Ransomware: meldplichten, losgeld en aansprakelijkheid voor ondernemers

Donkere serverruimte met één oplichtend scherm en kabelgoten

Gepubliceerd op 26 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Bij een ransomware-aanval bent u als ondernemer slachtoffer van een strafbaar feit, niet de dader: zwakke beveiliging maakt u niet strafrechtelijk aansprakelijk. Wel gelden meldplichten, onder de AVG bij persoonsgegevens en sinds 15 augustus 2026 onder de Cyberbeveiligingswet voor veel organisaties. En klanten kunnen u civielrechtelijk aansprakelijk stellen als uw beveiliging tekortschoot.

Een ondernemer in formele kleding zit aan een bureau met meerdere computerschermen waarop digitale code en waarschuwingssymbolen te zien zijn, met op de achtergrond juridische elementen zoals een hamer en boeken.

Hieronder leest u welke strafbare feiten de aanvaller pleegt, welke meldingen u moet doen en binnen welke termijn, hoe het zit met losgeld, en wanneer u of uw IT-leverancier voor de schade aansprakelijk is.

Welke strafbare feiten pleegt een ransomware-aanvaller?

Een ransomware-aanval valt onder meerdere artikelen van het Wetboek van Strafrecht. De aanvaller is strafbaar, niet het getroffen bedrijf.

  • Computervredebreuk: opzettelijk en wederrechtelijk binnendringen in een geautomatiseerd werk (artikel 138ab Sr).
  • Gegevensaantasting: het versleutelen, wijzigen of onbruikbaar maken van gegevens (artikel 350a Sr).
  • Afpersing: het eisen van losgeld onder bedreiging (artikel 317 Sr).
  • Stoornis in de werking van een geautomatiseerd werk (artikel 161sexies Sr).

Meer over strafbaar online gedrag leest u in ons artikel over cybercrime in Nederland en over hacken en computervredebreuk.

Wat doet u in de eerste uren na een aanval?

Koppel getroffen systemen los van het netwerk, leg alles vast en stel vast of er persoonsgegevens zijn geraakt. Van dat laatste hangt af of de termijn van 72 uur voor een melding bij de Autoriteit Persoonsgegevens loopt.

Een zakelijke professional zit achter een bureau met meerdere computerschermen die digitale beveiligingssymbolen tonen in een moderne kantooromgeving.
  1. Isoleer besmette systemen, maar zet ze niet zomaar uit: forensisch onderzoek heeft sporen nodig.
  2. Noteer wanneer u de aanval ontdekte, welke systemen zijn getroffen en wat er in de losgeldbrief staat. Vanaf het moment van ontdekking lopen de meldtermijnen.
  3. Schakel een incident-responsspecialist in en informeer uw cyberverzekeraar binnen de termijn van de polis.
  4. Beoordeel binnen 24 uur of u onder de Cyberbeveiligingswet valt en of er persoonsgegevens zijn gelekt.
  5. Doe aangifte bij de politie en controleer of u back-ups heeft die niet zijn aangetast.

Welke meldplichten gelden en binnen welke termijn?

Er zijn twee aparte meldplichten: de AVG bij een datalek met persoonsgegevens, en de Cyberbeveiligingswet voor essentiële en belangrijke entiteiten. Vaak gelden ze allebei.

MeldingGrondslagTermijn (stand 29 oktober 2026)Bij wie
Datalek met persoonsgegevensartikel 33 AVGzonder onredelijke vertraging, zo mogelijk binnen 72 uurAutoriteit Persoonsgegevens
Betrokkenen informeren bij hoog risicoartikel 34 AVGzonder onredelijke vertragingde betrokken personen
Vroegtijdige waarschuwing significant incidentCyberbeveiligingswetuiterlijk binnen 24 uurCSIRT en toezichthouder
Incidentmelding met eerste beoordelingCyberbeveiligingswetuiterlijk binnen 72 uurCSIRT en toezichthouder
EindverslagCyberbeveiligingswetbinnen een maand na de incidentmeldingCSIRT en toezichthouder

Melding bij de Autoriteit Persoonsgegevens

Ransomware waarbij persoonsgegevens worden versleuteld of buitgemaakt, is een inbreuk in verband met persoonsgegevens. U meldt die volgens artikel 33 AVG bij de Autoriteit Persoonsgegevens, tenzij het lek waarschijnlijk geen risico voor de betrokkenen oplevert. Bij een hoog risico informeert u ook de betrokkenen zelf (artikel 34 AVG). Uitleg vindt u op de pagina datalekken van de Autoriteit Persoonsgegevens.

