Gepubliceerd op 5 juni 2018 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026
Een notaris die zijn zorgplicht schendt, riskeert een tuchtklacht bij de kamer voor het notariaat. Die kamer beoordeelt alleen het handelen van de notaris; voor schadevergoeding moet u naar de civiele rechter. Uit vaste rechtspraak blijkt dat de notaris in beginsel mag afgaan op het handelsregister, tenzij er concrete aanleiding is voor twijfel.
Inhoudsopgave
Welke zorgplicht rust op de notaris?
Artikel 17 van de Wet op het notarisambt bepaalt dat de notaris zijn ambt in onafhankelijkheid uitoefent en de belangen van alle bij de rechtshandeling betrokken partijen op onpartijdige wijze en met de grootst mogelijke zorgvuldigheid behartigt. Dat is de kern van het ambt: hij behartigt niet alleen de belangen van zijn opdrachtgever, maar van alle betrokkenen, ook van de partij die niet aan tafel zit.
Daarnaast heeft de notaris een zelfstandige informatieplicht. Hij wijst partijen op de gevolgen van de akte en gaat na of zij die gevolgen begrijpen. Bij een aandelentransactie betekent dat onder meer dat hij nagaat wie bevoegd is de vennootschap te vertegenwoordigen, of de statuten een blokkeringsregeling kennen en of aan de vereisten voor overdracht is voldaan.
Wanneer moet de notaris zijn dienst weigeren?
De notaris moet weigeren als zijn medewerking in strijd komt met het recht of de openbare orde, of als de handeling kennelijk een ongeoorloofd doel of gevolg heeft (artikel 21 lid 2 Wna).
De notaris heeft een ministerieplicht: volgens artikel 21 van de Wet op het notarisambt is hij verplicht de hem bij of krachtens de wet opgedragen of door een partij verlangde werkzaamheden te verrichten. Die plicht is niet onbegrensd. Hij moet zijn dienst weigeren wanneer de werkzaamheid naar zijn redelijke overtuiging in strijd zou komen met het recht of de openbare orde, wanneer zijn medewerking wordt verlangd bij handelingen die kennelijk een ongeoorloofd doel of gevolg hebben, of wanneer hij andere gegronde redenen voor weigering heeft.
De Hoge Raad heeft die maatstaf uitgewerkt in het Novitaris-arrest van 3 april 2015 (ECLI:NL:HR:2015:831). Als een derde stelt rechten te hebben die aan de levering in de weg staan, moet de notaris onderzoeken of dat werkelijk een juridisch beletsel oplevert. Niet iedere wanprestatie van de verkoper tegenover een derde is zo’n beletsel. Beslissend is of het recht van de derde in de weg staat aan de levering, of dat de verkrijger door mee te werken onrechtmatig jegens de derde zou handelen.
Hoever gaat de onderzoeksplicht bij een aandelenoverdracht?
De notaris mag in beginsel afgaan op de gegevens in het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Wie daarin als bestuurder staat ingeschreven, geldt voor hem als vertegenwoordigingsbevoegd, tenzij er concrete aanleiding is voor twijfel. Pas als er signalen zijn die om nader onderzoek vragen, moet hij dieper graven: tegenstrijdige stukken, een koopsom die niet te rijmen valt met de waarde, of een waarschuwing van een aandeelhouder.
Ook een opvallend lage koopsom verplicht niet zonder meer tot weigering. Doet de notaris navraag en krijgt hij een onderbouwing die de prijs verklaart, bijvoorbeeld een accountantsverklaring over de schuldenlast van de vennootschap, dan mag hij daarop afgaan. Wat de notaris precies moet controleren, verschilt per transactie; welke risico’s daarbij spelen, leest u in ons overzicht van risico’s bij fusies en overnames en in de vergelijking tussen een aandelenoverdracht en een activa-passivatransactie.
Wat speelde er in de zaak over onbevoegd geleverde aandelen?
Een adviseur leverde zonder bevoegdheid de aandelen in twee werkmaatschappijen voor een euro per stuk, en de aandeelhouder verweet de notaris dat hij daaraan had meegewerkt.
