Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Economische criminaliteit is een verzamelnaam voor strafbare feiten waarbij geld en het economisch verkeer centraal staan, zoals fraude, witwassen, omkoping en belastingfraude. Het is geen apart wettelijk begrip: de strafbaarheid volgt uit afzonderlijke bepalingen in het Wetboek van Strafrecht, de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) en de Wet op de economische delicten (WED).
Ook een onderneming kan zelf strafbaar zijn, en daarnaast de bestuurder die de verboden gedraging feitelijk heeft aangestuurd. Hieronder leest u welke feiten eronder vallen, wie opspoort en wat de Wwft van bedrijven vraagt.
Inhoudsopgave
Welke strafbare feiten vallen onder economische criminaliteit?
De belangrijkste feiten staan in het Wetboek van Strafrecht (Sr). Elk feit heeft een eigen wettelijke omschrijving en een eigen strafmaximum.
- oplichting: iemand met listige kunstgrepen of valse hoedanigheid bewegen tot afgifte van geld of goederen (artikel 326 Sr, maximaal vier jaar gevangenisstraf)
- valsheid in geschrift: een document vervalsen of valselijk opmaken om het als echt te gebruiken, bijvoorbeeld een valse factuur of loonstrook (artikel 225 Sr, maximaal zes jaar)
- verduistering: geld of goederen die u onder zich heeft zich wederrechtelijk toe-eigenen (artikel 321 Sr; artikel 322 Sr bij verduistering in dienstbetrekking of beroep)
- witwassen: het verbergen of verhullen van de criminele herkomst van geld of goederen, of het verwerven of gebruiken daarvan (artikelen 420bis tot en met 420quater Sr)
- omkoping van ambtenaren (artikelen 177 en 363 Sr) en niet-ambtelijke omkoping in het bedrijfsleven (artikel 328ter Sr)
- faillissementsfraude, zoals het benadelen van schuldeisers vlak voor een faillissement (artikelen 340 tot en met 349 Sr)
Belastingfraude is strafbaar op grond van artikel 69 AWR, bijvoorbeeld bij het opzettelijk onjuist doen van aangifte. In lichtere gevallen legt de Belastingdienst een bestuurlijke boete op in plaats van strafvervolging.
Wat is een economisch delict?
Een economisch delict is een overtreding van economische regelgeving die in artikel 1 WED is aangewezen. Denk aan regels over marktmisbruik, sancties, milieu en financieel toezicht.
Op grond van artikel 2 WED is een opzettelijke overtreding een misdrijf en een niet-opzettelijke overtreding een overtreding. Meer hierover leest u in ons artikel over economische delicten en de strafbaarheid van bedrijven.
Kan een onderneming zelf strafbaar zijn?
Ja. Volgens artikel 51 Sr kunnen strafbare feiten worden begaan door natuurlijke personen en door rechtspersonen, zoals een bv of nv.
Het OM kan de onderneming vervolgen, de persoon die opdracht gaf of feitelijk leiding gaf aan de verboden gedraging, of beiden. Een bestuurder kan zich dus niet verschuilen achter de vennootschap als hij het feit heeft bevorderd of bewust heeft laten gebeuren.
Wie spoort economische criminaliteit op?
De opsporing ligt vooral bij de FIOD, de opsporingsdienst van de Belastingdienst, onder gezag van het Functioneel Parket van het OM. Daarnaast doen de politie en andere bijzondere opsporingsdiensten onderzoek.
Krijgt uw onderneming te maken met een doorzoeking of verhoor, dan heeft u als verdachte het recht om te zwijgen en om vooraf een advocaat te raadplegen. Lees ook ons artikel over wat u doet bij een FIOD-onderzoek.
Naast straf kan het OM de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel vorderen op grond van artikel 36e Sr. Dat is een aparte procedure, die vaak naast de strafzaak loopt.
Wat vraagt de Wwft van ondernemingen?
De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) verplicht zogeheten poortwachters om hun cliënten te onderzoeken en ongebruikelijke transacties te melden. De wet volgt de Europese anti-witwasrichtlijnen en de normen van de Financial Action Task Force (FATF).
