Juridische gevolgen van een relatie: samenwonen, partnerschap en huwelijk vergeleken

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 12 oktober 2026

Of u getrouwd bent, een geregistreerd partnerschap heeft of ongehuwd samenwoont, bepaalt uw rechten op vermogen, erfenis, alimentatie en gezag. Huwelijk en geregistreerd partnerschap geven vrijwel dezelfde wettelijke bescherming; wie alleen samenwoont, heeft van rechtswege bijna niets en moet alles zelf regelen met een samenlevingscontract en testament.

Hieronder leest u per relatievorm wat de wet regelt, wat er gebeurt bij overlijden of een breuk, en welke afspraken u vooraf kunt maken.

Wat regelt de wet als u ongehuwd samenwoont?

Weinig. Er is geen wettelijke onderhoudsplicht, geen wettelijk erfrecht en geen gemeenschap van goederen; ieder blijft eigenaar van wat hij koopt, en wat u samen koopt, is van u beiden.

• Zonder testament erft uw partner niets; de nalatenschap gaat naar uw kinderen of familie.
• Na een breuk is er geen recht op partneralimentatie; kinderalimentatie geldt wel.
• Of uw partner recht heeft op partnerpensioen, hangt af van het pensioenreglement; vaak is een notarieel samenlevingscontract of aanmelding bij het fonds nodig.
• Bij ziekte kan een vaste levenspartner u wel vertegenwoordigen als u zelf niet kunt beslissen (artikel 7:465 lid 3 BW).

Ook bij een latrelatie, waarbij u niet samenwoont, regelt de wet niets tussen partners. Een testament en een levenstestament met volmachten zijn dan de belangrijkste instrumenten. Meer leest u in ons artikel over de juridische kant van samenwonen en trouwen.

Wat regelt een samenlevingscontract?

Een samenlevingscontract legt afspraken vast over kosten, eigendom van de woning en inboedel en wat er gebeurt bij een breuk of overlijden. Het mag onderhands, maar een notariële akte geeft meer bewijskracht en is vaak nodig voor partnerpensioen of een verblijvingsbeding.

Een samenlevingscontract regelt geen erfrecht. Wilt u dat uw partner erft, dan heeft u een testament nodig. Met een verblijvingsbeding in het contract kan de langstlevende de gezamenlijke woning houden.

Wat is het verschil tussen huwelijk en geregistreerd partnerschap?

Tijdens de relatie vrijwel geen: dezelfde regels voor vermogen, onderhoudsplicht, erfrecht en pensioen. Het verschil zit vooral in de beëindiging.

Een huwelijk eindigt alleen via de rechter, ook als u het eens bent. Een geregistreerd partnerschap kunt u zonder rechter beëindigen met een overeenkomst die u samen met een advocaat of notaris opstelt en laat inschrijven bij de burgerlijke stand, mits u geen minderjarige kinderen samen heeft (artikel 1:80c BW). Met minderjarige kinderen loopt de beëindiging via de rechter.

Welk vermogensregime geldt?

Voor huwelijken en partnerschappen gesloten vanaf 1 januari 2018 geldt een beperkte gemeenschap van goederen. Wat u voor het huwelijk had en wat u erft of geschonken krijgt, blijft privé; wat u tijdens het huwelijk opbouwt, valt in de gemeenschap (artikel 1:94 BW).

Voor huwelijken van vóór 2018 geldt in beginsel de algehele gemeenschap van goederen. Wilt u iets anders, dan maakt u huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden bij de notaris, voor of tijdens het huwelijk. Schulden die tijdens het huwelijk ontstaan, kan een schuldeiser in de regel ook op de gemeenschap verhalen (artikel 1:96 BW).

Wie erft er als uw partner overlijdt?

Een echtgenoot of geregistreerd partner is wettelijk erfgenaam. Met de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende alle goederen van de nalatenschap, en krijgen de kinderen een geldvordering die pas opeisbaar wordt bij diens overlijden of faillissement (artikel 4:13 BW).

Alleen kinderen hebben recht op een legitieme portie (artikel 4:63 BW); een echtgenoot niet. Wel heeft de langstlevende echtgenoot bepaalde verzorgingsaanspraken, zoals het recht om zes maanden in de woning te blijven (artikel 4:28 BW). Een samenwoner erft alleen via een testament. Over erfbelasting adviseren wij niet; laat dat beoordelen door een notaris of fiscalist.

Hoe zit het met afstamming en gezag?

Wordt een kind geboren tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap met een man, dan is hij van rechtswege de juridische vader (artikel 1:199 BW) en hebben de ouders samen het gezag. Bij ongehuwde ouders is alleen de moeder van rechtswege ouder; de vader wordt juridisch ouder door erkenning.

Sinds 1 januari 2023 krijgen ongehuwde ouders bij erkenning in de regel van rechtswege gezamenlijk gezag. Is het kind voor die datum erkend, dan heeft de moeder alleen het gezag, tenzij de ouders gezamenlijk gezag hebben laten aantekenen in het gezagsregister. Voor een duomoeder gelden eigen regels, afhankelijk van onder meer de donor.

Na een scheiding houden ouders in principe samen het gezag. Wanneer eenhoofdig gezag mogelijk is, leest u in ons artikel over ouderlijk gezag na scheiding. Ouder en kind hebben recht op omgang met elkaar (artikel 1:377a BW); zie ook ons artikel over de omgangsregeling.

