Gepubliceerd op 26 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Omkoping is in Nederland strafbaar, zowel van ambtenaren (artikelen 177 en 363 Wetboek van Strafrecht) als tussen bedrijven onderling (artikel 328ter Sr). Een maakbedrijf kan als rechtspersoon zelf worden vervolgd, ook als een tussenpersoon of buitenlandse agent de steekpenning betaalde. Goede preventie beperkt dat risico, maar sluit aansprakelijkheid niet uit.
De maakindustrie werkt met lange toeleveringsketens, buitenlandse distributeurs, certificeringen en douaneprocedures. Juist daar komen giften, commissies en “versnellingsbetalingen” voor. Hieronder leest u wat strafbaar is, welke boetes sinds 1 januari 2026 gelden en welke maatregelen een onderneming neemt.
Inhoudsopgave
Ambtelijke en niet-ambtelijke omkoping: het verschil
Omkoping is het aanbieden, beloven of geven van een gift, dienst of belofte om iemand iets te laten doen of na te laten in zijn functie. Ook het aannemen of vragen van zo’n voordeel is strafbaar. De wet spreekt van actieve en passieve omkoping.
| Wie wordt omgekocht | Strafbaar voor de gever | Strafbaar voor de ontvanger |
|---|---|---|
| Nederlandse ambtenaar | artikel 177 Sr | artikel 363 Sr |
| Rechter | artikel 178 Sr | artikel 364 Sr |
| Buitenlandse ambtenaar of ambtenaar van een internationale organisatie | gelijkgesteld via artikel 178a Sr | gelijkgesteld via artikel 178a Sr |
| Werknemer of opdrachtnemer van een bedrijf | artikel 328ter Sr | artikel 328ter Sr |
Niet-ambtelijke omkoping is bijvoorbeeld een inkoper van een afnemer die een vergoeding krijgt om uw offerte te kiezen, in strijd met zijn plichten tegenover zijn werkgever. Zowel de gever als de inkoper die de gift aanneemt, is strafbaar.
De wet kent geen ondergrens. Ook een kleine gift kan omkoping zijn als de gever een tegenprestatie beoogt, of als de ontvanger dat redelijkerwijs moet vermoeden. Het Openbaar Ministerie bepaalt via zijn vervolgingsbeleid wanneer het optreedt.
Boetes voor bedrijven en bestuurders per 1 januari 2026
Op ambtelijke omkoping (177 en 363 Sr) en niet-ambtelijke omkoping (328ter Sr) staat een gevangenisstraf van meerdere jaren. Daarnaast kan een geldboete van de vijfde categorie worden opgelegd. Per 1 januari 2026 zijn de boetecategorieën van artikel 23 Sr flink verhoogd.
| Maximum (artikel 23 Sr) | Tot 1 januari 2026 | Per 1 januari 2026 |
|---|---|---|
| Vijfde categorie | € 67.000 | € 110.000 |
| Zesde categorie | € 670.000 | € 1.100.000 |
| Rechtspersoon, als de zesde categorie geen passende straf toelaat | 10% van de jaaromzet | 10% van de jaaromzet in het voorafgaande boekjaar |
Bron: artikel 23 Sr, versie geldig vanaf 1 januari 2026, geraadpleegd op 29 oktober 2026.
Een rechtspersoon kan volgens artikel 51 Sr zelf een strafbaar feit plegen. Laat de gewone categorie geen passende bestraffing toe, dan kan de rechter bij een rechtspersoon de boete van de naast hogere categorie opleggen (artikel 23 lid 7 Sr). Bestuurders die opdracht gaven tot de omkoping of er feitelijk leiding aan gaven, kunnen daarnaast persoonlijk worden vervolgd (artikel 51 lid 2 Sr).
Ook het voordeel uit een contract dat met steekpenningen is verkregen, kan worden ontnomen (artikel 36e Sr). Hoe dat voordeel wordt berekend, hangt af van de zaak.
Omkoping in het buitenland en via agenten
Een Nederlander of Nederlands bedrijf dat in het buitenland een buitenlandse ambtenaar omkoopt, kan in Nederland worden vervolgd (artikel 178a Sr en de rechtsmachtregels van artikel 7 Sr).
Een lokale agent, distributeur of consultant inschakelen biedt geen bescherming. Een bedrijf dat de betaling door zijn tussenpersoon aanvaardde of onvoldoende toezicht hield, kan zelf als dader worden aangemerkt (artikel 51 Sr). Het OM heeft zijn beleid vastgelegd in de Aanwijzing opsporing en vervolging buitenlandse corruptie. Het Nederlandse recht kent geen uitzondering voor kleine “faciliterende” betalingen, bijvoorbeeld bij de douane.
Werkt u met het Verenigd Koninkrijk of de Verenigde Staten, dan kunnen ook de UK Bribery Act 2010 en de Amerikaanse Foreign Corrupt Practices Act gelden. De Bribery Act kent in section 7 een apart delict voor ondernemingen die omkoping door hun medewerkers of agenten niet voorkomen. Het verweer is dat de onderneming “adequate procedures” had. Laat u bij vragen over buitenlands recht adviseren door een advocaat in dat land.
