Duurzaamheidsclausules: ESG-eisen contractueel vastleggen in de keten

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Een duurzaamheidsclausule bindt alleen uw directe contractspartij. Wilt u dat ESG-eisen ook gelden voor diens leveranciers, dan heeft u een kettingbeding nodig dat de partij verplicht de eisen door te geven. Een clausule is pas afdwingbaar als de norm meetbaar is, duidelijk is of het om een inspannings- of resultaatsverbintenis gaat, en de sanctie bij niet-nakoming vooraf is geregeld.

De wettelijke aanleiding is verschoven. Met Richtlijn (EU) 2026/470, het zogenoemde Omnibus I-pakket van februari 2026, zijn de Europese rapportage- en zorgplichten (CSRD en CSDDD) beperkt tot de grootste ondernemingen. Toch vragen klanten, banken en grote afnemers hun leveranciers nog steeds om ESG-gegevens en -afspraken. Hieronder leest u welke regels gelden, hoe u een clausule opbouwt en hoe de Hoge Raad naar een te hoge contractuele boete kijkt.

Informatieclausule of gedragsclausule

Een duurzaamheidsclausule is een contractuele afspraak over milieu, sociale omstandigheden of bestuur, de drie pijlers van ESG. Juridisch is het een gewone verbintenis uit overeenkomst, waarop de regels van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek van toepassing zijn.

In de praktijk zijn er twee soorten. Een informatieclausule verplicht de leverancier om gegevens aan te leveren, bijvoorbeeld over CO2-uitstoot of arbeidsomstandigheden. Een gedragsclausule verplicht de leverancier om iets te doen of na te laten, zoals een gedragscode naleven of geen kinderarbeid toelaten. Meer achtergrond vindt u bij ESG-bepalingen in leverancierscontracten.

Welke Europese regels zetten druk op de keten?

De meeste ondernemingen hebben geen eigen wettelijke plicht om ESG-eisen in contracten op te nemen. De druk komt via afnemers en financiers die zelf onder de regels vallen. Wie de regels kent, kan beter onderhandelen over wat redelijkerwijs mag worden gevraagd.

CSRD en de value chain cap

De rapportageplicht van de Corporate Sustainability Reporting Directive geldt na Omnibus I alleen voor ondernemingen of groepen met meer dan 1.000 werknemers en een netto-omzet van meer dan € 450 miljoen. Lidstaten moeten de wijziging uiterlijk 19 maart 2027 omzetten in nationaal recht.

Belangrijk voor leveranciers is de zogenoemde value chain cap: een rapporterende onderneming mag bij ketenpartners met minder dan 1.000 werknemers niet onbeperkt informatie opvragen. Een mkb-leverancier kan bij een verzoek om ESG-data dus nagaan of het verzoek binnen die grens blijft.

CSDDD na Omnibus I

De Corporate Sustainability Due Diligence Directive verplicht ondernemingen om negatieve gevolgen voor mensenrechten en milieu in hun ketens te identificeren, te voorkomen en te beëindigen. Na Omnibus I geldt zij alleen voor EU-ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en een wereldwijde omzet van meer dan € 1,5 miljard, vanaf 26 juli 2029.

Het Europese regime voor civiele aansprakelijkheid en de plicht tot een klimaattransitieplan zijn geschrapt; aansprakelijkheid volgt uit nationaal recht. In Nederland is geen algemene wet voor ketenzorgplicht in werking. Meer daarover leest u bij wanneer duurzaamheid een juridische verplichting wordt.

Greenwashing en productclaims

Wie duurzaamheidsclaims doet richting consumenten, moet rekening houden met Richtlijn (EU) 2024/825 over het tegengaan van greenwashing. Een leverancier die u gegevens levert voor zo’n claim, kunt u contractueel verplichten om die gegevens te onderbouwen.

Een afdwingbare duurzaamheidsclausule opstellen

Een rechter kan een vage norm als “zo duurzaam mogelijk” nauwelijks toetsen. Formuleer de verplichting zo dat achteraf vast te stellen is of zij is nagekomen.

Inspannings- of resultaatsverbintenis?

Leg uitdrukkelijk vast of de leverancier een resultaat garandeert (bijvoorbeeld “geen inzet van kinderarbeid”) of zich alleen moet inspannen (bijvoorbeeld “streven naar een reductie van de uitstoot met een vastgesteld percentage”). Bij een resultaatsverbintenis is het niet halen van het resultaat al een tekortkoming. Bij een inspanningsverbintenis moet u aantonen dat de leverancier niet de vereiste zorg heeft betracht.

Een tekortkoming geeft recht op schadevergoeding (artikel 6:74 BW), meestal na een schriftelijke ingebrekestelling (artikel 6:82 BW). Verwijs voor de norm bij voorkeur naar een bestaande standaard, een certificering of een meetbaar uitgangspunt.

Zes onderdelen van de clausule

• De norm: welke gedragscode, standaard of meetwaarde geldt, en vanaf welke datum.
• De informatieplicht: welke gegevens, in welk format, hoe vaak, en binnen welke termijn een incident wordt gemeld.
• Een auditrecht: wie mag controleren, met welke aankondiging, en wie de kosten draagt.
• Een herstelregeling: een termijn om een tekortkoming te verhelpen met een verbeterplan.
• De sanctie: boete, opschorting, ontbinding of vrijwaring.
• Vertrouwelijkheid: waarvoor de verstrekte gegevens gebruikt mogen worden.

