangen. Denk aan postcode, naam, gaten in het cv of de opleiding. Selecteert de tool op zo’n kenmerk en treft dat een beschermde groep bijzonder, dan is er indirect onderscheid. De werkgever moet dan een objectieve rechtvaardiging aantonen.
De tool meet iets anders dan geschiktheid
Video- en spraakanalyse kan reageren op accent, spraakstoornis of gelaatsuitdrukking. Dan meet het systeem geen geschiktheid, maar een kenmerk dat kan samenhangen met afkomst of handicap. Voor onderscheid naar handicap of chronische ziekte geldt bovendien de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte, die de werkgever in artikel 2 verplicht tot doeltreffende aanpassingen. Ook leeftijd is apart beschermd, in de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid.
Voor een breder beeld van deze risico’s in de dagelijkse werkpraktijk, zie de juridische risico’s van AI op de werkvloer en het gebruik van AI-tools door werknemers en onbedoelde discriminatie.
Wie is aansprakelijk: werkgever of leverancier?
Tegenover de sollicitant is de werkgever aansprakelijk. Artikel 5 Awgb verbiedt de werkgever onderscheid te maken bij de vervulling van een vacature. Dat de selectie door een tool van derden is gedaan, verandert daar niets aan. Onder de AVG is de werkgever bovendien verwerkingsverantwoordelijke voor de gegevens van sollicitanten.
De leverancier heeft eigen plichten. Onder de AI-verordening is hij “aanbieder” van een hoog-risicosysteem. Hij moet onder meer een conformiteitsbeoordeling uitvoeren, technische documentatie opstellen en gebruiksinstructies leveren. De werkgever is “gebruiksverantwoordelijke” en moet het systeem volgens die instructies gebruiken en menselijk toezicht inrichten.
Of de werkgever schade kan verhalen op de leverancier, hangt af van het contract. Leg in de overeenkomst vast welke tests op vooringenomenheid zijn gedaan, welke documentatie u krijgt en wie de schade draagt bij een discriminerende uitkomst. Meer hierover leest u in ons artikel over contracten met AI-leveranciers. Bij de verwerking van sollicitantgegevens door de leverancier is daarnaast een verwerkersovereenkomst nodig (artikel 28 AVG).
Wanneer is een afwijzing “uitsluitend geautomatiseerd”?
Artikel 22 AVG geldt alleen bij besluiten die uitsluitend op geautomatiseerde verwerking berusten en die iemand in aanmerkelijke mate treffen. Een afwijzing voor een baan treft de sollicitant in aanmerkelijke mate. De kernvraag is dus of er een mens tussen zat die echt iets te zeggen had.
Het Gerechtshof Amsterdam oordeelde op 4 april 2023 (ECLI:NL:GHAMS:2023:793) over chauffeurs van wie Uber de accounts had gedeactiveerd. Het hof vond dat bij drie chauffeurs sprake was van uitsluitend geautomatiseerde besluiten. Uber had niet onderbouwd dat er een betekenisvolle menselijke beoordeling was geweest: de chauffeurs waren niet gehoord en de berichten waren vaag. Bij een vierde chauffeur was er wel een persoonlijk gesprek geweest; daar was de menselijke tussenkomst voldoende.
Het hof oordeelde ook dat Uber zich niet volledig kon verschuilen achter bedrijfsgeheimen. Uber moest binnen een maand nuttige informatie geven over de factoren die het besluit bepaalden en hun gewicht, op straffe van een dwangsom van € 4.000 per dag. Het volledige algoritme hoefde niet op tafel. Die maatstaf is ook bruikbaar voor sollicitanten die een inzageverzoek doen op grond van artikel 15 lid 1 sub h AVG.
Voor de wervingspraktijk volgt daaruit: een recruiter die een door AI voorgestelde afwijzing alleen aanklikt, is waarschijnlijk geen betekenisvolle menselijke tussenkomst. De mens moet de bevoegdheid en de informatie hebben om anders te beslissen, en dat moet blijken uit het dossier.
Wat vraagt de AVG nog meer van een wervingstool?
- Grondslag. U heeft voor elke verwerking een rechtmatige grondslag nodig (artikel 6 AVG). Toestemming van een sollicitant is door zijn afhankelijke positie meestal geen vrije toestemming; vaak steunt de verwerking op gerechtvaardigd belang, met een vastgelegde belangenafweging.
- Bijzondere persoonsgegevens. Gegevens over gezondheid of etnische afkomst mag u in beginsel niet verwerken (artikel 9 AVG). Een tool die zulke kenmerken afleidt uit beeld of stem, raakt aan dit verbod.
- Informatie vooraf. Sollicitanten moeten vooraf weten dat AI hun gegevens beoordeelt, en bij geautomatiseerde besluiten ook iets over de onderliggende logica (artikelen 13 en 14 AVG).
- Inzage. Een sollicitant kan inzage vragen; de werkgever moet binnen een maand reageren (artikelen 12 en 15 AVG).
- DPIA. Bij systematische beoordeling van personen met grote gevolgen is een gegevensbeschermingseffectbeoordeling verplicht voordat u de tool inzet (artikel 35 AVG).
- Beveiliging. Versleuteling, beperkte toegang en logging zijn passende maatregelen in de zin van artikel 32 AVG. Zie ook cyberrisico’s voor ondernemingen.
Meer over de privacykant leest u in AI en privacy, over het gebruik van big data in HR en over privacy by design in het mkb.
Wat verandert er met de AI-verordening?