Het gerechtshof Amsterdam beoordeelde in 2018 een klacht met precies deze inzet (ECLI:NL:GHAMS:2018:1906). De klaagster was aandeelhouder van een houdstervennootschap met twee werkmaatschappijen. Zij had een adviseur ingeschakeld voor de administratie en hem gemachtigd om namens de werkmaatschappijen met de gemeente te onderhandelen; met hem sloot zij bovendien een optieovereenkomst op aandelen.
Op 27 maart 2015 passeerde de notaris twee akten waarbij de houdstervennootschap, vertegenwoordigd door die adviseur, de aandelen in beide werkmaatschappijen voor telkens een euro leverde aan een derde. Kort daarna passeerde de notaris akten waarbij die derde de aandelen doorleverde aan de adviseur zelf. De rechtbank oordeelde later dat de adviseur niet bevoegd was de houdstervennootschap te vertegenwoordigen, en veroordeelde hem tot schadevergoeding.
Waarom faalden alle klachten tegen de notaris?
De waarschuwing bereikte de notaris niet of te laat, en hij mocht afgaan op het handelsregister en een accountantsverklaring.
De klaagster verweet de notaris dat hij zijn zorgvuldigheidsverplichtingen had geschonden. Zij stelde de notaris per e-mail en telefonisch te hebben gewaarschuwd voor frauduleus handelen van de adviseur. Het hof achtte aannemelijk dat het e-mailbericht de notaris nooit had bereikt, omdat het naar een verkeerd adres was verzonden. De telefonische waarschuwing kwam pas begin april, en dus na het passeren van de akten van 27 maart. Wat er ook zij van dat telefoongesprek, het kon de akten niet meer tegenhouden.
Het tweede verwijt was dat de notaris bij de klaagster had moeten navragen of er een door haar ondertekend overnamecontract bestond. Het hof volgde dat niet: de notaris mocht in beginsel afgaan op het uittreksel uit het handelsregister, waaruit de vertegenwoordigingsbevoegdheid volgde, zolang er geen concrete aanleiding voor nader onderzoek was. Het derde verwijt betrof de koopsom van een euro. De notaris had daarnaar onderzoek gedaan en de prijs plausibel geacht op grond van een accountantsverklaring over de financiële situatie van de vennootschap. Ook dat verwijt strandde. Alle klachten werden afgewezen.
Wat leert deze zaak over waarschuwen en vastleggen?
De uitkomst hing niet af van een principiële vraag over de reikwijdte van de notariële zorgplicht, maar van twee praktische punten: de waarschuwing kwam bij de verkeerde ontvanger terecht en zij kwam te laat. Wie vreest dat een gemachtigde zijn bevoegdheid overschrijdt, meldt dat direct en aantoonbaar. Bel het notariskantoor, vraag naar de behandelend notaris, bevestig het gesprek nog dezelfde dag schriftelijk en controleer of het e-mailadres klopt.
Even belangrijk is de bron van het probleem: een te ruime machtiging. Een volmacht voor administratieve bijstand hoort niet de bevoegdheid te omvatten om aandelen te vervreemden. Beperk volmachten naar onderwerp, bedrag en looptijd, leg ze schriftelijk vast en trek ze in zodra de opdracht is afgerond. Onze tips over machtigingen en volmachten gaan daar verder op in. Houd daarnaast het handelsregister actueel: derden, en dus ook de notaris, mogen daarop afgaan.
Tuchtrecht of civiele procedure?
De tuchtrechter toetst het handelen van de notaris aan de normen van het ambt en kan een maatregel opleggen, maar spreekt zich niet uit over schadevergoeding. Wilt u uw schade vergoed krijgen, dan gaat u naar de civiele rechter met een vordering uit onrechtmatige daad of wanprestatie. Beide sporen staan naast elkaar en kunt u tegelijk bewandelen.
Een gegrond verklaarde tuchtklacht is in een civiele procedure geen automatische winst. De Hoge Raad heeft in het Novitaris-arrest overwogen dat het oordeel van de tuchtrechter de civiele rechter niet zonder meer bindt. Omgekeerd betekent een afgewezen tuchtklacht niet dat civiele aansprakelijkheid is uitgesloten. Wanneer aansprakelijkstelling zin heeft, bespreken wij in ons artikel over het aansprakelijk stellen van de notaris. Richt uw pijlen ook niet uitsluitend op de notaris: in de hierboven besproken zaak was het de onbevoegde gemachtigde die tot schadevergoeding werd veroordeeld, en bij bestuurders speelt daarnaast bestuurdersaansprakelijkheid.
