Gepubliceerd op 9 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Online pesten en shamen zijn niet als zodanig strafbaar, maar veel gedragingen die erbij horen wel: belediging, smaad, laster, bedreiging, belaging, doxing en het verspreiden van intieme beelden staan in het Wetboek van Strafrecht. De belangrijkste uitzondering: belediging, smaad en laster worden alleen vervolgd als het slachtoffer binnen drie maanden duidelijk maakt dat het vervolging wil (artikel 66 en 269 Sr). Daarnaast kunt u bij de civiele rechter verwijdering, rectificatie en schadevergoeding vorderen.
Inhoudsopgave
Wat is online pesten en shamen?
Bij online pesten wordt iemand via internet herhaaldelijk vernederd, uitgescholden of buitengesloten. Bij online shaming wordt iemand publiekelijk aan de schandpaal genageld, vaak met een foto, naam of beschuldiging die snel wordt gedeeld.
Het verschil met pesten op straat is het bereik. Een bericht op sociale media kan binnen een uur duizenden mensen bereiken en is moeilijk weer helemaal te verwijderen. Of het gedrag strafbaar is, hangt af van wat er precies wordt gezegd of gedeeld. Daarom toetst de rechter elk bericht apart aan een concreet wetsartikel.
Wanneer is een bericht belediging, smaad of laster?
Belediging is iemand opzettelijk in zijn eer aantasten, bijvoorbeeld met scheldwoorden (artikel 266 Sr). Smaad is iemand opzettelijk een bepaald feit verwijten met het doel dat breed bekend te maken (artikel 261 Sr). Laster is hetzelfde, terwijl de dader weet dat het verwijt onwaar is (artikel 262 Sr).
| Strafbaar feit | Wat houdt het in? | Maximale straf |
|---|---|---|
| Eenvoudige belediging (art. 266 Sr) | Opzettelijk iemands eer aantasten, zonder concreet feit | 3 maanden of geldboete tweede categorie |
| Smaad (art. 261 lid 1 Sr) | Een bepaald feit verwijten om het ruchtbaar te maken | 6 maanden of geldboete derde categorie |
| Smaadschrift (art. 261 lid 2 Sr) | Smaad via geschriften of afbeeldingen, zoals een post of filmpje | 1 jaar of geldboete derde categorie |
| Laster (art. 262 Sr) | Smaad terwijl de dader weet dat het verwijt onwaar is | 2 jaar of geldboete vierde categorie |
Een voorbeeld ter illustratie: wie in een openbare groep schrijft dat een buurman “een dief” is, kan zich schuldig maken aan belediging. Wie schrijft dat die buurman vorige week geld uit de kas van de voetbalclub heeft gestolen, verwijt een concreet feit. Dat kan smaadschrift zijn, en laster als de schrijver weet dat het niet waar is.
Smaad is niet strafbaar als de dader handelde in het algemeen belang en te goeder trouw mocht aannemen dat het verwijt waar was, of als het om noodzakelijke verdediging ging (artikel 261 lid 3 Sr). Meer leest u in ons artikel over belediging, smaad en laster.
Wanneer is online gedrag bedreiging, belaging of doxing?
Bedreiging met bijvoorbeeld geweld of brandstichting is strafbaar met maximaal twee jaar gevangenisstraf (artikel 285 Sr), ook als het via een bericht gebeurt. Stelselmatig iemand lastigvallen met het doel diegene te dwingen of bang te maken is belaging (artikel 285b Sr), met een maximum van drie jaar. Belaging is een klachtdelict: ook hier is vervolging alleen mogelijk op klacht van het slachtoffer.
Sinds 1 januari 2024 is ook doxing strafbaar: het verspreiden van persoonsgegevens, zoals een adres of telefoonnummer, om iemand vrees aan te jagen, ernstige overlast te bezorgen of in zijn beroep ernstig te hinderen (artikel 285d Sr). Wie dreigt beelden of geheimen openbaar te maken om geld of iets anders af te dwingen, kan zich schuldig maken aan afpersing of afdreiging (artikelen 317 en 318 Sr). Zie ook ons artikel over bedreiging.
Is het verspreiden van intieme beelden strafbaar?
Ja. Wie een seksueel getinte foto of video van iemand openbaar maakt terwijl hij weet dat dit die persoon kan schaden, is strafbaar op grond van artikel 254ba lid 2 Sr, met een maximum van twee jaar gevangenisstraf. Ook het heimelijk maken van zulke beelden is strafbaar (artikel 254ba lid 1 Sr).
Dat de beelden ooit vrijwillig zijn gedeeld, maakt het verspreiden niet toegestaan. Gaat het om beelden van iemand onder de 18 jaar, dan gelden daarnaast de zwaardere regels over kinderpornografie. Slachtoffers kunnen voor hulp bij het verwijderen terecht bij het meldpunt Helpwanted.nl en kunnen aangifte doen bij de politie.
Hoe oordelen rechters over shamen en doxing op sociale media?
