Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Een ouderschapsplan is de schriftelijke regeling waarin ouders vastleggen hoe zij na hun scheiding de zorg voor hun minderjarige kinderen verdelen, hoe zij elkaar informeren en wat de kinderen kosten. Artikel 815 Rv maakt zo’n plan verplicht bij een echtscheiding of bij ontbinding van een geregistreerd partnerschap; artikel 1:247a BW doet dat voor ongehuwde ouders met gezamenlijk gezag. Zonder plan is uw verzoek in beginsel niet ontvankelijk.
Inhoudsopgave
Voor wie geldt de verplichting?
De plicht geldt allereerst voor gehuwde ouders die scheiden en voor geregistreerd partners die hun partnerschap laten ontbinden. Zij moeten het plan bij het verzoekschrift voegen. Maar de verplichting reikt verder: artikel 1:247a BW schrijft voor dat ook ouders die niet gehuwd zijn maar wel gezamenlijk gezag uitoefenen een ouderschapsplan opstellen zodra zij hun samenleving beëindigen. De inhoudelijke eisen zijn dezelfde als die van artikel 815 Rv.
Die verplichting is betrekkelijk jong. Zij is ingevoerd met de Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding, die in 2009 in werking trad. Daarvóór konden ouders scheiden zonder ooit op papier te zetten hoe zij de zorg zouden verdelen. De wetgever heeft het plan bewust aan de scheidingsprocedure zelf gekoppeld, om te voorkomen dat de afspraken over de kinderen pas ter sprake komen als het conflict al is opgelopen. De eerste vraag die u moet beantwoorden is dus of u gezag heeft, en of u dat samen uitoefent; hoe het ouderlijk gezag in Nederland is geregeld, zetten wij apart uiteen.
Voor geregistreerd partners is er nog een bijzonderheid. Een geregistreerd partnerschap kan normaal gesproken met wederzijds goedvinden worden beëindigd via een verklaring bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. Die snelle route staat niet open als de partners gezag uitoefenen over gezamenlijke kinderen (artikel 1:80c BW). In dat geval moet de ontbinding via de rechter lopen, met ouderschapsplan.
De verplichting loopt zolang er minderjarige kinderen zijn. Is uw kind achttien, dan hoeft u voor hem geen plan meer op te stellen, al blijft uw onderhoudsplicht daarna nog doorlopen. Heeft u geen gezamenlijk gezag en heeft u nooit samengewoond, dan geldt de wettelijke plicht evenmin. Verstandig blijft een schriftelijke regeling wel: die voorkomt dat u bij elke wijziging opnieuw moet onderhandelen. De regeling van gezag en omgang staat in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
Ouderschapsplan, convenant en omgangsregeling: wat is het verschil?
Deze drie documenten worden vaak door elkaar gehaald, terwijl zij verschillende dingen regelen. Het ouderschapsplan gaat uitsluitend over de kinderen: de verdeling van de zorg, het overleg en de informatie tussen u beiden, en de kosten. Het echtscheidingsconvenant regelt wat er tussen u als ex-partners speelt: de verdeling van de gemeenschap of de afwikkeling van huwelijkse voorwaarden, de woning, de pensioenen en een eventuele partneralimentatie. In de praktijk worden beide stukken tegelijk opgesteld en samen bij het verzoekschrift gevoegd, maar juridisch staan zij los van elkaar.
Een omgangsregeling is smaller dan een ouderschapsplan. Zij bepaalt wanneer het kind is bij de ouder die het niet hoofdzakelijk verzorgt, en is vooral aan de orde als één ouder het gezag heeft (artikel 1:377a BW). Het ouderschapsplan omvat die verdeling wel, maar regelt daarnaast de besluitvorming, de communicatie en het geld. Oefent u het gezag samen uit, dan spreekt de wet niet van omgang maar van de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken.
Wat moet er volgens de wet in staan?
Artikel 815 Rv noemt drie onderwerpen die in elk geval geregeld moeten zijn. Ten eerste de wijze waarop u de zorg- en opvoedingstaken verdeelt, of, als een van u geen gezag heeft, de omgangsregeling. Ten tweede de manier waarop u elkaar informatie geeft en elkaar raadpleegt over gewichtige aangelegenheden rond de kinderen en hun vermogen. Ten derde de kosten van de verzorging en opvoeding, oftewel de kinderalimentatie.