Hoe verloopt de tuchtprocedure tegen een notaris?
U dient de klacht schriftelijk in bij de kamer voor het notariaat in het ressort waar de notaris kantoor houdt. Er zijn er vier: in Amsterdam, Arnhem-Leeuwarden, Den Haag en Den Bosch. De klacht moet worden ingediend binnen drie jaar nadat u kennis heeft genomen van het handelen of nalaten waarover u klaagt. Voor de behandeling is griffierecht verschuldigd; betaalt u dat niet binnen de gestelde termijn, dan wordt de klacht niet in behandeling genomen. Wordt uw klacht (gedeeltelijk) gegrond verklaard, dan krijgt u het griffierecht terug.
De kamer kan een waarschuwing, een berisping, een geldboete of een schorsing opleggen, of de notaris uit het ambt ontzetten. Tegen de beslissing staat hoger beroep open bij het gerechtshof Amsterdam, in te stellen binnen dertig dagen na de dag van verzending van de aangetekende brief met de beslissing. Voordat u een tuchtklacht indient, kunt u overwegen eerst het gesprek met de notaris aan te gaan of bemiddeling via de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie te vragen; voor geschillen over dienstverlening en declaraties bestaat daarnaast de Geschillencommissie Notariaat. Zie ook de informatie van de Rechtspraak over de kamers voor het notariaat.
Veelgestelde vragen
Kost een tuchtklacht tegen een notaris geld?
Ja, u betaalt griffierecht voordat de kamer voor het notariaat de klacht behandelt. Wordt het griffierecht niet binnen de gestelde termijn voldaan, dan blijft de klacht liggen.
Kan ik via de tuchtrechter mijn schade vergoed krijgen?
Nee. De kamer voor het notariaat oordeelt alleen over het handelen van de notaris. Voor schadevergoeding start u een civiele procedure bij de rechtbank.
Mag de notaris blind vertrouwen op het handelsregister?
In beginsel wel. Hij mag uitgaan van de daarin vermelde vertegenwoordigingsbevoegdheid, tenzij er concrete aanwijzingen zijn die tot nader onderzoek nopen. Dan moet hij doorvragen en zo nodig zijn dienst weigeren.
Wat als ik de notaris te laat waarschuw?
Na het passeren van de akte kan de notaris de levering niet meer tegenhouden. U bent dan aangewezen op een civiele procedure tegen degene die onbevoegd handelde, en zo nodig op vernietiging of nietigheid van de rechtshandeling.
Wat kunnen wij voor u doen bij een klacht tegen de notaris?
Een klacht of claim tegen een notaris behandelen wij binnen ons werk in het civiel recht. Wij helpen u op deze punten:
- Wij beoordelen of het handelen van de notaris in strijd is met zijn zorgplicht uit artikel 17 Wna of met de regels over dienstweigering in artikel 21 Wna.
- Wij stellen de tuchtklacht op en dienen die in bij de kamer voor het notariaat, binnen drie jaar nadat u van het handelen kennis nam.
- Wij beoordelen of een civiele vordering tot schadevergoeding tegen de notaris of tegen een onbevoegde gemachtigde kansrijk is.
- Wij stellen de aansprakelijke partij in gebreke en voeren de procedure bij de rechtbank.
- Wij stellen hoger beroep in bij het gerechtshof Amsterdam binnen dertig dagen na verzending van de tuchtbeslissing.
Samengevat
- De notaris moet zijn ambt onpartijdig en met de grootst mogelijke zorgvuldigheid uitoefenen (artikel 17 Wna) en mag zijn dienst alleen weigeren op de gronden van artikel 21 Wna.
- Bij een aandelenoverdracht mag de notaris in beginsel afgaan op het handelsregister, tenzij concrete signalen om nader onderzoek vragen.
- Een tuchtklacht dient u binnen drie jaar in bij een van de vier kamers voor het notariaat; hoger beroep loopt bij het gerechtshof Amsterdam.
- De tuchtrechter beoordeelt alleen het handelen van de notaris; voor schadevergoeding is een civiele procedure nodig.
- Waarschuwt u een notaris voor mogelijke fraude, doe dat dan direct, aan het juiste adres en aantoonbaar.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.