Op 11 december 2025 veroordeelde het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden een vrouw voor tweemaal doxing en tweemaal smaadschrift. Zij had onder Facebookberichten van nieuwssites de naam en woonplaats van een ander genoemd en die persoon van mishandeling beschuldigd. Het hof legde een taakstraf van 120 uur op (40 uur voorwaardelijk), een verbod om zich op sociale media over de benadeelde uit te laten en € 2.500 schadevergoeding (ECLI:NL:GHARL:2025:7962).
In dezelfde zaak speelde de klacht. Een formeel klachtformulier ontbrak, maar het hof las de aangifte “van smaad laster dan wel doxing”, de voeging als benadeelde partij en de aanwezigheid op de zitting samen als een duidelijke vervolgingswens binnen drie maanden. Het Openbaar Ministerie was daarom ontvankelijk. Een duidelijke vervolgingswens in de aangifte zelf voorkomt die discussie.
De datum van plaatsing doet ertoe. Op 4 december 2024 sprak de rechtbank Rotterdam iemand vrij van doxing van een officier van justitie. De berichten op X waren in december 2023 geplaatst, dus voordat artikel 285d Sr gold. Het enkele laten staan na 1 januari 2024 vond de rechtbank geen verspreiden (ECLI:NL:RBROT:2024:12023).
Ook civiel kan shamen duur uitvallen. Op 26 oktober 2023 oordeelde de kantonrechter in Dordrecht dat TikTok-filmpjes met deels onjuiste en suggestieve beschuldigingen tegen een verslaggever onrechtmatig waren. De maakster moest € 7.500 schadevergoeding betalen (ECLI:NL:RBROT:2023:9908).
Hoe doet u aangifte en dient u een klacht in?
U doet aangifte bij de politie, op het bureau of voor sommige feiten online. Gaat het om belediging, smaad, laster of belaging, dan moet u uitdrukkelijk verklaren dat u vervolging wenst. Dat moet binnen drie maanden nadat u van het feit wist (artikel 66 Sr en artikel 164 Wetboek van Strafvordering).
Zorg vooraf voor goed bewijs. Meer praktische tips leest u in ons artikel over aangifte doen bij de politie.
Wat legt u vast voordat berichten verdwijnen?
- Screenshots met datum, tijd, gebruikersnaam en de link naar het bericht, voordat de plaatser het verwijdert.
- Reacties, doorgestuurde versies en wie het bericht heeft gezien; dat laat het bereik zien.
- De bevestiging van uw melding bij het platform.
- Uw schade, zodat u zich als benadeelde partij in de strafzaak kunt voegen (artikel 51f Sv).
Welke civiele stappen kunt u zetten?
Los van een strafzaak kunt u de dader aanspreken op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 Burgerlijk Wetboek boek 6). U kunt de rechter vragen om verwijdering van berichten, een verbod op herhaling, een rectificatie (artikel 6:167 BW) en schadevergoeding.
Bij spoed gaat dat via een kort geding. Daarnaast kunt u het bericht melden bij het platform: grote platforms moeten onder de Europese Digital Services Act meldingen van illegale inhoud behandelen en hun beslissing motiveren. Lees meer in ons artikel over reputatieschade en smaad op sociale media.
Wat doet u als u zelf wordt beschuldigd van smaad of shamen?
- Plaats geen nieuwe berichten over de ander. Verwijderen kan verstandig zijn, maar bewaar eerst zelf een kopie.
- Ga na of u een concreet feit heeft verweten en of u dat kunt onderbouwen; dat bepaalt of het smaad of laster is (artikel 261 lid 3 Sr).
- U heeft het recht om te zwijgen en om voor het politieverhoor een advocaat te raadplegen.
- Reageer schriftelijk en binnen de gestelde termijn op een sommatie tot verwijdering of rectificatie.
Hoe helpen wij bij online pesten of shamen?
Onze strafrechtadvocaten staan zowel slachtoffers als verdachten bij.
- Wij beoordelen per bericht of het belediging, smaad, laster, belaging, doxing of verspreiding van intieme beelden oplevert.
- Wij stellen de aangifte op met een uitdrukkelijke vervolgingswens binnen de termijn van drie maanden.
- Wij sturen de plaatser een sommatie tot verwijdering en rectificatie en voeren zo nodig een kort geding.
- Wij voegen u als benadeelde partij in de strafzaak, of staan u bij tijdens het verhoor als u zelf verdachte bent.
Veelgestelde vragen
Is een anonieme post ook strafbaar?
Ja. Anonimiteit verandert niets aan de strafbaarheid. De politie kan in sommige gevallen gegevens bij een platform opvragen, en een rechter kan een platform bevelen identificerende gegevens af te geven.
Is het delen van een bericht van een ander ook strafbaar?
Dat kan. Wie een smadelijk bericht bewust verder verspreidt, kan zelf smaad of smaadschrift plegen (artikel 261 Sr). Ook kan het doorsturen onrechtmatig zijn tegenover het slachtoffer (artikel 6:162 BW).
Wat als de dader minderjarig is?
Minderjarigen vanaf 12 jaar kunnen strafrechtelijk worden vervolgd, volgens het jeugdstrafrecht. Daarnaast zijn ouders civielrechtelijk aansprakelijk voor schade door kinderen onder de 14 jaar (artikel 6:169 BW).
Wilt u weten wat dit voor uw situatie betekent? Lees wat onze advocaat ICT-recht voor u kan doen.