Daarnaast moet in het verzoekschrift staan op welke wijze de kinderen bij het opstellen van het plan zijn betrokken. Dat is geen formaliteit: de rechter kijkt daar naar. Beschrijf dus concreet wat u met uw kinderen heeft besproken en hoe hun mening is meegewogen, passend bij hun leeftijd. Het verzoekschrift vermeldt bovendien over welke gevraagde voorzieningen u het eens bent en waarover niet.
Naast die wettelijke kern staat het u vrij meer te regelen, en dat is verstandig. Denk aan afspraken over vakanties en feestdagen, over verblijf bij opa en oma, over het aanvragen van een paspoort en over reizen naar het buitenland. Ook over de opvoedingsstijl, bedtijden en schermgebruik kunt u afspraken maken. De rijksoverheid publiceert een checklist die u als vertrekpunt kunt gebruiken.
Het plan is pas af als beide ouders het hebben ondertekend. Het onderscheid tussen verplichte en aanbevolen onderdelen is alleen van belang bij de vraag of uw verzoekschrift compleet is. Zodra een afspraak in het plan staat en het plan aan de beschikking wordt gehecht, is die afspraak net zo bindend als de wettelijk voorgeschreven onderdelen. Neem daarom niets op wat u niet kunt of wilt nakomen, en formuleer wat u wel opneemt zo concreet dat een buitenstaander kan vaststellen of het is gebeurd.
De zorgregeling: gelijkwaardig ouderschap als uitgangspunt
Artikel 1:247 BW bepaalt dat een kind na de scheiding recht heeft op een gelijkwaardige verzorging en opvoeding door beide ouders, en dat het ouderlijk gezag mede de plicht omvat om de band van het kind met de andere ouder te bevorderen. Gelijkwaardig betekent niet automatisch fiftyfifty: de wet laat toe dat u in het ouderschapsplan rekening houdt met praktische belemmeringen, en uitsluitend zolang die belemmeringen bestaan.
Werk daarom met een concreet schema in plaats van met algemene formuleringen. Leg vast wie op welke dagen de zorg heeft, hoe de overdracht verloopt, wie haalt en brengt, en hoe u omgaat met ziekte, studiedagen en onvoorziene diensten. Onregelmatige werktijden vragen om een ander model dan een vaste kantoorbaan; hoe u dat oplost, leest u in ons artikel over co-ouderschap met onregelmatige diensten. Spreek ook af wat er gebeurt als een van u wil verhuizen; daarover schreven wij eerder over verhuizen tijdens een echtscheiding.
Regel in hetzelfde onderdeel wie welke dagelijkse taken doet en wie beslist over school en zorg. Bij gezamenlijk gezag beslist u samen over gewichtige aangelegenheden, zoals de schoolkeuze en een ingrijpende medische behandeling. Spreek af hoe u tot zo’n besluit komt, welke criteria u hanteert en wat u doet als u er niet uitkomt. Zorg er ook voor dat de school en de huisarts weten dat het kind twee adressen heeft, zodat rapporten, uitnodigingen en medische informatie beide ouders bereiken.
De kosten van de kinderen
Ouders zijn onderhoudsplichtig tot hun kind eenentwintig jaar wordt (artikel 1:395a BW). Tot achttien jaar wordt de kinderalimentatie aan de verzorgende ouder betaald, daarna rechtstreeks aan het kind. De hoogte volgt uit de behoefte van het kind, afgeleid van het gezinsinkomen van vóór de scheiding, en uit de draagkracht van beide ouders. Rechters rekenen daarbij met de landelijke alimentatienormen.
Neem in het plan niet alleen het maandbedrag op, maar ook wie welke kosten rechtstreeks betaalt: schoolgeld, sportclub, zorgverzekering, telefoon, fiets en bijzondere uitgaven. Een kindrekening waarop beide ouders storten voorkomt discussie. Vergeet de indexering niet: alimentatiebedragen worden jaarlijks van rechtswege aangepast, tenzij u die indexering uitdrukkelijk uitsluit. Hoe de berekening in elkaar zit, werken wij uit in ons artikel over kinderalimentatie berekenen.
