Gepubliceerd op 9 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Online pesten en shamen zijn niet als zodanig strafbaar, maar veel gedragingen die erbij horen wel: belediging, smaad, laster, bedreiging, belaging, doxing en het verspreiden van intieme beelden staan allemaal in het Wetboek van Strafrecht. De belangrijkste uitzondering: belediging, smaad en laster worden in de regel alleen vervolgd als het slachtoffer binnen drie maanden een klacht indient. Daarnaast kunt u via de civiele rechter verwijdering, rectificatie en schadevergoeding vorderen.
Inhoudsopgave
Wat is online pesten en shamen?
Bij online pesten wordt iemand via internet herhaaldelijk vernederd, uitgescholden of buitengesloten. Bij online shaming wordt iemand publiekelijk aan de schandpaal genageld, vaak met een foto, naam of beschuldiging die snel wordt gedeeld.
Het verschil met pesten op straat is het bereik. Een bericht op sociale media kan binnen een uur duizenden mensen bereiken en is moeilijk weer helemaal te verwijderen. Of het gedrag strafbaar is, hangt af van wat er precies wordt gezegd of gedeeld.
Wanneer is het belediging, smaad of laster?
Belediging is iemand opzettelijk in zijn eer aantasten, bijvoorbeeld met scheldwoorden (artikel 266 Sr). Smaad is iemand opzettelijk een bepaald feit verwijten met het doel dat breed bekend te maken (artikel 261 Sr); laster is hetzelfde, terwijl de dader weet dat het verwijt onwaar is (artikel 262 Sr).
| Strafbaar feit | Wat houdt het in? | Maximale straf |
|---|---|---|
| Eenvoudige belediging (art. 266 Sr) | Opzettelijk iemands eer aantasten, zonder concreet feit | 3 maanden of geldboete tweede categorie |
| Smaad (art. 261 lid 1 Sr) | Een bepaald feit verwijten om het ruchtbaar te maken | 6 maanden of geldboete derde categorie |
| Smaadschrift (art. 261 lid 2 Sr) | Smaad via geschriften of afbeeldingen, zoals een post of filmpje | 1 jaar of geldboete derde categorie |
| Laster (art. 262 Sr) | Smaad terwijl de dader weet dat het verwijt onwaar is | 2 jaar of geldboete vierde categorie |
Een voorbeeld ter illustratie: wie in een openbare groep schrijft dat een buurman “een dief” is, kan zich schuldig maken aan belediging. Wie schrijft dat die buurman vorige week geld uit de kas van de voetbalclub heeft gestolen, verwijt een concreet feit; dat kan smaadschrift zijn, en laster als de schrijver weet dat het niet waar is. Smaad is niet strafbaar als de dader handelde in het algemeen belang en te goeder trouw mocht aannemen dat het verwijt waar was, of als het om noodzakelijke verdediging ging (artikel 261 lid 3 Sr). Meer leest u in ons artikel over belediging, smaad en laster.
Wanneer is online gedrag bedreiging, belaging of doxing?
Bedreiging met bijvoorbeeld geweld of brandstichting is strafbaar met maximaal twee jaar gevangenisstraf (artikel 285 Sr), ook als het via een bericht gebeurt. Stelselmatig iemand lastigvallen met het doel diegene te dwingen of bang te maken is belaging (artikel 285b Sr), met een maximum van drie jaar.
Sinds 1 januari 2024 is ook doxing strafbaar: het verspreiden van persoonsgegevens, zoals een adres, om iemand angst aan te jagen of te intimideren (artikel 285d Sr). Wie dreigt beelden of geheimen openbaar te maken om geld of iets anders af te dwingen, kan zich schuldig maken aan afpersing of afdreiging (artikelen 317 en 318 Sr). Zie ook ons artikel over bedreiging.
Is het verspreiden van intieme beelden strafbaar?
Ja. Wie een seksueel getinte foto of video van iemand openbaar maakt terwijl hij weet dat dit die persoon kan schaden, is strafbaar op grond van artikel 254ba lid 2 Sr, met een maximum van twee jaar gevangenisstraf. Ook het heimelijk maken van zulke beelden is strafbaar (artikel 254ba lid 1 Sr).
Dat de beelden ooit vrijwillig zijn gedeeld, maakt het verspreiden niet toegestaan. Gaat het om beelden van iemand onder de 18 jaar, dan gelden daarnaast de zwaardere regels over kinderpornografie. Slachtoffers kunnen voor hulp bij het verwijderen terecht bij het meldpunt Helpwanted.nl en kunnen aangifte doen bij de politie.
