Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Getuigenbescherming is bedoeld voor getuigen die door hun verklaring in een strafzaak ernstig worden bedreigd. Het Openbaar Ministerie beslist over opname in het programma, een speciale eenheid van de politie voert het uit en u sluit een schriftelijke overeenkomst met de officier van justitie. De grondslag is artikel 226l Wetboek van Strafvordering (Sv) met het Besluit getuigenbescherming.
Het programma is iets anders dan anoniem getuigen of een afspraak met een kroongetuige. Hieronder leest u welke regelingen er zijn, hoe toelating werkt en wat de gevolgen zijn voor de getuige en voor de verdachte.
Inhoudsopgave
Welke vormen van bescherming kent het strafrecht?
Er zijn drie regelingen die vaak door elkaar worden gehaald. Ze verschillen in doel, in wie beslist en in de gevolgen voor het proces. De wetsartikelen vindt u in het Wetboek van Strafvordering (geraadpleegd 29 oktober 2026).
| Getuigenbeschermingsprogramma | Bedreigde getuige | Kroongetuige | |
|---|---|---|---|
| Wetsartikel | 226l Sv en Besluit getuigenbescherming | 226a e.v. Sv | 226g e.v. Sv, 44a Sr |
| Doel | Fysieke bescherming van getuige en gezin | Anoniem verklaren | Verklaring in ruil voor strafvermindering |
| Wie beslist? | College van procureurs-generaal (artikel 5 Besluit) | Rechter-commissaris | Officier van justitie; de rechter-commissaris toetst de afspraak (226h Sv) |
| Gevolg in het proces | Geen, de getuige verklaart gewoon | Identiteit blijft verborgen; steunbewijs nodig (344a Sv) | Rechter moet de betrouwbaarheid motiveren |
Een kroongetuige kan ook in het beschermingsprogramma worden opgenomen, maar beide trajecten lopen gescheiden. Over het verschil tussen de positie van getuige en verdachte leest u meer in ons artikel het verschil tussen verdachte en getuige.
Wie beslist over getuigenbescherming?
Volgens het Besluit getuigenbescherming beslist het College van procureurs-generaal over beschermingsmaatregelen (artikel 5). Een getuigenbeschermingseenheid binnen de landelijke politie maakt de dreigingsanalyse, adviseert en voert de maatregelen uit (artikelen 2 en 4). Die eenheid werkt onder gezag van het OM.
De officier die de bescherming regelt, is bewust niet dezelfde als de officier die de strafzaak behandelt of een afspraak met een kroongetuige maakt. Zo blijft de bescherming los van het belang van de opsporing.
Wat is het verschil met bewaken en beveiligen?
Bewaken en beveiligen is een apart stelsel voor personen en objecten die worden bedreigd, zoals politici, journalisten of advocaten. Getuigenbescherming is specifiek voor getuigen in een strafzaak en gaat vaak verder, tot een nieuw bestaan elders.
Hoe komt u in het beschermingsprogramma?
Toelating vereist een ernstige dreiging die verband houdt met uw rol als getuige, uw bereidheid om mee te werken en een getekende overeenkomst. Deelname is altijd vrijwillig. Alleen bij spoed kan de bescherming beginnen voordat de overeenkomst is getekend (artikel 6 Besluit getuigenbescherming).
Hoe wordt de dreiging beoordeeld?
Het College geeft de getuigenbeschermingseenheid schriftelijk opdracht een dreigingsanalyse te maken (artikel 4 Besluit getuigenbescherming). Daarbij wegen onder meer de ernst en concreetheid van de dreiging, de middelen van de dreigers, de kwetsbaarheid van de getuige en het risico voor gezinsleden mee. Intimidatie en belaging van een getuige zijn ook zelfstandig strafbaar.
Wat staat er in de overeenkomst?
De officier van justitie sluit met de beschermde persoon een schriftelijke overeenkomst (artikel 7 Besluit getuigenbescherming). Daarin staan de verplichtingen van de getuige en van de beschermingseenheid, en de gevolgen als iemand zich niet aan de afspraken houdt. Denk aan beschermingsmaatregelen en financiële ondersteuning aan de ene kant, en gedragsregels, het beperken van contacten en het melden van risico’s aan de andere kant.
De beschermde persoon blijft medeverantwoordelijk voor zijn eigen veiligheid. De bescherming geldt voor een vaste periode. De eenheid rapporteert ten minste een maand voor het einde, waarna het College beslist over verlenging, wijziging of beëindiging (artikel 8 Besluit getuigenbescherming). Laat de overeenkomst daarom vóór ondertekening door een eigen advocaat beoordelen.
Welke maatregelen zijn mogelijk?
- Beveiliging en begeleiding door de getuigenbeschermingseenheid van de politie.
- Tijdelijke of permanente verhuizing, in Nederland of in het buitenland.
- Hulp bij huisvesting, werk, inkomen en school voor kinderen.
- Als zwaarste maatregel: een nieuwe identiteit voor de getuige en zijn gezin.
