Gepubliceerd op 11 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Output die volledig door een AI-systeem is gemaakt, is in de regel niet auteursrechtelijk beschermd, omdat bescherming een eigen intellectuele schepping van een mens vereist. Heeft een mens wel creatieve keuzes gemaakt, bijvoorbeeld door AI-output te selecteren, te bewerken en te combineren, dan kan het eindresultaat wel een beschermd werk zijn.
Voor makers is de andere kant net zo belangrijk: AI-bedrijven mogen online werken in beginsel gebruiken voor tekst- en datamining, tenzij de maker dat uitdrukkelijk en machineleesbaar heeft voorbehouden (artikel 15o Auteurswet). Hieronder leest u wanneer een werk beschermd is, wat de AI-verordening vraagt en hoe u optreedt tegen inbreuk op sociale media.
Inhoudsopgave
Wanneer is een werk auteursrechtelijk beschermd?
Een werk is beschermd als het een eigen intellectuele schepping van de maker is, waarin zijn vrije en creatieve keuzes tot uitdrukking komen. Registratie is niet nodig: de bescherming ontstaat vanzelf bij het maken.
Het Hof van Justitie legde die maatstaf vast in Infopaq (HvJ EG 16 juli 2009, C-5/08, ECLI:EU:C:2009:465). De Hoge Raad formuleert het als een eigen, oorspronkelijk karakter met het persoonlijk stempel van de maker (HR 30 mei 2008, Endstra, ECLI:NL:HR:2008:BC2153). Keuzes die alleen door technische eisen of regels worden bepaald, tellen niet mee. Artikel 10 Auteurswet geeft een niet-limitatieve lijst van werken, van teksten en foto’s tot software.
De maker heeft het uitsluitende recht om het werk openbaar te maken en te verveelvoudigen (artikel 1 Auteurswet). Het recht duurt tot zeventig jaar na het overlijden van de maker (artikel 37 Auteurswet). Maakt een werknemer een werk in de uitoefening van zijn functie, dan is de werkgever in beginsel de maker (artikel 7 Auteurswet). Meer over de verschillende rechten leest u in ons artikel over intellectueel eigendom.
Is AI-output auteursrechtelijk beschermd?
Alleen als een mens creatieve keuzes heeft gemaakt die in het resultaat zichtbaar zijn. Een AI-systeem zelf kan geen maker zijn, omdat het geen rechtspersoon of natuurlijk persoon is.
Een korte prompt waarbij het systeem alle uitdrukkingskeuzes maakt, levert in de regel geen beschermd werk op. De kans op bescherming neemt toe naarmate u meer zelf bepaalt: de opbouw van een tekst, de selectie en ordening van gegenereerde beelden, en het bewerken en aanvullen van de output. De rechter beoordeelt dat per geval. Er is nog geen uitspraak van de Hoge Raad of het Hof van Justitie die deze grens voor AI uitwerkt.
Leg daarom uw creatieve proces vast: versies, bewerkingen en keuzes. Dat helpt als u later moet aantonen dat u de maker bent. Welke afspraken een werkgever maakt over door werknemers met AI gemaakte teksten, leest u in ons artikel over wie de rechten heeft op wat ChatGPT schrijft. Over aansprakelijkheid voor fouten van AI schreven wij in wie aansprakelijk is bij fouten van kunstmatige intelligentie.
Mag een AI-bedrijf uw werk gebruiken om een model te trainen?
Ja, binnen de wettelijke uitzondering voor tekst- en datamining, als het bedrijf rechtmatige toegang heeft en u het gebruik niet hebt voorbehouden (artikel 15o Auteurswet). Dit geldt sinds 7 juni 2021, toen de Europese DSM-richtlijn (2019/790) in de Auteurswet werd opgenomen.
Er zijn twee uitzonderingen. Artikel 15n Auteurswet laat tekst- en datamining toe voor wetenschappelijk onderzoek door onderzoeks- en erfgoedinstellingen; daar kunt u geen voorbehoud tegen maken. Artikel 15o geldt voor alle andere gebruikers, ook commerciële. Bij online werken moet het voorbehoud “op passende wijze” zijn gemaakt, bijvoorbeeld met machineleesbare middelen zoals een instructie in robots.txt, metadata of de gebruiksvoorwaarden van uw site.