Spreek daarnaast af hoe u met grotere uitgaven omgaat die u niet kunt voorzien: een beugel, een schoolreis naar het buitenland, een eigen laptop. Een afspraak dat u uitgaven boven een bepaald bedrag vooraf samen bespreekt, scheelt achteraf veel discussie. Leg ook vast wanneer u de bedragen samen tegen het licht houdt, bijvoorbeeld bij een wezenlijke inkomenswijziging of bij de overgang naar het voortgezet onderwijs.
De stem van uw kind
Kinderen worden bij het opstellen van het plan betrokken, maar zij beslissen niet. In de procedure geldt daarnaast het hoorrecht: een minderjarige van twaalf jaar of ouder wordt in de gelegenheid gesteld zijn mening kenbaar te maken voordat de rechter beslist in een zaak die hem betreft (artikel 809 Rv). Jongere kinderen kan de rechter horen als hij dat wenselijk acht. Het gesprek vindt plaats zonder de ouders erbij.
Botsen de belangen van de ouders met die van het kind, dan kan de rechtbank op verzoek of ambtshalve een bijzondere curator benoemen (artikel 1:250 BW). Die vertegenwoordigt de minderjarige in en buiten rechte en brengt zijn standpunt zelfstandig naar voren. Wat het hoorrecht in de praktijk betekent, beschrijven wij in ons artikel over de wensen van het kind bij omgangsregelingen.
Hoe u uw kind betrekt, hangt af van zijn leeftijd. Bij jonge kinderen komt het neer op goed kijken wat het kind aankan en wat het nodig heeft aan structuur en voorspelbaarheid. Kinderen in de basisschoolleeftijd kunt u eenvoudige vragen stellen over wat zij prettig vinden. Pubers verwachten terecht dat hun mening meeweegt, zeker over hun weekindeling en hun sociale leven. Vertel uw kind wat er gaat gebeuren, maar leg de keuze nooit bij hem neer: dat is een last die niet bij een kind hoort.
Van conflict naar werkbare afspraken
Een ouderschapsplan komt zelden in één gesprek tot stand, en zeker niet in de periode waarin de scheiding zelf nog rauw is. Het helpt om het als een traject met drie stappen te zien: eerst uw eigen situatie in kaart brengen, dan het overleg voeren, en tot slot de tekst juridisch laten toetsen voordat u tekent.
Begin met de inventarisatie, en doe dat alleen. Zet op papier hoe de zorg nu feitelijk verdeeld is en wat daarvan werkt, hoe de werkroosters van u beiden eruitzien, welke vaste verplichtingen de kinderen hebben en welke financiële ruimte er is. Schrijf ook op wat u zelf per se wilt en waar u soepel in kunt zijn. Wie met een concreet voorstel aan tafel komt, hoeft niet te improviseren op het moment dat de emoties oplopen.
Voer het overleg vervolgens met structuur. Plan korte, vaste momenten in plaats van eindeloze gesprekken, spreek af op neutraal terrein en leg na elk gesprek schriftelijk vast waarover u het eens bent geworden. Houd de agenda strikt bij de kinderen: de verdeling van de inboedel en de verwijten over het verleden horen in een ander gesprek thuis. Het belang van uw kinderen is hier het enige criterium dat telt, ook als dat op dat moment het moeilijkste is.
Lukt het niet op eigen kracht, dan is mediation de aangewezen route. Een mediator is neutraal, leidt het gesprek en zorgt dat beide ouders aan bod komen. U houdt daarbij zelf de beslissing in handen, anders dan in een procedure, wat er wordt besproken blijft vertrouwelijk, en deelname is vrijwillig: u kunt op elk moment stoppen. Een verplicht mediationtraject voorafgaand aan de zitting kent het Nederlandse recht niet; wel weegt de rechter mee wat u heeft ondernomen om er samen uit te komen. Hoe zo’n traject verloopt en wat het kost, leest u in ons artikel over mediation bij scheiding. Ook naast een mediator kunt u zich door een eigen advocaat laten adviseren.
