Gepubliceerd op 13 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Sinds 1 september 2025 kan de Autoriteit Consument en Markt (ACM) ook overnames die niet gemeld hoeven te worden achteraf toetsen aan het verbod op misbruik van een economische machtspositie (artikel 24 Mededingingswet). Dat kan alleen als de koper al een machtspositie heeft en de mededinging door de transactie wezenlijk wordt belemmerd; een groot marktaandeel alleen is niet genoeg.
Hieronder leest u wat er is veranderd, hoe de ACM een machtspositie vaststelt, welke vormen van misbruik er zijn en welke nieuwe wetswijziging eraan komt.
Inhoudsopgave
Wat is er per 1 september 2025 veranderd?
Artikel 24 Mededingingswet verbiedt ondernemingen misbruik te maken van hun economische machtspositie. Tot 1 september 2025 bepaalde lid 2 van dat artikel dat het tot stand brengen van een concentratie (een fusie of overname) geen misbruik kon opleveren. Die uitzondering is geschrapt. Artikel 24 bestaat sinds 1 september 2025 alleen nog uit het verbod zelf.
| Tot 1 september 2025 | Sinds 1 september 2025 | |
|---|---|---|
| Overname onder de meldingsdrempels | Viel buiten het misbruikverbod | Kan achteraf als misbruik worden beoordeeld |
| Moment van toetsing | Alleen vooraf, bij meldingsplichtige concentraties | Vooraf bij melding, en achteraf via artikel 24 |
| Maatstaf | Omzetdrempels en significante beperking van de mededinging | Bij kleine overnames: machtspositie van de koper en wezenlijke belemmering van de mededinging |
De meldingsplicht zelf staat in artikel 29 Mededingingswet en hangt af van omzetdrempels. Ligt de omzet daaronder, dan hoeft u de overname niet vooraf te melden. Heeft de koper een machtspositie, dan bestaat nu wel het risico dat de ACM de transactie achteraf onderzoekt. Voor de stappen van een fusie zelf verwijzen wij naar ons stappenplan voor een juridische fusie; voor ondernemingen met een sterke marktpositie hoort een mededingingstoets daar voortaan bij.
De aanleiding: het Towercast-arrest
Het Hof van Justitie van de Europese Unie oordeelde op 16 maart 2023 in de zaak Towercast (C-449/21) dat nationale mededingingsautoriteiten het Europese misbruikverbod (artikel 102 VWEU) mogen toepassen op een concentratie die onder de meldingsdrempels blijft en niet naar de Europese Commissie is verwezen. Het enkele versterken van een machtspositie is volgens het Hof niet genoeg. Er moet worden aangetoond dat de mate van overheersing de mededinging wezenlijk belemmert, bijvoorbeeld doordat op de markt alleen ondernemingen overblijven die in hun gedrag afhankelijk zijn van de dominante onderneming. De Nederlandse wetswijziging trekt het nationale misbruikverbod gelijk met die uitleg.
Wat komt er nog: de inroepbevoegdheid
Op 22 september 2026 meldde de Rijksoverheid dat de Tweede Kamer heeft ingestemd met een verdere wijziging van de Mededingingswet (Rijksoverheid, 22 september 2026). De ACM krijgt daarmee een inroepbevoegdheid: zij kan zelf besluiten een niet-meldingsplichtige overname te toetsen, als een van de betrokken bedrijven ten minste 50 miljoen euro omzet heeft. Een verplichte melding gaat gelden als beide bedrijven elk ten minste 75 miljoen euro omzet hebben. De Eerste Kamer moet nog instemmen; een datum van inwerkingtreding is nog niet bekend. De ACM pleitte daar al voor in een blog van 6 november 2023 over zogenoemde killer acquisitions: een marktleider koopt een jong bedrijf met een nieuwe technologie op voordat het een concurrent wordt (ACM, blog Kleine overnames, grote problemen).
| Regime | Status per 29 oktober 2026 | Wat het betekent |
|---|---|---|
| Misbruikverbod op kleine overnames (artikel 24 Mw) | Geldt sinds 1 september 2025 | Achteraf toetsing als de koper een machtspositie heeft |
| Inroepbevoegdheid ACM | Aangenomen door de Tweede Kamer; Eerste Kamer nog niet | Toetsing vooraf op initiatief van de ACM vanaf 50 miljoen euro omzet bij één betrokken bedrijf |
| Nieuwe meldingsplicht | Onderdeel van hetzelfde wetsvoorstel | Melden als beide bedrijven elk ten minste 75 miljoen euro omzet hebben |
Hoe stelt de ACM een economische machtspositie vast?