Poortwachters zijn onder meer banken en andere financiële instellingen, accountants, belastingadviseurs, notarissen, makelaars en trustkantoren. Zij moeten:
- cliëntenonderzoek doen voordat zij een zakelijke relatie aangaan, inclusief het vaststellen van de uiteindelijk belanghebbende
- de relatie en transacties doorlopend controleren
- ongebruikelijke transacties direct melden bij de Financial Intelligence Unit Nederland (FIU-Nederland), op grond van artikel 16 Wwft
Op de naleving houden onder meer De Nederlandsche Bank (DNB), de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en het Bureau Financieel Toezicht (BFT) toezicht. Zij kunnen een last onder dwangsom of bestuurlijke boete opleggen. Ook banken die uw rekening onderzoeken handelen op grond van de Wwft; zie ons artikel over uw rechten als de bank controleert op witwassen.
Welke andere regels zijn van belang?
De Wet op het financieel toezicht (Wft) eist van financiële ondernemingen een integere bedrijfsvoering. De Sanctiewet 1977 verplicht hen om te controleren of cliënten op een sanctielijst van de VN of de EU staan.
Voor trustkantoren gelden aanvullende eisen uit de Wet toezicht trustkantoren 2018. Overtreding van veel van deze regels is via artikel 1 WED ook strafbaar als economisch delict.
Waar let u als ondernemer op?
- Heeft u vastgelegd wie binnen de onderneming betalingen mag goedkeuren, zodat niet één persoon alles alleen kan doen?
- Valt uw onderneming onder de Wwft, en voert u het cliëntenonderzoek aantoonbaar uit?
- Weet u bij wie en binnen welke termijn u een ongebruikelijke transactie meldt?
- Zijn facturen en administratie zo ingericht dat ze de werkelijke transacties weergeven?
- Weet u wat u doet als de FIOD of de politie onverwacht voor de deur staat?
Wat kunnen wij voor u doen bij economische criminaliteit?
Ons team strafrecht staat ondernemingen en bestuurders bij in financieel-economische strafzaken:
- Wij staan u bij tijdens verhoren door de FIOD of de politie.
- Wij beoordelen het dossier en de tenlastelegging op juridische en feitelijke punten.
- Wij voeren het verweer in de strafzaak en in een eventuele ontnemingsprocedure.
- Wij adviseren over een mogelijke schikking of strafbeschikking met het OM.
- Wij beoordelen of uw onderneming aan de Wwft voldoet en helpen bij het inrichten van het cliëntenonderzoek.
Samengevat
- Economische criminaliteit is een verzamelnaam; de strafbaarheid volgt uit bepalingen in het Wetboek van Strafrecht, de AWR en de WED.
- Veelvoorkomende feiten zijn oplichting (326 Sr), valsheid in geschrift (225 Sr), witwassen (420bis Sr) en omkoping.
- Een onderneming kan zelf strafbaar zijn, net als de bestuurder die feitelijk leiding gaf (artikel 51 Sr).
- De FIOD spoort op onder gezag van het Functioneel Parket.
- Poortwachters moeten volgens de Wwft cliëntenonderzoek doen en ongebruikelijke transacties melden bij FIU-Nederland.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de meest voorkomende vormen van economische criminaliteit?
Veel voorkomende vormen zijn oplichting, valsheid in geschrift, belastingfraude, witwassen, faillissementsfraude en omkoping. In de financiële sector komen daar handel met voorkennis en marktmanipulatie bij.
Staat economische criminaliteit als begrip in de wet?
Nee. Het is een verzamelnaam. De afzonderlijke feiten staan in het Wetboek van Strafrecht, artikel 69 AWR en de economische delicten die artikel 1 WED aanwijst.
Wat betekent dit voor mijn bedrijf?
Uw onderneming kan zelf worden vervolgd op grond van artikel 51 Sr, en bestuurders persoonlijk als feitelijk leidinggever. Valt uw bedrijf onder de Wwft, dan kan de toezichthouder bij overtreding een bestuurlijke boete of last onder dwangsom opleggen.
Wat doet FIU-Nederland?
FIU-Nederland ontvangt de meldingen van ongebruikelijke transacties van poortwachters. Na analyse kan zij een transactie verdacht verklaren en doorgeven aan opsporingsdiensten zoals de FIOD en de politie.
Hoe beschermt een onderneming zich?
Met goede interne controle: scheiding van taken, vastgelegde bevoegdheden voor betalingen en een sluitende administratie. Train medewerkers in het herkennen van ongebruikelijke transacties en leg vast hoe zij melden.
