Internationale drugszaken: wanneer heeft Nederland rechtsmacht?

Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Nederland is bevoegd in een internationale drugszaak als het feit geheel of gedeeltelijk in Nederland is gepleegd (art. 2 Wetboek van Strafrecht), bijvoorbeeld bij invoer via een Nederlandse haven, ook als de drugs voor een ander land bestemd waren. Is het feit volledig in het buitenland gepleegd, dan kan Nederland alleen vervolgen als de wet dat uitdrukkelijk toestaat, vooral wanneer een Nederlander de dader is en het feit ook in het land van de daad strafbaar is (art. 7 Sr).

Hieronder leest u welke rechtsmachtregels gelden, hoe landen samenwerken, wanneer u aan een ander land kunt worden overgeleverd en hoe u dubbele vervolging voorkomt. De rol van de advocaat in grensoverschrijdende strafzaken bespreken wij apart.

Wanneer is een drugsdelict in Nederland gepleegd?

Als een wezenlijk deel van de gedraging of het gevolg ervan in Nederland plaatsvond. Dan geldt de Nederlandse strafwet voor iedereen, ongeacht nationaliteit (art. 2 Sr).

De Opiumwet verbiedt onder meer het binnen of buiten het grondgebied van Nederland brengen van drugs (art. 2 en 3 Opiumwet). Wie harddrugs opzettelijk invoert of uitvoert, riskeert een gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaar (art. 10 lid 5 Opiumwet). Een container die in Rotterdam wordt gelost voor doorvoer naar een ander land, is daarom al in Nederland binnengebracht.

Ook een feit dat deels hier en deels elders plaatsvindt, kan in Nederland worden vervolgd, zoals het vanuit Nederland regelen van een transport. Daarnaast geldt de Nederlandse strafwet aan boord van een Nederlands schip of vliegtuig buiten Nederland (art. 3 Sr). Meer over de Nederlandse regels leest u in ons overzicht van de Opiumwet en drugswetgeving.

Wanneer vervolgt Nederland een drugsdelict in het buitenland?

Alleen als een rechtsmachtregel in de wet dat toestaat. Voor drugsdelicten gaat het vooral om het nationaliteitsbeginsel en om verdragsafspraken.

• Nationaliteit: de Nederlandse strafwet geldt voor een Nederlander die in het buitenland een misdrijf pleegt dat ook in het land van de daad strafbaar is (dubbele strafbaarheid, art. 7 Sr). Dat geldt ook voor een vreemdeling met een vaste woon- of verblijfplaats in Nederland en voor iemand die na het feit Nederlander wordt (art. 7 lid 3 Sr).
• Voorbereiding van in- of uitvoer: de Nederlandse strafwet geldt voor ieder die in het buitenland de in- of uitvoer van harddrugs in of uit Nederland voorbereidt of bevordert, of daaraan deelneemt of dat probeert (art. 13 lid 3 Opiumwet, in verband met art. 10 lid 5 en art. 10a Opiumwet).
• Verdragen: de Nederlandse strafwet geldt voor feiten waarvoor een verdrag Nederland verplicht rechtsmacht te vestigen (art. 6 Sr en de bijbehorende AMvB).
• Schepen op volle zee: de Opiumwet geeft rechtsmacht bij drugstransport aan boord van een buitenlands schip als Nederland optreedt op grond van het verdrag van Straatsburg van 1995, dat de samenwerking op zee onder het VN-Drugsverdrag van 1988 uitwerkt (art. 13 lid 4 Opiumwet).

Een algemene universele rechtsmacht, waarbij Nederland ieder drugsdelict overal ter wereld kan vervolgen, bestaat niet. Dat er schade in Nederland is of dat de dader banden met Nederland heeft, is op zichzelf onvoldoende. Ook als Nederland bevoegd is, beslist het Openbaar Ministerie zelf of het vervolgt.

Hoe werken Nederland en andere landen samen?

Via rechtshulpverzoeken, Europese bevelen en gezamenlijke onderzoeksteams. De regels voor de Nederlandse kant staan in Boek 5 van het Wetboek van Strafvordering.

• Rechtshulp: het OM vraagt buitenlandse autoriteiten om bewijs te verzamelen, getuigen te horen of te doorzoeken, en omgekeerd. Binnen de EU gebeurt dat meestal met een Europees onderzoeksbevel.
• Gezamenlijke onderzoeksteams (JIT’s): rechercheurs en officieren van justitie uit meerdere landen werken samen aan één onderzoek en delen bewijs.
• Eurojust coördineert grensoverschrijdende zaken tussen justitiële autoriteiten en helpt bij de keuze welk land vervolgt; Europol ondersteunt de politie met informatie en analyse.
• Interpol verzorgt de internationale uitwisseling van opsporingsinformatie, ook buiten Europa.

Het Europees Openbaar Ministerie (EOM) is niet bevoegd voor drugszaken; het vervolgt alleen fraude en andere delicten tegen de financiële belangen van de EU. Bewijs dat in het buitenland is verkregen, kan in een Nederlandse zaak worden gebruikt; de Nederlandse rechter toetst dan vooral of de procedure als geheel eerlijk is gebleven (art. 6 EVRM).

Kunt u aan een ander land worden overgeleverd?