Laat het concept ten slotte juridisch controleren voordat u tekent. Bevat het plan alle onderwerpen van artikel 815 Rv? Is de zorgregeling concreet genoeg om uit te voeren en zo nodig af te dwingen? Klopt de alimentatieberekening, en is beschreven hoe de kinderen zijn betrokken? Schakel in elk geval een advocaat in als de financiële situatie ingewikkeld is, als u twijfelt of het voorstel van de andere ouder redelijk is, of als de raad voor de kinderbescherming al betrokken is. Beide ouders ondertekenen het plan; uw advocaat voegt het daarna bij het verzoekschrift.
Wat gebeurt er met het plan bij de rechtbank?
Uw advocaat voegt het ondertekende ouderschapsplan bij het verzoekschrift. Spreekt de rechtbank de echtscheiding uit of ontbindt zij het geregistreerd partnerschap, dan wordt het plan aan de beschikking gehecht en maakt het daarvan deel uit. Daarmee zijn de afspraken niet langer alleen een overeenkomst tussen u beiden, maar onderdeel van een rechterlijke beslissing. De griffier zendt de stukken door naar de raad voor de kinderbescherming als er voorzieningen voor minderjarigen worden gevraagd.
Vergeet daarna de laatste stap niet: de echtscheidingsbeschikking moet binnen zes maanden worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand (artikel 1:163 BW). Gebeurt dat niet, dan verliest de beschikking haar kracht en is de scheiding niet tot stand gekomen.
Als u er samen niet uitkomt
Artikel 815 Rv kent een uitweg voor ouders die er niet uit komen. Kan het ouderschapsplan redelijkerwijs niet worden overgelegd, dan kunnen andere stukken volstaan waaruit blijkt dat de nodige voorzieningen zijn getroffen, ter beoordeling van de rechter. U moet dan onderbouwen wat u heeft geprobeerd: gesprekken, een mediationtraject, correspondentie via de advocaten. In de praktijk dient u dan uw eigen voorstel in, met de stukken waaruit blijkt dat de andere ouder niet meewerkte. De rechter beslist vervolgens zelf over de punten waarover u het oneens bent.
Voor ongehuwde ouders geldt een prikkel om het plan alsnog te maken: bij een geschil op grond van artikel 1:253a BW houdt de rechter de beslissing aan totdat aan de verplichting van artikel 1:247a BW is voldaan, tenzij het belang van het kind zich daartegen verzet. Datzelfde artikel bepaalt dat de rechtbank een geschil over gezamenlijke gezagsuitoefening binnen zes weken behandelt.
Het ouderschapsplan in een internationale situatie
Woont u met uw gezin in Nederland maar heeft u een andere nationaliteit, of woont uw ex-partner inmiddels in het buitenland, dan verandert er aan de inhoud van het ouderschapsplan weinig. Aan de route ernaartoe wel. Twee vragen komen dan eerst: welke rechter mag over uw kinderen beslissen, en welk recht past die rechter toe.
De bevoegdheid volgt uit Verordening (EU) 2019/1111, in de praktijk Brussel II-ter genoemd, die de eerdere Brussel II-bis-verordening heeft vervangen. Voor beslissingen over ouderlijke verantwoordelijkheid, dus over gezag, zorg, omgang en verblijf, is in beginsel de rechter bevoegd van het land waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft. Die gewone verblijfplaats is een feitelijk begrip: waar gaat het kind naar school, waar is het ingeschreven, waar ligt het middelpunt van zijn dagelijks leven. De nationaliteit van de ouders doet voor die vraag niet ter zake. Woont uw kind in Nederland, dan is de Nederlandse rechter dus bevoegd, ook als u beiden een buitenlands paspoort heeft en in het buitenland bent getrouwd.
Welk recht die rechter toepast, staat los van de vraag wie bevoegd is. Voor ouderlijke verantwoordelijkheid loopt dat via het Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996: de aangezochte autoriteit past haar eigen recht toe. De Nederlandse rechter beoordeelt uw ouderschapsplan dus naar Nederlands recht, met de eisen van artikel 815 Rv, ook als uw huwelijk in een ander land is gesloten.