De uitzondering dekt de kopieën die nodig zijn voor het minen. Of output die sterk lijkt op een bestaand werk inbreuk maakt, is een aparte vraag. Dat beoordeelt de rechter volgens de gewone regels: zijn de beschermde, creatieve elementen van het werk overgenomen?
Wat vraagt de AI-verordening van AI-aanbieders?
Sinds 2 augustus 2025 moeten aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden een beleid hebben om het Europese auteursrecht na te leven, inclusief voorbehouden van makers. Ook moeten zij een voldoende gedetailleerde samenvatting publiceren van de inhoud die voor training is gebruikt (artikel 53 lid 1 sub c en d AI-verordening).
Die samenvatting maakt het voor makers makkelijker na te gaan of hun werk is gebruikt. De AI-verordening schept zelf geen nieuw auteursrecht en geen vergoedingsrecht; de rechten van makers blijven in de Auteurswet staan. Daarnaast moet door AI gemaakte of bewerkte inhoud in bepaalde gevallen als zodanig herkenbaar zijn, zoals bij deepfakes (artikel 50 AI-verordening). Meer over de verordening leest u in onze artikelen over de Europese AI Act en compliance van AI-systemen.
Mag u andermans werk delen op sociale media?
Niet zonder toestemming van de maker, tenzij een wettelijke beperking van toepassing is. Dat een foto of video vrij online staat, betekent niet dat u hem mag overnemen.
Nederland kent geen Amerikaanse “fair use”, maar een gesloten lijst van beperkingen in de Auteurswet. De belangrijkste voor online gebruik zijn:
- het citaatrecht (artikel 15a Auteurswet): citeren in een aankondiging, bespreking of polemiek, met bronvermelding en in een omvang die door het doel wordt gerechtvaardigd;
- parodie, karikatuur en pastiche (artikel 18b Auteurswet), mits het gebruik in overeenstemming is met wat naar maatschappelijke opvatting redelijkerwijs geoorloofd is;
- het overnemen van artikelen over actuele onderwerpen door pers en media, als het recht niet is voorbehouden (artikel 15 Auteurswet).
Een bronvermelding alleen maakt overnemen niet rechtmatig. Commercieel gebruik, bijvoorbeeld door een influencer of in een advertentie, valt vrijwel nooit onder een beperking. Wordt u zelf herkenbaar afgebeeld, dan speelt ook het portretrecht; zie ons artikel over een foto van u op internet zonder toestemming.
Wanneer is een platform aansprakelijk voor uploads?
Een platform voor het delen van inhoud, zoals een videoplatform, maakt de uploads van gebruikers volgens artikel 29c Auteurswet zelf openbaar. Zonder licentie is het aansprakelijk, tenzij het aantoont dat het zich heeft ingespannen voor toestemming, bekende werken heeft geweerd en na een onderbouwde melding snel heeft verwijderd.
Voor makers betekent dit dat een melding bij het platform vaak de snelste weg is. Het platform mag geen algemene toezichtsplicht krijgen en moet rechtmatige uploads, zoals citaten en parodieën, laten staan. Gebruikers die het niet eens zijn met een verwijdering, moeten een klachtprocedure met menselijke toetsing kunnen volgen.
Welke rechten heeft u als maker tegenover een uitgever of platform?
Het auteurscontractenrecht in de artikelen 25b tot en met 25h Auteurswet beschermt makers die hun rechten overdragen of in licentie geven. U hebt recht op een billijke vergoeding (artikel 25c Auteurswet).
Is de vergoeding ernstig onevenredig aan de opbrengst, dan kunt u een aanvullende billijke vergoeding vragen (artikel 25d, de bestsellerbepaling). Exploiteert de wederpartij het werk onvoldoende, dan kunt u de overeenkomst ontbinden (artikel 25e). Sinds 7 juni 2021 moet de exploitant u ten minste één keer per jaar informeren over de exploitatie en de opbrengsten (artikel 25ca). Van deze regels kan niet ten nadele van de maker worden afgeweken.
Hoe treedt u op tegen inbreuk online?
