Gepubliceerd op 5 juni 2018 · Laatst bijgewerkt op 11 september 2026
Een klacht tegen de notaris dient u in bij een van de vier kamers voor het notariaat. De notaris is op grond van artikel 93 van de Wet op het notarisambt onderworpen aan tuchtrechtspraak voor handelen of nalaten dat in strijd is met de zorg die hij tegenover betrokkenen behoort te betrachten. Hoger beroep loopt bij het gerechtshof Amsterdam, dat binnen dertig dagen moet worden ingesteld.
Inhoudsopgave
Welke zorgplicht rust op de notaris?
Artikel 17 van de Wet op het notarisambt bepaalt dat de notaris zijn ambt in onafhankelijkheid uitoefent en de belangen van alle bij de rechtshandeling betrokken partijen op onpartijdige wijze en met de grootst mogelijke zorgvuldigheid behartigt. Dat is de kern van het ambt: hij is geen belangenbehartiger van de opdrachtgever, maar van alle betrokkenen, ook van de partij die niet aan tafel zit.
Daarnaast rust op de notaris een zelfstandige informatieplicht. Hij moet partijen wijzen op de gevolgen van de akte en zich ervan vergewissen dat zij die gevolgen begrijpen. Bij een aandelentransactie betekent dat onder meer dat hij nagaat wie bevoegd is de vennootschap te vertegenwoordigen, of de statuten een blokkeringsregeling kennen en of aan de vereisten voor overdracht is voldaan.
Wanneer moet de notaris zijn dienst weigeren?
De notaris heeft een ministerieplicht: op grond van artikel 21 van de Wet op het notarisambt is hij verplicht de hem bij of krachtens de wet opgedragen of door een partij verlangde werkzaamheden te verrichten. Die plicht is niet onbegrensd. Hij moet zijn dienst weigeren wanneer de werkzaamheid in strijd zou komen met het recht of de openbare orde, wanneer zijn medewerking wordt verlangd bij handelingen die kennelijk een ongeoorloofd doel of gevolg hebben, of wanneer hij andere gegronde redenen voor weigering heeft.
De Hoge Raad heeft die maatstaf uitgewerkt in het Novitaris-arrest van 3 april 2015 (ECLI:NL:HR:2015:831). Als een derde stelt rechten te hebben die aan de levering in de weg staan, moet de notaris onderzoeken of dat werkelijk een juridisch beletsel oplevert. Niet iedere wanprestatie van de verkoper tegenover een derde is zo’n beletsel. Beslissend is of het recht van de derde in de weg staat aan de levering, of dat de verkrijger door mee te werken onrechtmatig jegens de derde zou handelen.
Hoever gaat de onderzoeksplicht bij een aandelenoverdracht?
De notaris mag in beginsel afgaan op de gegevens in het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Wie daarin als bestuurder staat ingeschreven, geldt voor hem als vertegenwoordigingsbevoegd, tenzij er concrete aanleiding is voor twijfel. Pas als er signalen zijn die om nader onderzoek vragen, moet hij dieper graven: tegenstrijdige stukken, een koopsom die niet te rijmen valt met de waarde, of een waarschuwing van een aandeelhouder.
Ook een opvallend lage koopsom verplicht niet zonder meer tot weigering. Als de notaris navraag doet en een onderbouwing krijgt die de prijs verklaart, bijvoorbeeld een accountantsverklaring over de schuldenlast van de vennootschap, mag hij daar in beginsel op afgaan. Wat de notaris precies moet controleren verschilt per transactie; welke risico’s daarbij spelen, leest u in ons overzicht van risico’s bij fusies en overnames en in de vergelijking tussen een aandelenoverdracht en een activa-passivatransactie.
Een klacht over onbevoegd geleverde aandelen
Het gerechtshof Amsterdam beoordeelde op 5 juni 2018 een klacht met precies deze inzet (ECLI:NL:GHAMS:2018:1906). De klaagster was enig aandeelhouder en zelfstandig bevoegd bestuurder van een houdstervennootschap, die op haar beurt enig aandeelhouder was van twee werkmaatschappijen. Zij had een adviseur ingeschakeld voor de administratie, hem gemachtigd om namens de werkmaatschappijen met de gemeente te onderhandelen, en met hem een optieovereenkomst op aandelen gesloten.
Op 27 maart 2015 passeerde de notaris twee akten waarbij de houdstervennootschap, vertegenwoordigd door die adviseur, de aandelen in beide werkmaatschappijen voor telkens een euro leverde aan een derde. Een week later, op 2 april 2015, passeerde de notaris een akte waarbij die derde de aandelen doorleverde aan de adviseur zelf, voor een euro respectievelijk vijftig cent. De rechtbank verklaarde in 2016 voor recht dat de adviseur niet bevoegd was de houdstervennootschap te vertegenwoordigen, en veroordeelde hem tot schadevergoeding.
Waarom faalden alle klachten tegen de notaris?
De klaagster verweet de notaris dat zij haar zorgvuldigheidsverplichtingen had geschonden. Zij stelde de notaris per e-mail en telefonisch te hebben gewaarschuwd voor frauduleus handelen van de adviseur. Het hof achtte aannemelijk dat het e-mailbericht de notaris nooit had bereikt, omdat het naar een verkeerd adres was verzonden. De telefonische waarschuwing kwam pas op 1 april 2015, en dus na het passeren van de akten van 27 maart. Wat er ook zij van dat telefoongesprek, het kon de akten niet meer tegenhouden.