Praktisch loopt u vooral tegen de taal aan. De procedure bij de Nederlandse rechtbank wordt in het Nederlands gevoerd en het ouderschapsplan gaat als bijlage bij het verzoekschrift mee. Stelt u het plan in het Engels op omdat dat de taal is waarin u samen overlegt, zorg dan voor een Nederlandse versie en spreek af welke tekst leidend is als de versies uiteenlopen.
Neem daarnaast twee onderwerpen op die in een internationaal gezin steeds terugkomen. Het eerste is reizen: leg vast hoeveel weken een ouder met het kind naar het buitenland mag, hoe lang van tevoren u dat meldt en dat u elkaar schriftelijke toestemming en een kopie van het identiteitsbewijs meegeeft. Het tweede is contact op afstand: welke vaste momenten voor videobellen gelden, hoe u omgaat met tijdsverschil en schoolvakanties, en wie de reiskosten draagt als het kind heen en weer moet.
Het gevoeligste punt is verhuizing. Wilt u met uw kind naar het buitenland verhuizen en heeft de andere ouder ook gezag, dan heeft u zijn toestemming nodig. Weigert hij, dan kunt u de rechtbank op grond van artikel 1:253a BW om vervangende toestemming vragen. De rechter weegt alle omstandigheden tegen elkaar af: de noodzaak van de verhuizing, de mate waarin die is voorbereid en doordacht, of er alternatieven zijn, hoe het contact met de achterblijvende ouder wordt gewaarborgd en wie de extra reiskosten draagt. Vertrekt u zonder toestemming en zonder beslissing van de rechter, dan levert dat internationale kinderontvoering op en kan de achtergebleven ouder terugkeer van het kind vragen.
Het ouderschapsplan later wijzigen
Kinderen worden ouder, banen veranderen en gezinnen worden samengesteld. Een ouderschapsplan is dus geen eindpunt. Bent u het samen eens, dan legt u de wijziging schriftelijk vast en ondertekent u die; u hoeft daarvoor niet naar de rechter, al is een rechterlijke bekrachtiging verstandig als u de afspraak wilt kunnen afdwingen.
Lukt dat niet, dan kan de rechtbank een omgangsregeling of een tussen ouders getroffen regeling wijzigen op grond dat de omstandigheden nadien zijn gewijzigd, of dat bij de eerdere beslissing van onjuiste of onvolledige gegevens is uitgegaan (artikel 1:377e BW). Voor alimentatie geldt een vergelijkbare regel: een bedrag kan worden gewijzigd bij een wijziging van omstandigheden of als het van meet af aan niet aan de wettelijke maatstaven voldeed (artikel 1:401 BW). Wanneer een aanpassing kansrijk is, bespreken wij in ons artikel over het ouderschapsplan jaren later aanpassen.
Neem in het plan zelf alvast op wanneer u de afspraken tegen het licht houdt en hoe u dat doet. Een vaste evaluatie, bijvoorbeeld jaarlijks en verder bij elke schoolovergang, voorkomt dat een regeling die niet meer past jarenlang blijft staan. Spreek ook af dat u elkaar tijdig informeert over grote veranderingen: een nieuwe baan met andere werktijden, een verhuizing, een nieuwe partner of de komst van een kind in een van beide huishoudens.
Nakoming afdwingen
Omdat het ouderschapsplan aan de beschikking is gehecht, levert het een executoriale titel op. Wordt de zorgregeling niet nagekomen, dan kunt u nakoming vorderen, zo nodig in kort geding, en de rechter vragen daaraan een dwangsom te verbinden. Op grond van artikel 812 Rv is afgifte van het kind met behulp van de sterke arm mogelijk, maar voor beschikkingen over de zorg- of omgangsregeling alleen als de beschikking dat uitdrukkelijk bepaalt. Vraag daar dus om als u die mogelijkheid wilt openhouden.
De praktijk leert dat harde executie zelden de beste eerste stap is. Een aanpassing van het schema, begeleide overdracht of een kort ouderschapsonderzoek lost meer op dan een dwangsom. Bewaar het zware middel voor structurele frustratie van het contact. Welke stappen u achtereenvolgens kunt zetten, zetten wij op een rij in ons artikel over wat u kunt doen als de omgangsregeling niet wordt nageleefd. De volledige regeling van deze procedures staat in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
Veelgestelde vragen over het ouderschapsplan
Is een ouderschapsplan echt verplicht?