Een nieuwe identiteit betekent dat u alle oude contacten moet verbreken en elders opnieuw begint. Deze maatregel wordt alleen ingezet als lichtere maatregelen niet volstaan.
Kunt u de Staat aanspreken als de bescherming tekortschiet?
Ja. Naast de overeenkomst heeft de Staat een zorgplicht tegenover beschermde personen en hun naaste omgeving. Schiet de Staat tekort, dan kan de getuige de Staat civielrechtelijk aanspreken, op grond van de overeenkomst of van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW).
Wat betekent bescherming voor het strafproces?
Een verdachte heeft recht om getuigen te (laten) ondervragen (artikel 6 lid 3 sub d EVRM). Bescherming van de getuige mag dat recht beperken, maar niet uithollen.
Een bedreigde getuige wordt gehoord door de rechter-commissaris, die de betrouwbaarheid onderzoekt en de verdediging zoveel mogelijk vragen laat stellen. Een veroordeling mag volgens artikel 344a Sv niet uitsluitend op verklaringen van anonieme getuigen berusten; er moet steunbewijs zijn.
Hoe toetst de rechter de verklaring van een kroongetuige?
De rechter moet zelf onderzoeken of de verklaring betrouwbaar is, en dat in zijn uitspraak motiveren. Dat besliste de Hoge Raad op 23 januari 2018 (ECLI:NL:HR:2018:64). Voor de rechtmatigheid van de afspraak met de kroongetuige geldt die motiveringsplicht niet, tenzij de verdediging daar een standpunt over inneemt. In die zaak bleef het oordeel van het hof in stand. Alleen de straf ging omlaag van 16 jaar naar 15 jaar en 5 maanden, omdat de redelijke termijn in cassatie was overschreden.
Voor de verdediging volgt daaruit iets praktisch: wie de rechtmatigheid van de afspraak wil aanvechten, moet dat uitdrukkelijk en onderbouwd doen. De rechter-commissaris toetst de afspraak eerst (artikel 226h Sv).
Kan ik ook anoniem een tip geven?
Ja, via Meld Misdaad Anoniem. Dat is geen getuigenverklaring: de tip wordt geanonimiseerd doorgegeven aan politie of andere diensten en kan aanleiding zijn voor onderzoek, maar is zelf meestal geen bewijs. Wilt u wel als getuige verklaren of aangifte doen, lees dan ons artikel over aangifte doen bij de politie.
Wat doet u als u als getuige wordt bedreigd?
- Meld bedreiging direct bij de politie en vraag of een dreigingsinschatting wordt gemaakt.
- Vraag de rechter-commissaris zo nodig om de status van bedreigde getuige (artikel 226a Sv).
- Laat een beschermingsovereenkomst vóór ondertekening juridisch toetsen, ook op de duur en de gronden voor beëindiging.
- Ga na of u zelf verdachte kunt worden; dan heeft u zwijgrecht en recht op een advocaat.
Wat controleert de verdediging bij een beschermde of anonieme getuige?
- Vraag tijdig om verhoor van de getuige door de rechter-commissaris, met gelegenheid tot vragen.
- Controleer of anonieme verklaringen voldoende steunbewijs hebben (artikel 344a Sv).
- Vraag bij een kroongetuige om inzage in de toezegging en de beoordeling daarvan door de rechter-commissaris, en neem een standpunt in over de rechtmatigheid.
- Ga na of de verklaring is beïnvloed door voordelen of druk.
Wat kunnen wij doen bij getuigenbescherming?
- Uw positie als getuige of mogelijke verdachte beoordelen vóór een verhoor.
- U bijstaan bij een verhoor door politie of rechter-commissaris.
- Een verzoek om de status van bedreigde getuige onderbouwen.
- Een getuigenbeschermingsovereenkomst beoordelen en daarover met het OM overleggen.
- Als verdediging de betrouwbaarheid van beschermde of anonieme getuigen toetsen, als advocaat strafrecht.
Veelgestelde vragen
Moet een beschermde getuige naar waarheid verklaren?
Ja. Een getuige die onder ede bij de rechter-commissaris of op zitting verklaart en daarbij liegt, pleegt meineed (artikel 207 Wetboek van Strafrecht). Bescherming verandert daar niets aan.
Kan ik weigeren in het programma te gaan?
Ja, deelname is vrijwillig. Weigering ontslaat u niet van de plicht om als getuige te verschijnen als u wordt opgeroepen.
Mag mijn gezin mee in het programma?
Ja, als zij ook gevaar lopen. De dreigingsanalyse van artikel 4 Besluit getuigenbescherming kijkt ook naar de mensen rond de getuige.
Wat zijn mijn rechten als gewone getuige?
U bent verplicht te verschijnen en te verklaren, tenzij u een verschoningsrecht heeft, bijvoorbeeld als familielid van de verdachte (artikel 217 Sv). Meer leest u in ons artikel over de rol van getuigen in strafzaken.