Een onderneming heeft een economische machtspositie als zij zich in belangrijke mate onafhankelijk kan gedragen van haar concurrenten, afnemers en leveranciers (artikel 1 onder i Mededingingswet). De ACM kijkt daarbij naar meer dan het marktaandeel.
Het marktaandeel
Een hoog marktaandeel is de eerste aanwijzing. Volgens vaste Europese rechtspraak geeft een aandeel boven 50 procent een weerlegbaar vermoeden van een machtspositie. Bij 40 tot 50 procent zijn aanvullende aanwijzingen nodig. Onder 40 procent is een machtspositie volgens de Europese Commissie meestal onwaarschijnlijk.
Het aandeel alleen beslist niet. De ACM let ook op:
- de stabiliteit van het aandeel over meerdere jaren;
- de afstand tot de nummer twee en drie;
- de ontwikkeling van de aandelen van concurrenten;
- of het bedrijf zijn prijzen kan verhogen zonder klanten te verliezen.
Afhankelijkheid en toetredingsdrempels
De ACM onderzoekt of afnemers gemakkelijk naar een andere leverancier kunnen overstappen en of leveranciers alternatieven hebben voor hun afzet. Ook toetredingsdrempels tellen mee: hoge investeringen, vergunningen, technische barrières of netwerkeffecten kunnen een machtspositie versterken. Controle over infrastructuur die concurrenten nodig hebben, wijst eveneens op marktmacht. In gereguleerde sectoren speelt de ACM daarnaast een eigen rol, bijvoorbeeld bij geschillen op het gebied van energierecht.
De product- en geografische markt
Een machtspositie bestaat altijd op een bepaalde markt. Hoe smaller die markt, hoe sneller een onderneming dominant is. Daarom is de marktafbakening vaak het eerste twistpunt.
- Productmarkt: welke producten of diensten zien afnemers als uitwisselbaar? Een veelgebruikte toets is de SSNIP-test: zouden afnemers overstappen bij een kleine maar blijvende prijsstijging van 5 tot 10 procent?
- Geografische markt: waar speelt de concurrentie zich af? Dat kan lokaal, nationaal of Europees zijn. Transportkosten, regelgeving en voorkeuren van afnemers bepalen de grens.
Een bedrijf kan dus regionaal dominant zijn zonder nationaal marktmacht te hebben.
Wanneer toetst de ACM een kleine overname achteraf?
Voor een onderzoek onder artikel 24 moeten twee dingen tegelijk vaststaan:
- de koper heeft al een economische machtspositie op de relevante markt;
- de overname versterkt die positie zo dat de mededinging wezenlijk wordt belemmerd.
Stelt de ACM misbruik vast, dan kan zij een boete opleggen (artikel 56 en 57 Mededingingswet) of een last onder dwangsom om het misbruik te beëindigen. Een onderzoek alleen heeft al gevolgen: het vraagt tijd en interne documenten, en het zet de integratie van de overgenomen onderneming onder druk.
Een mkb-onderneming die zelf iets overneemt, hoeft zich meestal geen zorgen te maken. Het misbruikverbod speelt alleen als de koper een machtspositie heeft.
Welke vormen van misbruik zijn er?
Een onderneming misbruikt haar machtspositie als zij die gebruikt om concurrenten uit te sluiten of afnemers uit te buiten. De belangrijkste vormen:
| Vorm | Wat houdt het in? | Wanneer is het misbruik? |
|---|---|---|
| Leveringsweigering | Een dominant bedrijf levert niet of geeft geen toegang tot een onmisbare voorziening | Zonder objectieve rechtvaardiging, en als de weigering de concurrentie uitsluit |
| Uitsluitende kortingen | Kortingen die afnemers aan het dominante bedrijf binden | Als ze exclusiviteit afdwingen en concurrenten de markt op drukken |
| Prijsdiscriminatie | Verschillende prijzen voor gelijke prestaties | Als het verschil niet uit kosten te verklaren is en concurrenten benadeelt |
| Marge-uitholling | Een verticaal geïntegreerd bedrijf houdt het verschil tussen groothandelsprijs en eigen eindprijs zo klein dat concurrenten geen winst kunnen maken | Als concurrenten afhankelijk zijn van de groothandelsdienst |
| Roofprijzen | Prijzen onder de kostprijs om een concurrent weg te drukken | Als het bedrijf tijdelijk verlies neemt om later de prijs te verhogen |
| Buitensporige prijzen | Een prijs die niet in redelijke verhouding staat tot de economische waarde | Vooral bij essentiële producten zonder alternatief |
| Koppelverkoop | Een product alleen leveren samen met een ander product | Als afnemers geen keuze hebben en concurrenten op de tweede markt worden uitgesloten |
Leveringsweigering is overigens iets anders dan werkweigering door een werknemer; dat is een arbeidsrechtelijk begrip.