Hoe doet u aangifte of klacht?
U doet aangifte bij de politie, op het bureau of voor sommige feiten online. Gaat het om belediging, smaad of laster, dan moet u uitdrukkelijk verklaren dat u vervolging wenst; dat moet binnen drie maanden nadat u van het feit wist (artikelen 66 en 269 Sr).
Zorg vooraf voor goed bewijs. Maak screenshots met datum, tijd, gebruikersnaam en de link naar het bericht, en bewaar ook reacties en doorgestuurde versies. Noteer wie het bericht heeft gezien. Meer praktische tips leest u in ons artikel over aangifte doen bij de politie.
Welke civiele stappen kunt u zetten?
Los van een strafzaak kunt u de dader civielrechtelijk aanspreken op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). U kunt de rechter vragen om verwijdering van berichten, een verbod op herhaling, een rectificatie (artikel 6:167 BW) en schadevergoeding.
Bij spoed gaat dat via een kort geding. Daarnaast kunt u het bericht melden bij het platform: grote platforms moeten onder de Europese Digital Services Act meldingen van illegale inhoud behandelen en hun beslissing motiveren. Lees meer over dit onderwerp in ons artikel over reputatieschade en smaad op sociale media.
Waar let u op als slachtoffer?
- Leg het bewijs direct vast met screenshots, links, datum en tijd, voordat de dader berichten verwijdert.
- Doe bij belediging, smaad of laster binnen drie maanden aangifte en vraag uitdrukkelijk om vervolging.
- Meld berichten en beelden bij het platform en bewaar de bevestiging van uw melding.
- Vraag als slachtoffer in een strafzaak om schadevergoeding via de voeging (artikel 51f Sv).
Waar let u op als u wordt beschuldigd?
- Verwijder of pas het bericht niet zomaar aan voordat u advies heeft gekregen, maar plaats ook geen nieuwe berichten.
- Ga na of u een concreet feit heeft verweten en of u dat kunt onderbouwen; dat bepaalt of het smaad of laster is.
- U heeft het recht om te zwijgen en om voor het verhoor een advocaat te raadplegen.
- Reageer schriftelijk en tijdig op een sommatie tot verwijdering of rectificatie.
Wat kunnen wij voor u doen bij online pesten of shamen?
Onze strafrechtadvocaten staan zowel slachtoffers als verdachten bij.
- Wij beoordelen of de berichten belediging, smaad, laster, belaging, doxing of verspreiding van intieme beelden opleveren.
- Wij helpen bij het vastleggen van bewijs en bij het opstellen van de aangifte en de klacht binnen de termijn van drie maanden.
- Wij sturen de plaatser een sommatie tot verwijdering en rectificatie en voeren zo nodig een kort geding.
- Wij voegen u als benadeelde partij in de strafzaak, zodat de strafrechter ook over uw schade beslist.
- Wij staan u bij tijdens het politieverhoor als u zelf van online pesten of smaad wordt verdacht.
Samengevat
- Online pesten zelf is geen apart strafbaar feit, maar belediging, smaad, laster, bedreiging, belaging en doxing zijn dat wel.
- Verspreiden van intieme beelden is strafbaar op grond van artikel 254ba Sr.
- Voor belediging, smaad en laster moet u binnen drie maanden klacht indienen.
- Via de civiele rechter kunt u verwijdering, rectificatie en schadevergoeding vorderen.
Veelgestelde vragen
Is een anonieme post ook strafbaar?
Ja. Anonimiteit verandert niets aan de strafbaarheid; de politie kan in sommige gevallen gegevens bij een platform opvragen, en een rechter kan een platform bevelen identificerende gegevens af te geven.
Is het delen van een bericht van een ander ook strafbaar?
Dat kan. Wie een smadelijk bericht bewust verder verspreidt, kan zelf smaad of smaadschrift plegen; ook kan het doorsturen onrechtmatig zijn tegenover het slachtoffer.
Hoe lang heb ik om aangifte te doen van smaad?
U moet binnen drie maanden nadat u van het bericht wist klacht indienen (artikel 66 Sr). Daarna kan het Openbaar Ministerie in de regel niet meer vervolgen.
Wat als de dader minderjarig is?
Ook minderjarigen vanaf 12 jaar kunnen strafrechtelijk worden vervolgd, volgens het jeugdstrafrecht. Daarnaast kunnen ouders civielrechtelijk aansprakelijk zijn voor schade door kinderen onder de 14 jaar (artikel 6:169 BW).
