Gepubliceerd op 14 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Na een scheiding blijft het gezag over de kinderen in principe gezamenlijk (artikel 1:251 lid 2 Burgerlijk Wetboek Boek 1). Eenhoofdig gezag krijgt u alleen als de rechter oordeelt dat het kind anders klem of verloren raakt tussen de ouders, of dat wijziging om een andere reden in het belang van het kind nodig is (artikel 1:251a BW; bij een later verzoek artikel 1:253n BW). Slechte communicatie alleen is niet genoeg: rechters wijzen zulke verzoeken geregeld af.
Deze pagina gaat over het verzoek om eenhoofdig gezag: wanneer het slaagt, hoe u het indient en wat het daarna betekent. Wilt u eerst weten wanneer gezamenlijk gezag in de praktijk vastloopt, lees dan gezamenlijk gezag na scheiding: wanneer de rechter het beëindigt.
Inhoudsopgave
Op welke twee gronden geeft de rechter eenhoofdig gezag?
| Grond | Wat de rechter moet vaststellen | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Klemcriterium | Een onaanvaardbaar risico dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders, zonder uitzicht op verbetering binnen afzienbare tijd | Het kind wordt boodschapper, kiest partij uit loyaliteit, beslissingen over school of zorg blijven maandenlang liggen |
| Noodzakelijkheidscriterium | Wijziging is om een andere reden nodig in het belang van het kind | Een ouder is onbereikbaar, zit langdurig vast of kan door ziekte of verslaving het gezag niet uitoefenen |
Ook als het klemcriterium is vervuld, mag de rechter het gezamenlijk gezag laten bestaan als dat het kind minder schaadt (Hoge Raad 27 maart 2020, ECLI:NL:HR:2020:533). Eenhoofdig gezag blijft de uitzondering. De rechter beslist per kind; broers en zussen kunnen een verschillende regeling krijgen.
Waarom wijzen rechters verzoeken om eenhoofdig gezag vaak af?
Twee uitspraken laten zien waar de lat ligt. De rechtbank Noord-Holland wees op 18 april 2023 het verzoek van een moeder af (ECLI:NL:RBNHO:2023:3617). De communicatie was voor verbetering vatbaar, maar de moeder mailde de vader als ze toestemming nodig had en die gaf hij, bijvoorbeeld voor reizen naar het buitenland. Dat het kind klem raakte, was niet gebleken.
De rechtbank Overijssel wees op 20 maart 2024 een verzoek af dat vooral steunde op de wens van een dochter van 16 (ECLI:NL:RBOVE:2024:1546). De vader blokkeerde geen beslissingen. Het probleem zat in de slechte verhouding tussen de ouders, niet in het gezag. Bovendien neemt de reikwijdte van het gezag af naarmate een kind ouder wordt; vanaf 16 jaar beslist een minderjarige bijvoorbeeld zelf over een medische behandeling.
De les: de rechter wil concrete blokkades en gevolgen voor het kind zien. Leg vast welke beslissing er lag, wanneer u om toestemming vroeg en wat er gebeurde. Gewone meningsverschillen of communicatieproblemen zonder aantoonbare schade zijn niet genoeg.
Hoe vraagt u eenhoofdig gezag aan?
- Een advocaat dient een verzoekschrift in bij de rechtbank van de woonplaats van het kind (artikel 265 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Dat kan in de echtscheidingsprocedure of later. Een advocaat is verplicht; zie onze advocaat familierecht.
- Voeg bewijs toe van vastgelopen beslissingen: e-mails, berichten, verklaringen van school of hulpverleners, en het ouderschapsplan.
- De andere ouder kan een verweerschrift indienen, zich refereren aan het oordeel van de rechter of niet reageren.
- De rechter kan de Raad voor de Kinderbescherming om onderzoek vragen. Het advies weegt zwaar, maar de rechter is er niet aan gebonden.
- Kinderen van 12 jaar en ouder krijgen de gelegenheid hun mening te geven (artikel 809 Rv). Veel rechtbanken nodigen ook jongere kinderen uit; het gesprek is vrijwillig.
- Na de mondelinge behandeling, die niet openbaar is, volgt een beschikking. Hoger beroep kan binnen drie maanden (artikel 358 Rv).
Het griffierecht voor een natuurlijk persoon in een familiezaak van onbepaalde waarde is per 2026 € 341, en € 93 bij een laag inkomen (rechtspraak.nl, griffierecht). Met een laag inkomen kunt u ook gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen. Na de beslissing wordt het gezag ingeschreven in het gezagsregister.
Wat verandert er als u eenhoofdig gezag krijgt?
| Onderwerp | Ouder met gezag | Ouder zonder gezag |
|---|---|---|
| School, medische behandeling, paspoort, verhuizing | Beslist alleen | Beslist niet mee |
| Informeren en raadplegen | Moet de ander op de hoogte houden en raadplegen over gewichtige zaken (art. 1:377b BW) | Kan informatie vragen aan school en arts (art. 1:377c BW) |
| Omgang | Moet de omgangsregeling nakomen | Houdt recht op omgang (art. 1:377a BW), tenzij de rechter dat beperkt |
| Kosten van het kind | Draagt mee | Blijft onderhoudsplichtig; zie kosten opvoeding |
Een verhuizing binnen Nederland kan de gezaghebbende ouder zelf beslissen, maar de omgangsregeling blijft gelden. Maakt de verhuizing de omgang onmogelijk, dan kan de andere ouder de rechter om een nieuwe regeling vragen. Meer over de positie van de ouder zonder gezag leest u apart.
Welke bijzondere situaties zijn er?
- Overlijden van een ouder: hadden de ouders samen gezag, dan heeft de overlevende ouder daarna van rechtswege alleen het gezag (artikel 1:253f BW). Had de overleden ouder alleen het gezag, dan krijgt de andere ouder het niet vanzelf; de rechter beslist dan.
- Geregistreerd partnerschap: bij de ontbinding gelden dezelfde regels als bij een echtscheiding.
- Nieuwe partner: een stiefouder krijgt nooit vanzelf gezag. De ouder die alleen het gezag heeft, kan samen met de partner gezamenlijk gezag vragen (artikel 1:253t BW).
- Later terug naar gezamenlijk gezag: verbetert de situatie, dan kunnen de ouders de rechter vragen het gezag weer gezamenlijk te maken.
Wat wij doen in een gezagsprocedure
- Wij toetsen uw situatie aan het klemcriterium en het noodzakelijkheidscriterium.
- Wij ordenen het bewijs van vastgelopen beslissingen en stellen het verzoekschrift op, of het verweerschrift als de andere ouder het verzoek doet.
- Wij bereiden u voor op de zitting en op een onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming.
- Wij regelen tegelijk de zorgregeling, de omgang en de afspraken over gezag en zorg in het ouderschapsplan.
Loopt het conflict breder vast, lees dan ook over een gezagsstrijd na de scheiding of neem kennis van onze aanpak als scheidingsadvocaat.