Een Nederlands voorbeeld: buitensporige prijs bij een geneesmiddel
De ACM legde farmaceut Leadiant op 1 juli 2021 een boete op van € 19.569.500 voor een buitensporige prijs van het geneesmiddel CDCA-Leadiant in de periode juni 2017 tot december 2019. In de beslissing op bezwaar van 22 juni 2023 verlaagde de ACM de boete naar € 17.044.000. Leadiant was volgens de ACM ongeveer vier maanden in 2018 niet dominant, omdat toen een door Amsterdam UMC bereid middel op de markt was (ACM, besluit op bezwaar Leadiant). Het voorbeeld laat zien dat ook de duur van een machtspositie per periode wordt vastgesteld.
Hoe kiest de ACM welke zaken zij oppakt?
De ACM krijgt meer signalen dan zij kan onderzoeken. Zij kiest volgens een gepubliceerd prioriteringsbeleid en weegt onder meer de schade voor de markt en voor afnemers, het maatschappelijk belang en de vraag of zij het probleem met haar instrumenten kan oplossen. Signalen komen van ondernemers, van consumenten via ACM ConsuWijzer en van informanten, die ook anoniem kunnen melden. Meer over de manier waarop toezichthouders optreden, leest u in ons artikel over bestuursrechtelijke handhaving.
Bij grensoverschrijdende zaken werkt de ACM samen met de Europese Commissie en de andere autoriteiten in het Europees mededingingsnetwerk. Grote Europese concentraties beoordeelt de Commissie zelf. Voor de grootste online platforms gelden daarnaast Europese regels zoals de Digital Markets Act.
Wat betekent dit voor uw onderneming?
Als uw onderneming een sterke marktpositie heeft
Een dominante onderneming heeft volgens de rechtspraak een bijzondere verantwoordelijkheid: zij mag de mededinging met haar gedrag niet verder beperken.
- Laat een voorgenomen overname vooraf toetsen, ook als die niet meldingsplichtig is.
- Leg vast waarom uw prijzen, kortingen en leveringsvoorwaarden zakelijk gerechtvaardigd zijn. De ACM kan bij een onderzoek interne documenten opvragen.
- Let op interne e-mails en presentaties over de overname. Formuleringen over het uitschakelen van een concurrent wegen zwaar.
- Volg de behandeling van het wetsvoorstel over de inroepbevoegdheid in de Eerste Kamer.
Als u concurrent of afnemer bent
Wordt u benadeeld door een dominante onderneming, dan kunt u een melding of handhavingsverzoek bij de ACM indienen. Daarnaast kunt u bij de civiele rechter schadevergoeding vorderen als het misbruik vaststaat. Gaat het om het delen van data, dan gelden ook de privacyregels; zie ons artikel over de AVG en het delen van klantdata.
Hoe wij helpen bij mededingingsrisico’s van een overname
- Wij bakenen met u de relevante product- en geografische markt af en schatten uw marktaandeel in.
- Wij beoordelen of een overname meldingsplichtig is (artikel 29 Mededingingswet) of achteraf onder artikel 24 kan vallen.
- Wij toetsen uw prijsstelling, kortingen en leveringsvoorwaarden aan het misbruikverbod.
- Wij begeleiden u bij informatieverzoeken en onderzoeken van de ACM, of stellen een handhavingsverzoek op.
In het kort
- Sinds 1 september 2025 kan de ACM kleine overnames achteraf toetsen aan artikel 24 Mededingingswet.
- Dat kan alleen bij een koper met een machtspositie en een wezenlijke belemmering van de mededinging.
- Een inroepbevoegdheid voor de ACM is door de Tweede Kamer aangenomen; de Eerste Kamer moet nog beslissen.
- Marktafbakening bepaalt vaak de uitkomst: hoe smaller de markt, hoe sneller een machtspositie.
Veelgestelde vragen
Kan de ACM een afgeronde overname terugdraaien?
De ACM kan bij misbruik een boete of een last onder dwangsom opleggen om het misbruik te beëindigen. Hoe ver een last in Nederland kan gaan, hangt af van het geval.
Telt een wereldwijde marktpositie mee?
Beslissend is de positie op de relevante markt. Die kan groter zijn dan Nederland, bijvoorbeeld Europees. Ook buitenlandse ondernemingen die in Nederland actief zijn, vallen onder artikel 24.
Kan data bijdragen aan een machtspositie?
Ja. Toegang tot grote hoeveelheden gegevens kan een voorsprong geven die concurrenten niet kunnen inhalen. Een weigering om data te delen kan in uitzonderlijke gevallen misbruik zijn, als die data onmisbaar zijn om te concurreren.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.