Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Als getuige in een strafzaak moet u verschijnen als de rechter of de rechter-commissaris u oproept, en daar onder ede of belofte naar waarheid verklaren. Bij de politie hoeft u geen verklaring af te leggen, en ook bij de rechter mag u zwijgen als u een verschoningsrecht heeft of uzelf zou belasten.
Uw positie als getuige verschilt dus sterk per fase. Hieronder leest u welke verplichtingen en rechten gelden bij politie, rechter-commissaris en zitting, wat er gebeurt als u wegblijft of liegt, en hoe de Hoge Raad sinds 2021 kijkt naar verzoeken van de verdediging om getuigen te horen. Het verschil met de positie van een verdachte leest u in ons artikel over de rol van een getuige.
Inhoudsopgave
Wat moet u als getuige bij politie, rechter-commissaris en rechter?
| Wie hoort u? | Moet u komen? | Moet u verklaren? | Onder ede? |
|---|---|---|---|
| Politie | Nee | Nee; een valse aangifte is wel strafbaar (artikel 188 Sr) | Nee |
| Rechter-commissaris | Ja, na een oproeping | Ja, tenzij u een verschoningsrecht heeft of uzelf zou belasten | Ja, eed of belofte |
| Rechter op de zitting | Ja, na een oproeping of dagvaarding als getuige | Ja, met dezelfde uitzonderingen | Ja, eed of belofte |
Een uitnodiging van de politie om als getuige te komen praten is dus vrijblijvend. Wat u daar zegt, komt wel in het dossier. Wilt u weten hoe u zich op zo’n gesprek voorbereidt, lees dan wat te doen bij een uitnodiging voor een politieverhoor.
Wat gebeurt er als u niet komt opdagen?
Wie een wettelijke oproeping als getuige opzettelijk negeert, pleegt een strafbaar feit (artikel 192 Sr). De rechter kan bovendien een bevel tot medebrenging geven: de politie haalt u dan op en brengt u naar de rechtbank of de rechter-commissaris. Kunt u op de datum echt niet, meld dat dan vooraf bij de griffie en vraag om een andere datum.
Komt u wel, maar weigert u zonder geldige grond te antwoorden, dan kan de rechter u in gijzeling laten nemen tot u alsnog verklaart. Dat is een zwaar dwangmiddel dat in de praktijk weinig voorkomt, maar het laat zien hoe serieus de wet de verklaringsplicht neemt.
Waarom is liegen onder ede zo zwaar strafbaar?
Bij de rechter-commissaris en op de zitting legt u eerst een eed of belofte af. Wie daarna opzettelijk een valse verklaring aflegt, pleegt meineed (artikel 207 Sr). Daarop staat een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar, en zwaarder als de valse verklaring in een strafzaak ten nadele van de verdachte is afgelegd. Getuigen jonger dan zestien jaar worden in de regel niet beëdigd.
Strafbaar is alleen opzettelijk liegen. Een vergissing of een herinnering die niet klopt, is geen meineed. Zegt u dat u iets niet meer weet, dan is dat een eerlijk antwoord. Vertel alleen wat u zelf heeft gezien, gehoord of meegemaakt; vermoedens en meningen gelden niet als getuigenverklaring (artikel 342 lid 1 Sv). Liegen tegen de politie is geen meineed, maar een valse aangifte is wel strafbaar (artikel 188 Sr).
Wanneer mag u als getuige weigeren te verklaren?
Het Wetboek van Strafvordering kent drie gronden. U hoeft niet uit te leggen waarom u zwijgt als u onder een van deze gronden valt.
- Familie en partner (artikel 217 Sv). Bloed- en aanverwanten van de verdachte in een bepaalde graad, zoals ouders, kinderen, broers en zussen, en de (ex-)echtgenoot of (ex-)geregistreerd partner, mogen weigeren te verklaren.
- Beroepsgeheim (artikel 218 Sv). Wie door zijn beroep tot geheimhouding verplicht is, zoals een arts, advocaat of notaris, mag weigeren te verklaren over wat hem in die hoedanigheid is toevertrouwd.
- Zelfbelasting (artikel 219 Sv). U mag weigeren een vraag te beantwoorden als u uzelf of een naast familielid daarmee blootstelt aan strafvervolging. Dat beslist u per vraag.
Twijfelt u of u onder een van deze gronden valt, bespreek dat dan vóór het verhoor met een advocaat. U mag zich als getuige laten adviseren; meestal betaalt u die advocaat zelf.
Hoe verloopt een verhoor bij de rechter-commissaris of op de zitting?
- U geeft uw naam, geboortedatum, woonplaats en beroep op, en zegt of u familie bent van de verdachte.
- De rechter wijst u op een eventueel verschoningsrecht en neemt de eed of belofte af.
- De rechter of rechter-commissaris stelt de eerste vragen, meestal open vragen over wat u heeft waargenomen.
- Daarna stellen de officier van justitie en de advocaat van de verdachte vragen.