Leg elk datalek, ook een niet-gemeld lek, vast in een intern register (artikel 33 lid 5 AVG). Bij overtreding van de AVG kan de AP boetes opleggen tot € 20 miljoen of 4% van de wereldwijde jaaromzet, als dat hoger is (artikel 83 AVG).

Melding onder de Cyberbeveiligingswet

De Cyberbeveiligingswet is de Nederlandse uitvoering van de Europese NIS2-richtlijn. Volgens het Nationaal Cyber Security Centrum is de wet op 15 augustus 2026 in werking getreden. Valt uw organisatie eronder, dan meldt u een significant incident zo snel mogelijk en in elk geval binnen 24 uur, gevolgd door een incidentmelding en een eindverslag (zie de tabel). Voor organisaties die ook onder DORA of sectorale regels vallen, kunnen eigen meldregels gelden.

Mag u losgeld betalen?

Het betalen van losgeld is in Nederland niet als zodanig strafbaar. Het is wel verboden als de ontvanger op een sanctielijst staat: dan overtreedt u de Sanctiewet 1977 en de Europese sanctieverordeningen.

Politie en NCSC raden betalen af. Er is geen garantie dat u een werkende sleutel krijgt of dat buitgemaakte gegevens worden verwijderd. Betaling maakt u bovendien een aantrekkelijk doelwit voor een volgende aanval. Overweegt u toch te betalen, laat dan eerst onderzoeken wie de aanvaller is, overleg met uw verzekeraar en leg de afweging vast in een bestuursbesluit.

Een betaling ontslaat u niet van de meldplichten. Ook als de gegevens worden “teruggegeven”, is er een inbreuk geweest die u moet beoordelen en zo nodig melden (artikel 33 AVG).

Wanneer bent u tegenover klanten aansprakelijk?

Lijden klanten of zakenpartners schade doordat uw beveiliging tekortschoot, dan kunnen zij u aansprakelijk stellen. Dat kan op grond van wanprestatie (artikel 6:74 BW) als u contractuele beveiligingsafspraken niet nakwam, of op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). De artikelen staan in Boek 6 BW.

Bij persoonsgegevens geldt daarnaast artikel 82 AVG: wie materiële of immateriële schade lijdt door een AVG-overtreding, heeft recht op vergoeding. Artikel 32 AVG verplicht u passende technische en organisatorische maatregelen te nemen. Meer leest u in ons artikel over aansprakelijkheid bij datalekken.

Hoe dat uitpakt, laat een arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 23 december 2025 zien. Het ging niet om ransomware maar om een gehackt e-mailaccount van een autobedrijf. Een hacker stuurde vanuit dat account een valse betaalinstructie, waarna de koper € 26.900 naar een Duitse rekening overmaakte. Het autobedrijf kon niet aantonen dat het account passend was beveiligd (artikel 32 AVG). Het hof rekende de koper 30% eigen schuld toe en kwam na een billijkheidscorrectie op een vergoeding van 50% van de schade (ECLI:NL:GHARL:2025:8556). Dat het autobedrijf de beveiliging had uitbesteed, nam zijn eigen verantwoordelijkheid niet weg.

Een exoneratieclausule in uw contracten kan de aansprakelijkheid beperken, maar niet bij opzet of bewuste roekeloosheid van de leiding. Zie ons artikel over beperking van aansprakelijkheid in B2B-contracten.

Wanneer is uw IT-leverancier aansprakelijk?

Een IT-leverancier die een netwerk beheert of inricht, moet handelen als een goed opdrachtnemer (artikel 7:401 BW). Daaronder valt een waarschuwingsplicht: ziet de leverancier een ernstig beveiligingsrisico, dan moet hij de klant daar duidelijk op wijzen.

De rechtbank Noord-Nederland oordeelde op 21 september 2022 over een ransomware-aanval waarbij ook de back-ups waren versleuteld. De netwerkbeheerder was tekortgeschoten, omdat hij de klant niet duidelijk had gewezen op het ontbreken van netwerksegmentatie, de kwetsbare back-up en het zwakke wachtwoordbeleid. De aansprakelijkheidsbeperking in zijn algemene voorwaarden hield wel stand, zodat de klant € 50.000 kreeg (ECLI:NL:RBNNE:2022:5577). Een vordering uit onrechtmatige daad naast het contract wees de rechtbank af.

Eigen schuld van de klant, bijvoorbeeld zwakke wachtwoorden die hij zelf beheerde, kan de vergoeding verminderen (artikel 6:101 BW). Wat de leverancier precies moest doen, hangt sterk af van de opdracht, de SLA en de algemene voorwaarden.