Leg de inbreuk vast, vraag de inbreukmaker of het platform om verwijdering en vorder zo nodig schadevergoeding. Bij spoed kunt u een kort geding starten om de inbreuk te laten staken.
- Leg het gebruik vast met schermafdrukken, URL’s en datum; zie ook ons artikel over social media als bewijs.
- Meld de inbreuk bij het platform via de daarvoor bestemde procedure.
- Stuur de inbreukmaker een sommatie met een termijn om te staken en de schade te vergoeden.
- Vorder bij de rechter een verbod, schadevergoeding of afdracht van de winst (artikel 27 en 27a Auteurswet); de redelijke proceskosten komen bij IE-zaken in beginsel voor rekening van de verliezer (artikel 1019h Rv).
Meer over bescherming van eigen content op sociale media leest u in ons artikel over social media en auteursrecht; het verschil met merkrecht staat in ons artikel over merkrecht en auteursrecht.
Waar let u op als maker?
- Wilt u niet dat uw werk voor AI-training wordt gebruikt? Neem een machineleesbaar voorbehoud op, bijvoorbeeld in robots.txt en in uw gebruiksvoorwaarden.
- Bewaar ontwerpen en versies, zodat u uw makerschap kunt aantonen.
- Controleer licentievoorwaarden van platforms voordat u uploadt.
- Vraag uw exploitant jaarlijks om de informatie waar u op grond van artikel 25ca recht op hebt.
Waar let u op als bedrijf dat AI-content gebruikt?
- Ga er niet van uit dat u exclusieve rechten hebt op puur door AI gemaakte teksten of beelden.
- Lees de voorwaarden van de AI-dienst over rechten op output en vrijwaring.
- Controleer output die sterk lijkt op bestaand werk, merken of herkenbare personen voordat u hem publiceert.
- Leg in arbeids- en opdrachtovereenkomsten vast bij wie de rechten op met AI gemaakt werk liggen.
Wat kunnen wij voor u doen bij auteursrecht en AI?
- Beoordelen of uw werk of uw met AI gemaakte content auteursrechtelijk beschermd is.
- Een voorbehoud tegen tekst- en datamining en passende gebruiksvoorwaarden opstellen.
- Licentie-, uitgeef- en opdrachtovereenkomsten opstellen en toetsen aan het auteurscontractenrecht.
- Sommaties opstellen en onderhandelen over verwijdering en schadevergoeding.
- Procederen bij inbreuk, ook in kort geding, als onderdeel van onze praktijk als advocaat ICT-recht.
Samengevat
- Auteursrecht vereist een eigen intellectuele schepping van een mens; puur door AI gemaakte output is in de regel niet beschermd.
- Tekst- en datamining voor AI-training mag, tenzij de maker het machineleesbaar heeft voorbehouden (artikel 15o Auteurswet).
- Sinds 2 augustus 2025 moeten aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden voorbehouden respecteren en een samenvatting van trainingsdata publiceren.
- Nederland kent geen fair use; alleen de wettelijke beperkingen, zoals citaat en parodie, gelden.
- Platforms zijn aansprakelijk voor uploads tenzij zij voldoen aan de inspanningen van artikel 29c Auteurswet.
Veelgestelde vragen
Ben ik eigenaar van een afbeelding die ik met een AI-tool maak?
Niet automatisch. Bescherming ontstaat alleen als uw eigen creatieve keuzes in het resultaat zichtbaar zijn. Wat u met de afbeelding mag doen, hangt daarnaast af van de voorwaarden van de AI-dienst.
Hoe voorkom ik dat mijn website wordt gebruikt voor AI-training?
Maak een uitdrukkelijk, machineleesbaar voorbehoud, bijvoorbeeld in robots.txt en in de gebruiksvoorwaarden van uw site. Zonder voorbehoud geldt de uitzondering van artikel 15o Auteurswet.
Mag ik een foto delen als ik de bron vermeld?
Nee, een bronvermelding alleen is niet genoeg. U hebt toestemming nodig, tenzij een wettelijke beperking zoals het citaatrecht van artikel 15a Auteurswet van toepassing is.
Hoe lang duurt het auteursrecht?
Tot zeventig jaar na 1 januari van het jaar volgend op het overlijden van de maker (artikel 37 en 40 Auteurswet).