Wat gebeurt er bij een scheiding?

Gehuwden verzoeken de rechtbank om echtscheiding, samen of ieder apart; daarvoor is een advocaat verplicht. Hebben zij minderjarige kinderen, dan moeten zij een ouderschapsplan bij het verzoek voegen (artikel 815 lid 2 Rv).

De gemeenschap wordt in beginsel bij helfte verdeeld. Opgebouwd ouderdomspensioen wordt verevend volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding 1995; meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder. Meer over de procedure leest u in ons artikel over de echtscheidingsprocedure.

Hoe lang duurt partner- en kinderalimentatie?

Partneralimentatie duurt sinds 1 januari 2020 maximaal vijf jaar (artikel 1:157 BW). Uitzonderingen: met kinderen jonger dan twaalf loopt zij door tot het jongste kind twaalf is, en na een huwelijk van meer dan vijftien jaar met een ontvanger die binnen tien jaar de AOW-leeftijd bereikt, tot die AOW-leeftijd.

Voor scheidingen van voor 2020 gelden de oude regels, met meestal een maximum van twaalf jaar. Kinderalimentatie geldt voor alle ouders, ook ongehuwde, tot het kind 21 jaar is (artikel 1:395a BW). Meer leest u in ons artikel over partneralimentatie en gewijzigde omstandigheden.

Wat als samenwoners uit elkaar gaan?

Dan gelden het samenlevingscontract en de gewone regels over gemeenschappelijk eigendom (artikel 3:178 BW). Komen zij er niet uit over de woning, dan kan de rechter de verdeling vaststellen. Er is geen partneralimentatie, tenzij het contract die regelt.

Waar let u op bij een internationale relatie?

Bij partners met verschillende nationaliteiten bepalen Europese verordeningen welke rechter bevoegd is en welk recht geldt. Voor huwelijksvermogensrecht is dat de Huwelijksvermogensrechtverordening, voor huwelijken vanaf 29 januari 2019.

Komt uw partner van buiten de EU, dan heeft hij of zij voor verblijf bij u in Nederland een verblijfsvergunning nodig, waarvoor de IND onder meer een inkomenseis stelt aan de Nederlandse partner. Een rechtskeuze in huwelijkse voorwaarden voorkomt veel onduidelijkheid.

Waar let u op als u samenwoont?

• Laat een samenlevingscontract opstellen, bij voorkeur notarieel, met een verblijvingsbeding voor de woning.
• Maak een testament als u wilt dat uw partner erft.
• Meld uw partner aan bij uw pensioenfonds en controleer het reglement.
• Krijgt u een kind: laat het erkennen, bij voorkeur voor de geboorte.

Waar let u op als u trouwt of een partnerschap aangaat?

• Beslis of de beperkte gemeenschap past of dat u huwelijkse voorwaarden wilt, bijvoorbeeld als ondernemer.
• Bewaar bewijs van privévermogen, zoals erfenissen en schenkingen.
• Overweeg een testament als de wettelijke verdeling niet bij uw gezin past.
• Leg bij een internationaal huwelijk een rechtskeuze vast.

Wat kunnen wij voor u doen bij de juridische kant van uw relatie?

• Uw positie beoordelen bij samenwonen, huwelijk of partnerschap.
• Een echtscheidingsconvenant of ouderschapsplan opstellen.
• Onderhandelen over de verdeling van vermogen en de woning.
• Partner- en kinderalimentatie berekenen en vaststellen of wijzigen.
• Procederen over echtscheiding, gezag en omgang; meer over onze aanpak leest u op de pagina familierecht advocaat.

Samengevat

• Huwelijk en geregistreerd partnerschap geven dezelfde bescherming; alleen de beëindiging verschilt.
• Sinds 1 januari 2018 geldt een beperkte gemeenschap van goederen.
• Samenwoners erven alleen via een testament en hebben geen recht op partneralimentatie.
• Erkenning geeft sinds 1 januari 2023 in de regel gezamenlijk gezag.
• Partneralimentatie duurt maximaal vijf jaar, met uitzonderingen; kinderalimentatie loopt tot 21 jaar.

Veelgestelde vragen

Heeft mijn echtgenoot recht op een legitieme portie?

Nee, alleen kinderen hebben een legitieme portie (artikel 4:63 BW). De echtgenoot heeft wel wettelijk erfrecht en bepaalde verzorgingsaanspraken, zoals het recht om zes maanden in de woning te blijven.

Krijgt de vader gezag als hij het kind erkent?

Bij erkenning vanaf 1 januari 2023 in de regel wel, van rechtswege. Bij een eerdere erkenning moeten de ouders gezamenlijk gezag laten aantekenen in het gezagsregister.

Kan mijn samenwonende partner medische beslissingen voor mij nemen?

Ja, als u zelf niet in staat bent te beslissen en u geen mentor of gemachtigde heeft, kan een levensgezel u vertegenwoordigen (artikel 7:465 lid 3 BW). Een schriftelijke volmacht geeft meer zekerheid.

Kan een geregistreerd partnerschap zonder rechter eindigen?

Ja, als u het samen eens bent en geen minderjarige kinderen heeft. U sluit dan een beëindigingsovereenkomst met een advocaat of notaris en laat die inschrijven bij de burgerlijke stand.