Duurzame supply chain: welke wettelijke plichten gelden er voor uw keten?

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Voor een duurzame supply chain gelden in 2026 vooral de Europese ontbossingsverordening (EUDR), die vanaf 30 december 2026 van toepassing is, en het CO2-grensmechanisme CBAM voor importeurs van onder meer staal, cement en aluminium. De zwaardere Europese zorgplicht voor ketens (CSDDD) geldt pas vanaf 26 juli 2029 en alleen voor ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en meer dan € 1,5 miljard omzet.

Valt uw bedrijf zelf buiten die regels, dan krijgt u er vaak toch mee te maken via afnemers die eisen in hun inkoopcontracten opnemen. En los van alle Europese regels kan de Nederlandse rechter een onderneming aanspreken op een ongeschreven zorgplicht (art. 6:162 BW). Hieronder leest u welke regels gelden, voor wie en wat u nu concreet moet regelen. Een breder overzicht vindt u bij duurzaam ondernemen.

Welke Europese ketenregels gelden er, en vanaf wanneer?

Er is geen algemene Nederlandse ketenwet; de verplichtingen komen vooral uit Europese verordeningen en richtlijnen. Elke regeling heeft een eigen doelgroep en eigen data. De tabel geeft de stand per 29 oktober 2026.

De Nederlandse Wet zorgplicht kinderarbeid is in 2019 aangenomen, maar is niet in werking getreden. De kabinetskoers is om de Europese CSDDD te implementeren in plaats van een eigen ketenwet. Wat ESG als kader inhoudt, leest u in wat is ESG.

Wat is er veranderd door het Omnibus-pakket?

De EU heeft de CSRD en de CSDDD sterk ingeperkt met de Omnibus I-richtlijn, gepubliceerd op 26 februari 2026 en in werking sinds 18 maart 2026. Veel bedrijven die eerder onder deze regels zouden vallen, vallen er nu buiten.

Wie moet nog duurzaamheidsrapportage (CSRD) doen?

Na Omnibus I gaat het om ondernemingen of groepen met gemiddeld meer dan 1.000 werknemers en een netto-omzet van meer dan € 450 miljoen. De lidstaten moeten deze wijziging uiterlijk 19 maart 2027 omzetten.

Nederland had de oorspronkelijke CSRD op het moment van schrijven nog niet volledig omgezet: wetsvoorstel 36678 ligt bij de Tweede Kamer. Kleinere ondernemingen hoeven niet te rapporteren. Grote rapportageplichtige afnemers mogen van hen in beginsel niet meer informatie vragen dan een vrijwillige standaard voorschrijft.

Wie valt onder de ketenzorgplicht (CSDDD)?

Alleen EU-ondernemingen of groepen met meer dan 5.000 werknemers en meer dan € 1,5 miljard wereldwijde netto-omzet, en niet-EU-ondernemingen met meer dan € 1,5 miljard omzet in de EU. De omzettingstermijn loopt tot 26 juli 2028; de plichten gelden vanaf 26 juli 2029.

Omnibus I heeft ook de Europese regeling voor civiele aansprakelijkheid geschrapt. Aansprakelijkheid valt daardoor onder het nationale recht, in Nederland de onrechtmatige daad (art. 6:162 BW). De maximale boete is vastgesteld op 3% van de wereldwijde netto-omzet.

Hoe kijkt de Nederlandse rechter naar zorgplicht in de keten?

Zonder ketenwet toetst de rechter aan de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm uit art. 6:162 BW. Twee uitspraken van het gerechtshof Den Haag laten zien hoe ver die norm reikt en waar zij ophoudt.

In de zaak Milieudefensie tegen Shell oordeelde het gerechtshof Den Haag op 12 november 2024 (ECLI:NL:GHDHA:2024:2099) dat op Shell een verplichting rust om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan. Het hof wees de vordering om de CO2-uitstoot met 45% te verminderen toch af: de burgerlijke rechter kan zo’n concreet percentage niet vaststellen. De rechtbank had dat in 2021 nog wel gedaan.