Het tweede verwijt was dat de notaris bij de klaagster als enig aandeelhouder had moeten navragen of er een door haar ondertekend overnamecontract bestond. Het hof volgde dat niet: de notaris mocht in beginsel afgaan op het uittreksel uit het handelsregister, waaruit de vertegenwoordigingsbevoegdheid volgde, zolang er geen concrete aanleiding voor nader onderzoek was. Het derde verwijt betrof de koopsom van een euro. De notaris had daarnaar onderzoek gedaan en de prijs plausibel geacht op grond van een accountantsverklaring over de financiele situatie van de vennootschap. Ook dat verwijt strandde. Alle klachten werden afgewezen.
Wat leert deze zaak over waarschuwen en vastleggen?
De uitkomst hing niet af van een principiele vraag over de reikwijdte van de notariele zorgplicht, maar op twee praktische punten: de waarschuwing kwam bij de verkeerde ontvanger terecht en zij kwam te laat. Wie vreest dat een gemachtigde zijn bevoegdheid overschrijdt, moet dat onmiddellijk en aantoonbaar melden. Bel het notariskantoor, vraag naar de behandelend notaris, bevestig het gesprek nog dezelfde dag schriftelijk en controleer of het e-mailadres klopt.
Even belangrijk is de bron van het probleem: een te ruime machtiging. Een volmacht voor administratieve bijstand hoort niet de bevoegdheid te omvatten om aandelen te vervreemden. Beperk volmachten naar onderwerp, bedrag en looptijd, leg ze schriftelijk vast en trek ze in zodra de opdracht is afgerond. Onze tips over machtigingen en volmachten gaan daar verder op in. Houd daarnaast het handelsregister actueel: derden, en dus ook de notaris, mogen daarop afgaan.
Tuchtrecht of civiele procedure?
De tuchtrechter toetst het handelen van de notaris aan de normen van het ambt en kan een maatregel opleggen, maar spreekt zich niet uit over schadevergoeding. Wilt u uw schade vergoed krijgen, dan moet u naar de civiele rechter en een vordering uit onrechtmatige daad of wanprestatie instellen. Beide sporen staan naast elkaar en kunnen tegelijk worden bewandeld.
Een gegrond verklaarde tuchtklacht is in een civiele procedure geen automatische winst. De Hoge Raad heeft in het Novitaris-arrest overwogen dat het oordeel van de tuchtrechter de civiele rechter niet zonder meer bindt. Omgekeerd betekent een afgewezen tuchtklacht niet dat civiele aansprakelijkheid uitgesloten is. Wanneer aansprakelijkstelling zin heeft, bespreken wij in ons artikel over het aansprakelijk stellen van de notaris. Richt uw pijlen ook niet uitsluitend op de notaris: in deze zaak was het de onbevoegde gemachtigde die tot schadevergoeding werd veroordeeld, en bij bestuurders speelt daarnaast bestuurdersaansprakelijkheid.
Hoe verloopt de tuchtprocedure tegen een notaris?
U dient de klacht schriftelijk in bij de kamer voor het notariaat in het ressort waar de notaris kantoor houdt. Er zijn er vier: in Amsterdam, Arnhem-Leeuwarden, Den Haag en Den Bosch. De klacht moet worden ingediend binnen drie jaar nadat u kennis heeft genomen van het handelen of nalaten waarover u klaagt. Voor de behandeling is griffierecht verschuldigd; betaalt u dat niet binnen de gestelde termijn, dan wordt de klacht niet in behandeling genomen.
De kamer kan een waarschuwing, een berisping of een geldboete opleggen, de maatregel openbaar maken, de bevoegdheid om waarnemer te zijn ontzeggen, de notaris schorsen of hem uit het ambt ontzetten. Tegen de beslissing staat hoger beroep open bij het gerechtshof Amsterdam, in te stellen binnen dertig dagen na de dagtekening van de brief met de beslissing. Voordat u een tuchtklacht indient, kunt u overwegen eerst het gesprek met de notaris aan te gaan of bemiddeling via de Koninklijke Notariele Beroepsorganisatie te vragen; voor geschillen over dienstverlening en declaraties bestaat daarnaast de Geschillencommissie notariaat. Zie ook de informatie van de Rechtspraak over de kamers voor het notariaat.
Veelgestelde vragen
Kost een tuchtklacht tegen een notaris geld?
Ja, u betaalt griffierecht voordat de kamer voor het notariaat de klacht behandelt. Wordt het griffierecht niet binnen de gestelde termijn voldaan, dan blijft de klacht liggen.
Kan ik via de tuchtrechter mijn schade vergoed krijgen?
Nee. De kamer voor het notariaat oordeelt alleen over het handelen van de notaris. Voor schadevergoeding moet u een civiele procedure starten bij de rechtbank.
Mag de notaris blind vertrouwen op het handelsregister?
In beginsel wel. Hij mag uitgaan van de daarin vermelde vertegenwoordigingsbevoegdheid, tenzij er concrete aanwijzingen zijn die tot nader onderzoek nopen. Dan moet hij doorvragen en zo nodig zijn dienst weigeren.
Wat als ik de notaris te laat waarschuw?
Na het passeren van de akte kan de notaris de levering niet meer tegenhouden. U bent dan aangewezen op een civiele procedure tegen degene die onbevoegd handelde, en zo nodig op vernietiging of nietigheid van de rechtshandeling.
Advies bij een geschil met een notaris
Wij beoordelen of een tuchtklacht kans maakt, stellen die op en voeren daarnaast de civiele procedure over uw schade. Ook adviseren wij ondernemers over de inrichting van volmachten en over de vraag welke controles bij een aandelentransactie thuishoren. Neem contact op met Law & More in Eindhoven via +31 40 369 06 80.
