Verdacht van fraude: uw rechten, het verloop en de mogelijke straffen

Gepubliceerd op 9 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Wordt u verdacht van fraude, dan heeft u het recht om te zwijgen en het recht om vóór en tijdens het verhoor een advocaat te spreken (artikel 29, 28c en 28d Wetboek van Strafvordering). Leg daarom geen verklaring af voordat u een advocaat heeft gesproken. De belangrijkste uitzondering: bij een gewone controle van de Belastingdienst moet u wel informatie en administratie geven (artikel 47 Algemene wet inzake rijksbelastingen), en die administratie kan later ook in een strafzaak worden gebruikt.

Op deze pagina leest u wat u in de eerste dagen doet, welke instanties fraude onderzoeken, waar uw zwijgrecht ophoudt, hoe een fraudezaak verloopt en welke straffen en financiële gevolgen mogelijk zijn. Bent u juist slachtoffer van oplichting, lees dan het laatste deel.

Wat doet u direct als u verdacht wordt van fraude?

Een verdenking van fraude komt vaak onverwacht: een uitnodiging voor verhoor, een doorzoeking op kantoor of een brief van de FIOD. De eerste stappen bepalen veel van het verdere verloop.

1. Stel vast in welke hoedanigheid u wordt gehoord. In de uitnodiging staat of u verdachte of getuige bent. Als verdachte heeft u zwijgrecht; als getuige bij de politie in beginsel ook geen verplichting om te verklaren.
2. Spreek een advocaat vóór het verhoor. Een aangehouden verdachte krijgt kosteloos een piketadvocaat. Bent u uitgenodigd zonder aanhouding, dan mag u ook een advocaat meenemen; die regelt en betaalt u in beginsel zelf, tenzij u in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand.
3. Vernietig niets. Bewaar e-mails, administratie en berichten. Het weggooien van stukken kan worden uitgelegd als een poging bewijs te laten verdwijnen.
4. Praat niet met betrokkenen over de zaak. Gesprekken met collega’s of zakenpartners kunnen later worden gezien als afstemming van verklaringen.
5. Wees volledig open tegen uw eigen advocaat. Wat u met uw advocaat bespreekt, valt onder zijn verschoningsrecht. Alleen met alle feiten kan hij een goede strategie bepalen.

Lees ook wat u bij een verhoor wel en niet zegt.

Welke instanties onderzoeken fraude?

Welke instantie aan tafel zit, bepaalt welke regels gelden. Vooral het verschil tussen een controle en een strafrechtelijk onderzoek is belangrijk.

Waar houdt uw zwijgrecht op?

In het strafrecht hoeft u niet mee te werken aan uw eigen veroordeling. Dat heet het nemo-teneturbeginsel. Bij fiscale fraude botst dat met de informatieplicht uit de belastingwet. De Hoge Raad heeft die botsing op 12 juli 2013 beslecht (ECLI:NL:HR:2013:BZ3640):

• Wilsonafhankelijk materiaal, zoals bestaande bankafschriften en administratie, kan de Belastingdienst afdwingen, zo nodig met een dwangsom. Dat materiaal mag daarna ook voor een boete of strafvervolging worden gebruikt.
• Wilsafhankelijk materiaal, zoals een verklaring die u nog moet afleggen, mag alleen worden gevorderd voor de belastingheffing zelf. Het mag niet worden gebruikt voor een fiscale boete of strafzaak.

In de praktijk betekent dit: zodra een controle verschuift naar een verdenking, moet de controleur u waarschuwen dat u niet hoeft te antwoorden (de cautie). Dat geldt ook bij een bestuurlijke boete (artikel 5:10a Algemene wet bestuursrecht). Merkt u dat een gesprek over een controle ongemerkt een verhoor wordt, vraag dan om een pauze en overleg eerst met uw advocaat. De wetsartikelen vindt u in de Algemene wet inzake rijksbelastingen en het Wetboek van Strafvordering.

Hoe verloopt een fraudezaak?

Fraudeonderzoeken duren vaak lang, omdat financiële analyses en digitale gegevens moeten worden uitgezocht. De zaak doorloopt in de regel deze fasen:

1. Onderzoek. De opsporingsdienst verhoort getuigen, vordert bankgegevens en kan doorzoekingen en beslag doen. Om later een ontneming veilig te stellen, kan het OM ook conservatoir beslag leggen op uw vermogen.
2. Verhoor als verdachte. U wordt gewezen op uw zwijgrecht en uw recht op een advocaat.
3. Inzage in het dossier. U en uw advocaat kunnen de processtukken inzien (artikel 30 Sv). De officier van justitie kan dat tijdelijk beperken als het onderzoek dat vraagt.
4. Beslissing van het OM. Het OM kan de zaak seponeren, een strafbeschikking opleggen of u dagvaarden. Tegen een strafbeschikking kunt u binnen twee weken verzet doen (artikel 257e Sv).
5. Zitting. De rechter beslist over de schuldvraag en de straf. Vaak volgt een aparte ontnemingsprocedure.