Wat moet het bestuur zelf doen?

Onder de Cyberbeveiligingswet moet het bestuur van een essentiële of belangrijke entiteit de beveiligingsmaatregelen goedkeuren en toezicht houden op de uitvoering. Leeft de organisatie de wet niet na, dan kan de toezichthouder handhaven, ook met een bestuurlijke boete.

Een ondernemer die serieus werkt aan een laptop in een modern kantoor met digitale beveiligingssymbolen op de achtergrond.

Een bestuurder van een bv kan ook civielrechtelijk persoonlijk aansprakelijk zijn bij een ernstig verwijt (artikel 2:9 BW), bijvoorbeeld als hij bekende beveiligingsrisico’s bewust liet liggen. Dat is een hoge drempel. Voor strafbare feiten binnen de onderneming leest u meer in ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid bij strafbare feiten.

Hoe beperkt u het risico vooraf?

Goede voorbereiding beperkt zowel de schade als de juridische gevolgen. Zorg dat u kunt aantonen welke maatregelen u nam. Dat was in de zaak bij het hof Arnhem-Leeuwarden precies het probleem: de ondernemer kon zijn beveiliging niet aantonen.

  • Offline of onveranderbare back-ups die u periodiek test op terugzetten.
  • Tweestapsverificatie op e-mail, VPN en beheeraccounts.
  • Snel installeren van beveiligingsupdates en beperkte toegangsrechten.
  • Een incidentresponsplan met contactgegevens van specialisten, verzekeraar en advocaat, dat u oefent.
  • Training van medewerkers in het herkennen van phishing en internetfraude.

Ondernemer of IT-leverancier: wie regelt wat?

OnderwerpGetroffen ondernemerIT-leverancier
BewijsBewaar logbestanden en communicatie met de aanvaller voor aangifte en verzekeraarLeg vast welke adviezen en waarschuwingen u gaf
AfsprakenControleer wat de SLA over back-ups en beveiliging zegtLeg in opdracht of SLA vast welke beveiliging wel en niet onder uw taak valt
Weigering maatregelVraag een schriftelijke toelichting bij adviezen die u afwijstWaarschuw schriftelijk als de klant een noodzakelijke maatregel weigert
AansprakelijkheidStel de leverancier schriftelijk aansprakelijk als u vermoedt dat die tekortschootControleer of uw aansprakelijkheidsbeperking en verzekering ransomwareschade dekken
CyberbeveiligingswetGa na of uw organisatie eronder valtGa na of u als beheerde dienstverlener zelf onder de wet valt

Hoe helpen wij na een ransomware-aanval?

  • Wij beoordelen welke meldplichten gelden en stellen de meldingen mee op.
  • Wij beoordelen de sanctierechtelijke kant van een losgeldbetaling.
  • Wij stellen uw IT-leverancier aansprakelijk, of beoordelen en weren een claim van klanten.
  • Wij stellen beveiligingsafspraken, SLA’s en aansprakelijkheidsbeperkingen op of beoordelen ze.
  • Wij adviseren het bestuur over de plichten onder de Cyberbeveiligingswet, via onze ondernemingsrecht advocaat.

Veelgestelde vragen

Ben ik strafbaar als mijn beveiliging slecht was?

Nee. Zwakke beveiliging is geen strafbaar feit. Wel kan de Autoriteit Persoonsgegevens of de toezichthouder onder de Cyberbeveiligingswet een bestuurlijke boete opleggen, en kunnen benadeelden schadevergoeding vorderen (artikel 82 AVG).

Waar doe ik aangifte van ransomware?

Bij de politie, bij voorkeur op afspraak, zodat u logbestanden en de losgeldbrief kunt overhandigen. Lees ook onze gids over aangifte doen bij de politie.

Vergoedt mijn verzekering het losgeld?

Dat hangt af van uw polis. Veel cyberverzekeringen vergoeden herstel- en onderzoekskosten en bedrijfsschade; de dekking voor losgeld verschilt. Meld het incident binnen de termijn van de polis.

Valt mijn bedrijf onder de Cyberbeveiligingswet?

Dat hangt af van de sector en de omvang. De wet richt zich op middelgrote en grote organisaties in sectoren als energie, transport, zorg, digitale infrastructuur, maakindustrie en voedsel. Sommige organisaties vallen er ongeacht hun omvang onder.

Lees ook: cybercrime, phishing en ransomware.

Een vraag over uw onderneming?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat ondernemingsrecht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een vraag over uw onderneming?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat ondernemingsrecht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.