- Bij de rechter-commissaris wordt de verklaring uitgewerkt, voorgelezen en door u ondertekend. Klopt iets niet, vraag dan om een correctie voordat u tekent.
Het verhoor bij de rechter-commissaris is meestal niet openbaar. Vaak gebeurt het omdat de verdediging om ondervraging heeft gevraagd, of omdat de getuige niet op de zitting kan zijn. Een getuige die een andere taal spreekt, krijgt een tolk.
Mag de verdediging u ondervragen?
Ja. Artikel 6 EVRM geeft de verdachte het recht getuigen à charge te (laten) ondervragen. Sinds 2023 staat het recht op een eerlijk proces ook in artikel 17 van de Grondwet.
Na de uitspraak van het Europees Hof in de zaak Keskin van 19 januari 2021 heeft de Hoge Raad op 20 april 2021 zijn maatstaf bijgesteld. Bij een getuige die belastend heeft verklaard, moet het belang van de verdediging om die getuige te horen worden voorondersteld; de verdediging hoeft dat niet meer nader te onderbouwen. Wijst de rechter het verzoek toch af, dan moet hij de gronden vermelden en aan het einde nagaan of het proces als geheel eerlijk is verlopen. In die zaak had het hof een veroordeling gebaseerd op betwiste verklaringen van twee getuigen die de verdediging nooit had kunnen ondervragen; de Hoge Raad vernietigde het arrest (ECLI:NL:HR:2021:576).
Daarnaast geldt een vaste bewijsregel: de rechter mag een verdachte niet veroordelen op de verklaring van één getuige alleen (artikel 342 lid 2 Sv). Er moet ander bewijs zijn dat die verklaring ondersteunt. Een verklaring van een getuige die een eigen belang heeft, weegt de rechter extra kritisch.
Hoe wordt u beschermd als u bedreigd wordt?
Er zijn drie lagen bescherming, van licht naar zwaar.
- Afscherming van gegevens. De rechter kan bepalen dat uw adres of andere gegevens niet in de stukken komen als u daardoor gevaar loopt.
- Bedreigde getuige (artikel 226a Sv). De rechter-commissaris kan bepalen dat uw identiteit verborgen blijft voor de verdachte. U wordt dan door de rechter-commissaris gehoord, zo nodig zonder dat de verdachte of zijn advocaat in de ruimte is.
- Getuigenbescherming. Bij ernstige dreiging kan het Team Getuigenbescherming van de politie maatregelen treffen, tot verhuizing onder een andere identiteit. Daarover sluiten de getuige en de Staat een schriftelijke overeenkomst.
Wilt u informatie geven zonder getuige te worden, dan kan dat anoniem via Meld Misdaad Anoniem. Zo’n melding is geen getuigenverklaring en geldt niet als bewijs; de politie gebruikt haar als aanwijzing voor eigen onderzoek. Een gewone melding of aangifte bij de politie is niet anoniem.
Krijgt u uw kosten en tijd vergoed?
Bent u opgeroepen door de rechter, de rechter-commissaris of de officier van justitie, dan heeft u recht op een vergoeding voor reiskosten en tijdverzuim. Hoe u die aanvraagt, staat in de oproeping; bewaar bonnetjes en een verklaring van uw werkgever over gemiste uren. Heeft de verdediging u opgeroepen, dan loopt de vergoeding via de verdachte. Slachtofferhulp Nederland biedt gratis steun, ook aan getuigen die geen slachtoffer zijn.
Hoe wij getuigen en verdachten bijstaan
Meer over onze aanpak leest u op de pagina strafrecht advocaat.
- Wij beoordelen of u een verschoningsrecht heeft (artikel 217 en 218 Sv) of vragen mag weigeren omdat u uzelf zou belasten (artikel 219 Sv).
- Wij bereiden u voor op een verhoor bij de rechter-commissaris of op de zitting.
- Wij vragen als verdediging tijdig om belastende getuigen te horen en wijzen op de maatstaf uit HR 20 april 2021.
- Wij beoordelen bij bedreiging welke afscherming of status als bedreigde getuige mogelijk is.
Vragen die getuigen ons vaak stellen
Mag ik mijn eerdere verklaring bij de politie aanpassen?
Ja. Bij de rechter-commissaris of op de zitting verklaart u opnieuw. Wijkt dat af van wat u bij de politie zei, dan zal de rechter vragen waarom. Een eerlijke uitleg is beter dan vasthouden aan een verklaring die niet klopt; welke versie de rechter gelooft, beslist hij zelf.
Mag ik iemand meenemen naar het verhoor?
Een zitting is meestal openbaar, dus een vertrouwenspersoon kan in de zaal zitten. Bij de rechter-commissaris is dat niet vanzelfsprekend; vraag het vooraf aan de griffie. Een eigen advocaat kan u adviseren over uw rechten, maar beantwoordt de vragen niet voor u.