Boete, opschorting en ontbinding

Een contractuele boete is toegestaan (artikelen 6:91 tot en met 6:94 BW). Leg vast of de boete in plaats van of naast schadevergoeding komt; zonder afspraak treedt zij in de plaats van schadevergoeding (artikel 6:92 lid 2 BW).

De rechter kan een boete matigen, maar alleen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 lid 1 BW). De Hoge Raad legde op 27 april 2007 uit wat dat betekent (ECLI:NL:HR:2007:AZ6638, Intrahof/Bart Smit). Matiging is pas mogelijk als toepassing van het boetebeding tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt. De rechter kijkt daarbij niet alleen naar de verhouding tussen boete en werkelijke schade, maar ook naar de aard van de overeenkomst, de strekking van het beding en de omstandigheden waaronder het wordt ingeroepen. Een ESG-boete die aansluit bij het doel van de clausule, houdt dus eerder stand dan een willekeurig hoog bedrag.

U kunt ook uw eigen prestatie opschorten (artikel 6:262 BW) of de overeenkomst ontbinden bij een tekortkoming (artikel 6:265 BW). Een ontbinding om een kleine afwijking is niet gerechtvaardigd; een getrapte regeling met herstel, boete en pas daarna ontbinding houdt beter stand.

Hoe laat u de eisen doorwerken in de keten?

Een overeenkomst bindt alleen de partijen zelf. Met een kettingbeding verplicht u uw leverancier om de eisen op te leggen aan zijn eigen leveranciers, met de verplichting om dat beding ook weer door te geven.

Een kettingbeding is alleen afdwingbaar tegenover uw directe contractspartij. Schendt een toeleverancier verderop de eisen, dan spreekt u uw eigen leverancier aan op het niet doorgeven of niet handhaven. Wilt u zelf rechten tegenover verdere schakels, dan kunt u werken met een derdenbeding (artikel 6:253 BW) of met rechtstreekse afspraken. Zie ook juridische overwegingen bij een duurzame supply chain.

ESG-eisen in inkoopvoorwaarden

Dat kan, mits de voorwaarden van toepassing zijn verklaard en vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand zijn gesteld (artikelen 6:231 tot en met 6:234 BW). Bij een “battle of forms” gelden in beginsel de voorwaarden waarnaar het eerst is verwezen (artikel 6:225 lid 3 BW). Een eenzijdige ESG-paragraaf in uw inkoopvoorwaarden geldt dus niet altijd. Lees meer over leveringsvoorwaarden in b2b-contracten.

Afspraken tussen concurrenten en het mededingingsrecht

Een eis die u als afnemer aan uw leverancier stelt, is meestal geen probleem. Spreken concurrenten onderling duurzaamheidseisen af, dan moet die afspraak voldoen aan artikel 6 van de Mededingingswet. De ACM heeft daarvoor een beleidsregel over duurzaamheidsafspraken en biedt de mogelijkheid van informele toetsing.

Wat neemt u als afnemer op in het contract?

• Vraag alleen gegevens die u werkelijk nodig heeft, en houd rekening met de value chain cap.
• Formuleer de norm meetbaar en leg een nulmeting vast.
• Neem een auditrecht en een herstelregeling op.
• Regel of een boete naast schadevergoeding komt, en stem de hoogte af op het doel van de clausule.
• Controleer of uw inkoopvoorwaarden echt van toepassing zijn geworden.

Wat bedingt u als leverancier?

• Accepteer geen resultaatsverbintenis voor iets dat u zelf niet beheerst, zoals het gedrag van verre toeleveranciers.
• Beperk het auditrecht tot redelijke aankondiging, frequentie en kosten.
• Laat een boete afhangen van een eerst gemiste hersteltermijn.
• Leg vast dat verstrekte gegevens vertrouwelijk blijven en alleen voor rapportage worden gebruikt.
• Geef een kettingbeding alleen door als u het zelf ook kunt handhaven.

Onze hulp bij duurzaamheidsclausules

• Beoordelen welke ESG-regels voor uw onderneming en uw afnemers gelden.
• Duurzaamheidsclausules, kettingbedingen en inkoopvoorwaarden opstellen of aanpassen.
• Onderhandelen over auditrechten, boetes en aansprakelijkheid in leverancierscontracten.
• Een tekortkoming beoordelen en een ingebrekestelling of ontbinding voorbereiden.
• Procederen over nakoming, schadevergoeding of boetes, met onze advocaten civiel recht.

Veelgestelde vragen

Kan ik een contract ontbinden als mijn leverancier kinderarbeid toelaat?

Als het contract een uitdrukkelijk verbod bevat, is dat een tekortkoming die ontbinding kan rechtvaardigen (artikel 6:265 BW). Zonder zo’n afspraak hangt het af van de uitleg van het contract en de redelijkheid en billijkheid.

Ben ik aansprakelijk voor schendingen verderop in de keten?

Contractueel alleen tegenover uw eigen afnemer, voor zover u dat heeft toegezegd. Aansprakelijkheid tegenover derden op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) is in uitzonderlijke gevallen mogelijk en hangt sterk af van de feiten.

Lees ook: ESG-compliance: welke juridische stappen moet uw onderneming nemen, ESG-clausules in overeenkomsten en wanneer een compliancebeleid verplicht is.