Welke straffen staan op de meest voorkomende fraudedelicten?

Fraude is geen apart delict. Het OM kiest per zaak welke strafbepaling past. De wettelijke maximumstraffen voor de meest gebruikte artikelen (stand oktober 2026, Wetboek van Strafrecht):

Dit zijn maxima. De opgelegde straf ligt in de praktijk vaak veel lager en hangt af van het fraudebedrag, de duur en de rol van de verdachte. Ook een taakstraf of voorwaardelijke straf is mogelijk.

Welke financiële gevolgen kunnen er zijn?

Naast de straf kunnen drie financiële sporen naast elkaar lopen:

• Ontneming: de rechter kan u verplichten het wederrechtelijk verkregen voordeel aan de Staat te betalen (artikel 36e Sr).
• Schadevergoeding: een benadeelde kan zich in de strafzaak voegen (artikel 51f Sv) of u civiel aansprakelijk stellen. Lees meer over aansprakelijkheid en schadevergoeding.
• Naheffing: bij fiscale fraude kan de Belastingdienst los van de strafzaak belasting navorderen of naheffen, met rente.

Voor hetzelfde feit kunt u niet zowel een fiscale bestuurlijke boete als een strafrechtelijke straf krijgen. De overheid moet kiezen tussen de bestuursrechtelijke en de strafrechtelijke weg.

Welke gevolgen heeft een verdenking voor werk en reputatie?

Een verdenking kan al gevolgen hebben voordat de rechter heeft beslist. Een werkgever kan bij een ernstig vermoeden van fraude ontslag op staande voet overwegen; de arbeidsrechtelijke maatstaf is een andere dan de strafrechtelijke. Een veroordeling komt in de justitiële documentatie en kan een Verklaring Omtrent het Gedrag in de weg staan, vooral voor functies met geld of vertrouwelijke gegevens. Lees meer over de gevolgen van een veroordeling voor uw werk en de mogelijkheden om een strafblad te voorkomen.

Wordt u bewust valselijk beschuldigd, dan kan de aangever zich schuldig maken aan valse aangifte (artikel 188 Sr). Bij reputatieschade door onjuiste publicaties kunt u civielrechtelijk verwijdering of rectificatie vragen.

Bent u juist slachtoffer van fraude?

• Meld de fraude direct bij uw bank, zodat die kan proberen betalingen terug te halen of rekeningen te blokkeren.
• Doe aangifte bij de politie en bewaar berichten, betaalbewijzen en rekeningnummers.
• Voeg u als benadeelde partij in de strafzaak om uw schade te verhalen (artikel 51f Sv). Zie ook slachtofferhulp in het strafrecht.
• Bij internet- en beleggingsoplichting kunt u ook melden bij de Fraudehelpdesk.

Hoe staan wij u bij een fraudeverdenking bij?

Onze strafrechtadvocaten en fraudeadvocaten staan verdachten bij in elke fase:

• Wij bespreken vóór het eerste verhoor of u verklaart of zwijgt, en zijn bij het verhoor door politie of FIOD aanwezig.
• Wij beoordelen of een vordering van de Belastingdienst wilsafhankelijk of wilsonafhankelijk materiaal betreft.
• Wij vragen de processtukken op en toetsen het bewijs, ook de financiële analyses.
• Wij beoordelen een strafbeschikking en stellen zo nodig binnen twee weken verzet in.
• Wij verdedigen u op de zitting en in een ontnemingsprocedure.

Verdacht van fraude in vijf punten

• U heeft zwijgrecht en recht op een advocaat vóór en tijdens het verhoor (artikel 28c, 28d en 29 Sv).
• Bestaande administratie moet u bij een fiscale controle wel afgeven, en die mag later als bewijs dienen (HR 12 juli 2013).
• De maximumstraf hangt af van het delict, van 3 jaar (verduistering) tot 6 jaar (valsheid in geschrift).
• Naast een straf kunnen ontneming, schadevergoeding en naheffing volgen.
• Tegen een strafbeschikking heeft u twee weken om verzet te doen.