Waar de risico’s in een maakbedrijf zitten
De risico’s zitten vooral waar medewerkers beslissen over geld, vergunningen of goedkeuringen. Breng die functies en processen eerst in kaart.
| Proces | Typisch risico | Mogelijk strafbaar onder |
|---|---|---|
| Inkoop en leveranciersselectie | Kickback van een leverancier in ruil voor een order | 328ter Sr |
| Verkoop en aanbestedingen | Commissie aan een inkoper van de klant of aan een overheidsfunctionaris | 328ter Sr of 177 Sr |
| Kwaliteitscontrole en certificering | Betaling om een keuring of certificaat te krijgen | 177 Sr of 328ter Sr, afhankelijk van de keurende instantie |
| Douane, export en vergunningen | Betaling om een procedure te versnellen | 177 Sr, bij buitenlandse ambtenaren via 178a Sr |
| Agenten en distributeurs in het buitenland | Hoge of vaag omschreven vergoeding | 177 en 178a Sr, of 328ter Sr |
Signalen die aandacht verdienen zijn onverklaarde onkosten, een medewerker die steeds dezelfde leverancier voortrekt, luxe geschenken van zakenrelaties en verzoeken om betaling op een rekening in een ander land dan dat van de leverancier. Meer over de bredere categorie leest u in ons artikel over economische criminaliteit.
Een anti-corruptiebeleid dat bij onderzoek standhoudt
Begin met een risicoanalyse. Leg daarna vast welke giften zijn toegestaan, wie mag beslissen en hoe u derden controleert. Een beleid dat alleen op papier bestaat, helpt bij een strafrechtelijk onderzoek weinig, omdat de vraag naar toezicht (artikel 51 Sr) dan juist over de praktijk gaat.
Risicoanalyse per proces en per exportland
Bepaal per proces waar omkoping kan voorkomen en wat de oorzaak zou zijn: onduidelijke procedures, weinig toezicht of druk om omzetdoelen te halen. Herhaal de analyse ten minste jaarlijks, en na een overname, een nieuwe exportmarkt of een incident.
Een eigen grens voor geschenken en uitnodigingen
De wet geeft geen grensbedrag, dus u stelt zelf een interne grens vast. Leg vast welk bedrag zonder melding mag, wat altijd vooraf moet worden goedgekeurd en dat giften aan ambtenaren in beginsel niet worden gedaan. Houd een register bij van gegeven en ontvangen geschenken. Een relatiegeschenk is niet verboden; het wordt omkoping als het bedoeld is om iemand iets te laten doen of na te laten in zijn functie.
Functiescheiding en het vier-ogenprincipe
Laat niemand alleen een leverancier kiezen, een contract goedkeuren én de betaling uitvoeren. Stel een bedrag vast waarboven twee handtekeningen nodig zijn, en controleer elke wijziging van bankgegevens van een leverancier via een tweede kanaal.
Controle van agenten, distributeurs en leveranciers
Doe een due diligence-onderzoek naar agenten, distributeurs en belangrijke leveranciers voordat u contracteert: wie zijn de eigenaren, wat is hun reputatie en is de vergoeding marktconform? Neem in het contract een anti-corruptieclausule op met een auditrecht en een recht om het contract te beëindigen bij een overtreding. Zie ook ons begrip due diligence.
Training voor inkoop, verkoop en buitendienst
Train vooral inkopers, verkopers, accountmanagers en medewerkers in het buitenland. Gebruik herkenbare dilemma’s uit de eigen sector, laat het management meedoen en herhaal de training periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks. Leer medewerkers ook dat zij betalingen om een douane- of vergunningsprocedure te versnellen weigeren.
De verplichte meldprocedure vanaf 50 werknemers
Een werkgever met ten minste 50 werknemers moet een interne procedure voor het melden van misstanden hebben (artikel 2 Wet bescherming klokkenluiders). De melder krijgt binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging en binnen ten hoogste drie maanden informatie over de beoordeling en opvolging.
Een melder mag van een melding geen nadeel ondervinden. Laat meldingen behandelen door iemand die onafhankelijk is van de betrokken afdeling, en leg elke stap vast. Meer over de verplichtingen leest u in ons artikel over de klokkenluidersregeling.
Omkoping ontdekt: de eerste stappen
- Leg de feiten vast en beveilig e-mails, administratie en betaalgegevens.
- Stel een intern onderzoek in onder leiding van iemand zonder belang bij de uitkomst.
- Beslis, met juridisch advies, over arbeidsrechtelijke maatregelen tegen betrokken medewerkers.
- Weeg af of u zelf meldt bij het Openbaar Ministerie of de FIOD.
Zelfmelding kan door het OM worden meegewogen bij de vervolgingsbeslissing, maar biedt geen garantie op sepot. Wordt uw bedrijf zelf onderzocht, lees dan ons artikel over een FIOD-onderzoek en over wat te doen bij een verdenking van fraude. Het OM leidt de vervolging; de FIOD onderzoekt vooral omkoping door bedrijven en de Rijksrecherche corruptie door ambtenaren.
Hoe wij helpen bij corruptiepreventie en onderzoek
- Uw risicoanalyse en anti-corruptiebeleid juridisch beoordelen.
- Anti-corruptieclausules opstellen voor contracten met agenten, distributeurs en leveranciers.
- Een meldprocedure inrichten die voldoet aan de Wet bescherming klokkenluiders.
- Een intern onderzoek begeleiden en de arbeidsrechtelijke gevolgen beoordelen.
- U bijstaan bij verhoren en contacten met het OM of de FIOD, via onze ondernemingsrecht advocaat en strafrechtadvocaten.
In het kort
- Omkoping van een inkoper van een klant is net zo goed strafbaar als omkoping van een ambtenaar (328ter Sr).
- Per 1 januari 2026 is de zesde boetecategorie € 1.100.000; daarboven kan een rechtspersoon tot 10% van de jaaromzet krijgen.
- Een agent of distributeur in het buitenland schermt het bedrijf niet af.
- Een beleid telt pas als de praktijk het volgt: register, vier ogen en controle van derden.
Lees ook: wat bedrijven kunnen leren van de kartelboetes in de bouwsector.