Ja, bij gehuwde ouders en geregistreerd partners met minderjarige kinderen (artikel 815 Rv) en bij ongehuwde ouders met gezamenlijk gezag die uit elkaar gaan (artikel 1:247a BW). Ontbreekt het zonder deugdelijke toelichting, dan verklaart de rechter u in beginsel niet ontvankelijk.
Kan de rechter de scheiding uitspreken zonder ouderschapsplan?
Dat kan als u aannemelijk maakt dat het plan redelijkerwijs niet kon worden overgelegd en u andere stukken indient waaruit blijkt dat de nodige voorzieningen zijn getroffen. De rechter beslist dan zelf over de geschilpunten.
Wat is het verschil tussen een ouderschapsplan en een echtscheidingsconvenant?
Het ouderschapsplan regelt alles wat met de kinderen te maken heeft: zorg, overleg, informatie en kosten. Het convenant regelt de afwikkeling tussen u als ex-partners, zoals de verdeling van het vermogen, de woning, de pensioenen en de partneralimentatie. Beide stukken kunnen tegelijk worden opgesteld en samen worden ingediend.
Moet een advocaat het ouderschapsplan opstellen?
Nee, u mag het samen opstellen of met een mediator. Voor het indienen van het echtscheidingsverzoek is wel een advocaat vereist. Laat het plan in elk geval juridisch controleren voordat u tekent: het wordt onderdeel van de beschikking.
Hoe lang blijft het ouderschapsplan gelden?
Tot de kinderen meerderjarig zijn, of zoveel eerder als u de afspraken wijzigt. De onderhoudsplicht loopt door tot eenentwintig jaar (artikel 1:395a BW), ook als de zorgregeling dan geen betekenis meer heeft.
Wat als mijn ex-partner zich niet aan het plan houdt?
U kunt nakoming vorderen en een dwangsom vragen. Ook kunt u de rechter op grond van artikel 1:253a BW verzoeken een regeling vast te stellen of aan te passen; dat verzoek wordt binnen zes weken behandeld.
Kunnen wij het plan aanpassen zonder naar de rechter te gaan?
Ja, als u het eens bent. Leg de wijziging schriftelijk vast en onderteken die beiden. Wilt u de nieuwe afspraak kunnen afdwingen, laat haar dan door de rechter bekrachtigen.
Welke rechter beslist als wij niet allebei in Nederland wonen?
Voor beslissingen over gezag, zorg en omgang is op grond van Verordening (EU) 2019/1111 in beginsel de rechter bevoegd van het land waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft. Woont uw kind in Nederland, dan is dat de Nederlandse rechter, ongeacht uw nationaliteit of het land waar u bent getrouwd.
Mag het ouderschapsplan in het Engels?
U kunt samen in het Engels overleggen en een Engelse versie aanhouden, maar de procedure bij de Nederlandse rechtbank verloopt in het Nederlands en het plan gaat als bijlage bij het verzoekschrift mee. Zorg dus voor een Nederlandse versie en spreek af welke tekst leidend is bij verschil van uitleg.
Mag ik met mijn kind naar het buitenland verhuizen?
Alleen met toestemming van de andere ouder als die het gezag mede uitoefent. Weigert hij, dan vraagt u de rechtbank om vervangende toestemming op grond van artikel 1:253a BW. Vertrekken zonder toestemming en zonder beslissing van de rechter geldt als internationale kinderontvoering.
Hulp bij uw ouderschapsplan
Een goed ouderschapsplan is concreet, uitvoerbaar en bestand tegen verandering. Onze familierechtadvocaten en mediators begeleiden het overleg, stellen het plan op, rekenen de kinderalimentatie door en dienen het verzoekschrift in. Ook in internationale gezinnen, waarin de vraag naar de bevoegde rechter en het toepasselijke recht vooropgaat, zetten wij die lijn eerst voor u uit. Komt u er samen niet uit, dan onderbouwen wij bij de rechtbank waarom het plan niet tot stand kwam en welke regeling in het belang van uw kinderen is. Neem contact op met Law & More in Eindhoven om uw situatie voor te leggen.