De AI-verordening is op 1 augustus 2024 in werking getreden en geldt in fasen. AI-systemen voor werving en selectie staan in bijlage III en zijn dus hoog risico. Dat geldt voor systemen die vacatures gericht plaatsen, sollicitaties analyseren en filteren of kandidaten beoordelen.
| Datum | Wat geldt er voor werkgevers die AI bij werving gebruiken? |
|---|---|
| Sinds 2 februari 2025 | Verbod op bepaalde AI-praktijken, waaronder emotieherkenning op de werkplek (art. 5); plicht tot AI-geletterdheid van medewerkers die met AI werken (art. 4) |
| Vanaf 2 december 2027 (na uitstel) | Eisen voor hoog-risicosystemen uit bijlage III, waaronder wervingssystemen: gebruik volgens instructies, menselijk toezicht door bevoegde mensen, bewaren van logs, informeren van werknemersvertegenwoordiging |
Stand 29 oktober 2026: de oorspronkelijke datum voor de hoog-risico-eisen was 2 augustus 2026. Die is via de zogeheten digitale omnibus voor AI verschoven naar 2 december 2027. Het verbod op emotieherkenning op de werkplek geldt al. Een tool die bij een video-interview emoties van de sollicitant afleidt, valt daar in beginsel onder.
Meer over de opbouw van de verordening leest u in de AI Act voor uw bedrijf en in ons stuk over compliance in het AI-tijdperk.
Heeft de rechter al eerder een algoritme afgekeurd?
Ja, maar niet in een wervingszaak. De Rechtbank Den Haag oordeelde op 5 februari 2020 (ECLI:NL:RBDHA:2020:865) dat de wettelijke regeling van het risicosysteem SyRI in strijd was met artikel 8 EVRM. Volgens de rechtbank was de inzet van het systeem onvoldoende inzichtelijk en controleerbaar. De uitspraak ging over de overheid, niet over werkgevers. Zij laat wel zien dat transparantie over een algoritme voor de rechter een zelfstandig toetspunt is.
Wat kunt u als sollicitant doen na een afwijzing door AI?
- Vraag of AI is gebruikt bij de beoordeling, en zo ja hoe.
- Vraag bij een volledig geautomatiseerde afwijzing om beoordeling door een mens en maak uw standpunt kenbaar (artikel 22 lid 3 AVG).
- Doe een inzageverzoek, ook naar de logica van het besluit (artikel 15 lid 1 sub h AVG). De werkgever heeft een maand om te reageren.
- Vermoedt u discriminatie, vraag dan kosteloos een oordeel aan bij het College voor de Rechten van de Mens. Dat oordeel is niet bindend, maar weegt mee in een latere procedure.
- Bewaar de vacaturetekst, uw sollicitatie en de afwijzing met datum.
Wat regelt u als werkgever voordat de tool live gaat?
- Vraag de leverancier schriftelijk om de resultaten van tests op vooringenomenheid, per beschermde grond.
- Voer een DPIA uit (artikel 35 AVG) en leg de belangenafweging voor de grondslag vast.
- Laat een bevoegde medewerker elke afwijzing inhoudelijk toetsen en leg die toets vast. De Uber-uitspraak laat zien dat een vaag of onzichtbaar menselijk oordeel niet volstaat.
- Vermeld in de privacyverklaring voor sollicitanten dat en hoe u AI gebruikt.
- Leg vast wie in uw organisatie verantwoordelijk is en zorg voor AI-geletterdheid (artikel 4 AI-verordening). Een intern compliancebeleid helpt om dit aantoonbaar te maken.
- Controleer periodiek de uitkomsten: verschillen de doorstroomcijfers per groep? Dat is het eerste signaal van ongelijke kansen.
Hoe helpen wij bij AI in werving?
Ons arbeidsrecht-team staat werkgevers en sollicitanten bij.
- Wij toetsen uw wervingsproces en AI-tools aan de Awgb, de AVG en de AI-verordening.
- Wij beoordelen contracten met AI-leveranciers op documentatie, aansprakelijkheid en verwerkersafspraken.
- Wij stellen een privacyverklaring voor sollicitanten en een intern AI-beleid voor werving op.
- Wij staan sollicitanten bij bij een inzageverzoek of een verzoek om oordeel bij het College voor de Rechten van de Mens.
Veelgestelde vragen
Moet een werkgever het algoritme aan een sollicitant laten zien?
Nee, niet de volledige code. Het Gerechtshof Amsterdam oordeelde in 2023 wel dat bij een uitsluitend geautomatiseerd besluit de belangrijkste factoren en hun gewicht moeten worden uitgelegd, zodat de betrokkene het besluit kan controleren.
Mag een werkgever AI gebruiken om juist diverser te werven?
Gericht werven onder ondervertegenwoordigde groepen kan. Bij de selectie zelf is voorrang op grond van een beschermd kenmerk alleen toegestaan als voorkeursbeleid voor vrouwen of etnische of culturele minderheden binnen de grenzen van artikel 2 lid 3 Awgb. Een tool die automatisch punten toekent voor afkomst of geslacht, gaat al snel te ver.
Wie draagt de bewijslast bij een discriminatieclaim?
Maakt de sollicitant feiten aannemelijk die onderscheid kunnen doen vermoeden, dan moet de werkgever bewijzen dat hij niet in strijd met de wet heeft gehandeld (artikel 10 Awgb). Zonder documentatie van de tool en de menselijke toets is dat lastig.