Ja. Binnen de EU gebeurt dat met een Europees aanhoudingsbevel volgens de Overleveringswet; daarbuiten met een uitleveringsverzoek op grond van de Uitleveringswet en een verdrag.

Een Nederlander kan voor vervolging aan een andere EU-lidstaat worden overgeleverd, maar alleen als die lidstaat garandeert dat hij een eventuele gevangenisstraf in Nederland mag uitzitten (art. 6 Overleveringswet). De rechtbank Amsterdam (de Internationale Rechtshulpkamer) beslist over de overlevering. Hoe die procedure werkt, leest u in ons artikel over het Europees aanhoudingsbevel en uitlevering.

Kunt u in twee landen voor hetzelfde feit worden vervolgd?

Niet als u voor hetzelfde feit al onherroepelijk bent berecht en de straf is uitgevoerd of niet meer kan worden uitgevoerd. Dat volgt uit het ne-bis-in-idembeginsel (art. 68 Sr, art. 54 Schengen Uitvoeringsovereenkomst en art. 50 EU-Handvest).

Lopen er in meerdere landen onderzoeken, dan stemmen de autoriteiten via Eurojust af wie vervolgt. Strafvervolging kan ook worden overgedragen aan het land dat het best kan vervolgen. Een buitenlandse veroordeling voor een ander deel van dezelfde drugshandel sluit Nederlandse vervolging voor dat andere deel niet altijd uit; het antwoord hangt af van de vraag of het om “dezelfde feiten” gaat.

Waar let u op als u verdachte bent in een internationale drugszaak?

• Laat toetsen of Nederland wel rechtsmacht heeft: waar zijn de gedragingen precies verricht, en is het feit ook in het andere land strafbaar?
• Ga na of er al een buitenlandse procedure loopt of een vonnis bestaat voor dezelfde feiten.
• Vraag inzage in de rechtshulpverzoeken en het buitenlandse bewijs, en laat de rechtmatigheid ervan beoordelen.
• Krijgt u te maken met een Europees aanhoudingsbevel, schakel dan direct een advocaat in: de termijnen in de overleveringsprocedure zijn kort.
• Houd rekening met een financieel onderzoek: bij drugszaken volgt vaak een verdenking van witwassen en een ontnemingsprocedure.

Hoe een Nederlandse strafzaak verder verloopt, van verhoor tot zitting, leest u in ons artikel over het verloop van een strafzaak. Gaat het om bezit voor eigen gebruik, dan vindt u de straffen in ons artikel over straffen voor drugsbezit.

Wat kunnen wij voor u doen bij een internationale drugszaak?

• Beoordelen of de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft en of een beroep op ne bis in idem mogelijk is.
• U bijstaan bij politieverhoren en in voorlopige hechtenis.
• Het buitenlandse bewijs en de rechtshulpverzoeken onderzoeken en zo nodig betwisten.
• U verdedigen in de overleveringsprocedure bij de Internationale Rechtshulpkamer, met bewaking van de korte termijnen.
• U verdedigen ter zitting en in een ontnemingsprocedure; meer hierover leest u op de pagina van onze strafrecht advocaat.

Samengevat

• Nederland is bevoegd als het drugsdelict geheel of deels in Nederland is gepleegd (art. 2 Sr), ook bij doorvoer.
• Voor feiten in het buitenland geldt vooral het nationaliteitsbeginsel, met dubbele strafbaarheid (art. 7 Sr).
• Een algemene universele rechtsmacht voor drugsdelicten bestaat niet; wel geldt de Nederlandse wet voor ieder die in het buitenland de in- of uitvoer van harddrugs in Nederland voorbereidt (art. 13 lid 3 Opiumwet).
• Een Nederlander kan binnen de EU worden overgeleverd, met een terugkeergarantie (art. 6 Overleveringswet).
• Ne bis in idem beschermt tegen een tweede berechting voor dezelfde feiten (art. 68 Sr, art. 54 SUO).

Veelgestelde vragen

Kan Nederland een buitenlander vervolgen voor drugshandel in het buitenland?

In de regel niet, tenzij een deel van het feit in Nederland is gepleegd (art. 2 Sr) of een bijzondere regel geldt, zoals bij een vaste woon- of verblijfplaats in Nederland (art. 7 lid 3 Sr), bij voorbereiding van de in- of uitvoer van harddrugs in Nederland (art. 13 lid 3 Opiumwet) of bij optreden op volle zee (art. 13 lid 4 Opiumwet).

Is doorvoer van drugs via Nederland strafbaar in Nederland?

Ja. Wie drugs Nederland binnenbrengt, overtreedt het invoerverbod van de Opiumwet, ook als de bestemming een ander land is. Bij harddrugs is de maximale straf twaalf jaar (art. 10 lid 5 Opiumwet).

Levert Nederland eigen burgers uit?

Binnen de EU kan een Nederlander voor vervolging worden overgeleverd als de andere lidstaat garandeert dat hij zijn straf in Nederland mag uitzitten (art. 6 Overleveringswet). Buiten de EU hangt het af van de Uitleveringswet en het toepasselijke verdrag.

Wat als ik in het buitenland al ben veroordeeld?

Dan mag Nederland u voor dezelfde feiten niet opnieuw vervolgen als de straf is uitgevoerd, wordt uitgevoerd of niet meer kan worden uitgevoerd (art. 68 Sr en art. 54 SUO).