In de Oruma-zaak oordeelde hetzelfde hof op 29 januari 2021 (ECLI:NL:GHDHA:2021:132) over een olielek bij een Nigeriaanse dochter van Shell. Het hof paste Nigeriaans recht toe en oordeelde dat ook de moedervennootschap haar zorgplicht had geschonden. Moeder en dochter moesten alsnog een lekdetectiesysteem aanleggen. Volgens de maatstaf die het hof toepaste, is aandeelhouderschap alleen niet genoeg. Het gaat erom of de moeder zich bemoeit met het terrein waarop de dochter schade veroorzaakt.

Voor uw keten betekent dit: hoe meer u zich met de werkwijze van een leverancier of dochter bemoeit, hoe eerder de rechter een eigen zorgplicht aanneemt. Leg daarom vast wat u controleert en wat u met signalen doet.

Wat vraagt de ontbossingsverordening (EUDR) van u?

U mag zeven grondstoffen en daarvan gemaakte producten alleen op de EU-markt brengen of uitvoeren als ze ontbossingsvrij zijn, legaal geproduceerd en gedekt door een zorgvuldigheidsverklaring. Het gaat om hout, cacao, koffie, palmolie, soja, rubber en runderen, en producten als chocolade, leer, meubels en papier.

Vanaf wanneer geldt de EUDR?

Voor middelgrote en grote ondernemingen vanaf 30 december 2026, voor micro- en kleine ondernemingen vanaf 30 juni 2027. Micro- en kleine ondernemingen die al onder de Europese houtverordening (EUTR) vielen, moeten wel vanaf 30 december 2026 voldoen. Die data volgen uit Verordening (EU) 2025/2650 van 23 december 2025, die de toepassing voor de tweede keer heeft uitgesteld.

Welke gegevens moet u verzamelen?

De onderneming die het product als eerste op de markt brengt, moet de herkomst tot op het perceel kunnen aantonen. De peildatum is 31 december 2020: op het perceel mag na die datum geen ontbossing hebben plaatsgevonden.

• Geolocatie (coördinaten) van alle percelen waar de grondstof is geproduceerd.
• Hoeveelheid, productiedatum of -periode, land van productie en de leveranciers.
• Bewijs dat de productie voldoet aan de wetgeving van het land van herkomst, zoals landrechten, arbeidsrecht en milieuregels.
• Een risicobeoordeling en, als het risico niet verwaarloosbaar is, aanvullende maatregelen zoals extra documenten of een audit.

De zorgvuldigheidsverklaring dient u in via het Europese informatiesysteem. Bewaar alle gegevens vijf jaar. Bedrijven verderop in de keten die al gedekte producten verwerken of verhandelen, hoeven na de wijziging geen eigen verklaring meer in te dienen. Zij moeten wel hun leveranciers, afnemers en de referentienummers vijf jaar bewaren.

Valt een mkb-bedrijf ook onder de EUDR?

Ja, als u EUDR-producten als eerste op de EU-markt brengt of uitvoert, ongeacht uw omvang. Voor micro- en kleine ondernemingen geldt een latere datum (30 juni 2027) en een vereenvoudigde verklaring.

Wat betekent CBAM voor importeurs?

Sinds 1 januari 2026 geldt de definitieve fase van CBAM. Wie per jaar meer dan 50 ton CBAM-goederen invoert, moet een toegelaten CBAM-aangever zijn en over de ingevoerde emissies certificaten inleveren.

Leg in contracten met buitenlandse producenten vast dat zij de werkelijke emissiegegevens tijdig aanleveren. Zonder die gegevens moet u met standaardwaarden rekenen, wat meestal duurder uitvalt.

Hoe richt u due diligence in de keten in?

Werk in stappen: breng de keten in kaart, beoordeel per land, sector en leverancier de risico’s, neem maatregelen en leg alles vast. Die aanpak volgt de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen, waarop de EUDR en de CSDDD zijn gebaseerd.

1. Ketenkaart: welke grondstoffen en leveranciers vallen onder de EUDR of CBAM, en welke schakels zitten buiten de EU?
2. Risicobeoordeling: land van herkomst, sector, transparantie van de leverancier en eerdere signalen.
3. Maatregelen: extra documenten, audits, verbeterplannen en als laatste stap beëindiging van de relatie.
4. Meldkanaal: ondernemingen met 50 of meer werknemers moeten al een interne meldprocedure hebben volgens de Wet bescherming klokkenluiders; zie de klokkenluidersregeling.
5. Dossier: bewaar beoordelingen, verklaringen en correspondentie, zodat u bij controle direct kunt aantonen wat u heeft gedaan.

Wat legt u vast in leverancierscontracten?

Leg concrete, toetsbare verplichtingen vast in plaats van vage inspanningsverplichtingen. Een clausule dat de leverancier “zich inspant” voor duurzaamheid is in een geschil lastig af te dwingen.

• Een gedragscode met verwijzing naar concrete normen, zoals ILO-conventies en de EUDR-eisen.
• De plicht om herkomstgegevens, geolocatie en emissiedata binnen een vaste termijn aan te leveren.
• Auditrechten, ook bij toeleveranciers van de leverancier.
• Gevolgen bij schending: verbeterplan, opschorting en ontbinding (art. 6:265 BW), en een vrijwaring voor boetes en claims.
• Geheimhouding van bedrijfsgevoelige gegevens die u deelt; zie de geheimhoudingsovereenkomst.

Meer voorbeelden vindt u in ons artikel over ESG-bepalingen in leverancierscontracten. Voor terugname, hergebruik en eigendom van materialen bij circulaire modellen leest u circulaire economie en contracten.

Mag u uw keten als duurzaam aanprijzen?

Alleen als u de claim kunt onderbouwen. Een onjuiste of vage duurzaamheidsclaim tegenover consumenten is een oneerlijke handelspraktijk (art. 6:193c BW), waarop de ACM toezicht houdt en boetes kan opleggen.

Vanaf 27 september 2026 verbiedt de Europese richtlijn over de versterking van de positie van consumenten (Richtlijn (EU) 2024/825) bovendien algemene milieuclaims zonder erkende onderbouwing. Meer daarover in ons artikel over greenwashing en boetes.

Wat regelt u als afnemer en wat als leverancier?

Als afnemer

• Stel vast of u zelf onder de EUDR, CBAM, CSRD of CSDDD valt, en vanaf welke datum.
• Vraag alleen gegevens die u werkelijk nodig heeft en leg de aanlevertermijn vast. Rapporteert u onder de CSRD, dan mag u van kleinere ketenpartners niet onbeperkt informatie vragen.
• Neem auditrechten en een vrijwaring op voor boetes en claims.

Als leverancier

• Controleer of de gevraagde gegevens passen bij wat de wet van uw afnemer eist. Een rapportageplicht krijgt u niet via de wet, wel via het contract.
• Beperk uw aansprakelijkheid tot een bedrag en sluit gevolgschade uit.
• Spreek af wie de kosten van audits en certificering draagt.

Wat kunnen wij doen bij uw ketenafspraken?

• Beoordelen onder welke Europese ketenregels uw onderneming valt en vanaf welke datum.
• Een stappenplan voor EUDR- en CBAM-naleving opstellen en de termijnen bewaken.
• Leverancierscontracten, gedragscodes en auditclausules opstellen of toetsen, vanuit onze praktijk ondernemingsrecht.
• Onderhandelen met afnemers of leveranciers over gegevensverzoeken en aansprakelijkheid.
• Bijstaan bij een geschil met een leverancier of bij een onderzoek door de toezichthouder.