Erkenning en gezag: het verschil en wat sinds 2023 geldt

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Erkenning maakt u juridisch ouder van een kind; gezag geeft u de bevoegdheid om over dat kind te beslissen. Sinds 1 januari 2023 levert een erkenning in de regel ook gezamenlijk gezag op (artikel 1:251b BW), maar niet als de erkenning tot stand kwam met vervangende toestemming van de rechter of als een andere uitzondering geldt. Beide onderwerpen staan in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.

Het onderscheid wordt pas zichtbaar als ouders uit elkaar gaan of als er iets geregeld moet worden: een schoolinschrijving, een paspoort, een medische ingreep. Hieronder leest u wat elk begrip inhoudt, wat er in 2023 veranderde en hoe rechters in recente zaken over erkenning en gezag beslisten.

Erkenning en gezag naast elkaar

De tabel zet de belangrijkste verschillen op een rij. Alle genoemde artikelen staan in Boek 1 BW, tenzij anders vermeld.

Wat betekent erkenning?

Erkenning is de rechtshandeling waarmee iemand juridisch ouder wordt. De moeder is dat al door de geboorte. Is zij getrouwd met of geregistreerd partner van een man, dan is die man van rechtswege de tweede ouder. In alle andere gevallen ontstaat het tweede ouderschap pas door erkenning, door gerechtelijke vaststelling van het ouderschap of door adoptie.

Het gaat om een juridische, niet om een biologische vaststelling. Ook wie niet de verwekker is, kan onder voorwaarden erkennen, bijvoorbeeld de duomoeder die de partner van de moeder is. Hoe dat bij paren van gelijk geslacht loopt, staat in ons artikel over erkenning van ouderschap bij paren van gelijk geslacht. Omgekeerd is een biologische vader die nooit heeft erkend juridisch geen ouder, hoe nauw de band ook is.

Uit de erkenning volgen gevolgen die niet afhangen van samenwonen of van een relatie tussen de ouders. De juridische ouder is onderhoudsplichtig (artikel 1:392 BW), heeft recht op omgang met het kind (artikel 1:377a BW) en kiest bij de erkenning samen met de moeder de achternaam. Ook ontstaat een familierechtelijke betrekking met erfrechtelijke gevolgen.

Erkenning kan al tijdens de zwangerschap, direct na de geboorte of jaren later. Erkenning vóór de geboorte heeft een praktisch voordeel: als de bevalling anders loopt dan verwacht of de moeder iets overkomt, is het ouderschap al vastgelegd.

Welke toestemming is nodig voor erkenning?

U erkent een kind met een akte bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van een gemeente, of bij notariële akte. Neem een geldig identiteitsbewijs mee; de gemeente controleert de gegevens in de basisregistratie personen. De Rijksoverheid beschrijft de praktische gang van zaken.

De toestemmingseisen staan in artikel 1:204 BW. Zolang het kind nog geen zestien jaar is, heeft u de toestemming van de moeder nodig. Is het kind twaalf jaar of ouder, dan moet ook het kind zelf toestemming geven. Zonder de vereiste toestemming is de erkenning nietig.

Weigert de moeder, dan kan de verwekker, of de biologische vader die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat, de rechtbank om vervangende toestemming vragen (artikel 1:204 lid 3 BW). De rechtbank wijst het verzoek af als de erkenning de belangen van de moeder bij een ongestoorde verhouding met het kind schaadt, of als een evenwichtige sociaalpsychologische en emotionele ontwikkeling van het kind in het gedrang komt.

Hoe rechters vervangende toestemming beoordelen

De lat voor een weigering ligt hoog. De Rechtbank Rotterdam verleende op 7 maart 2024 vervangende toestemming, ook al had de bijzondere curator geadviseerd het verzoek af te wijzen (ECLI:NL:RBROT:2024:4451). Volgens de rechtbank was niet gebleken dat de erkenning de ontwikkeling van het kind in gevaar bracht. Dat het kind nog niet over zijn afstamming was voorgelicht, stond er niet aan in de weg: erkenning is een juridische handeling die daar los van staat.

De Rechtbank Den Haag verleende op 12 december 2024 vervangende toestemming nadat een DNA-test het biologisch vaderschap had bevestigd (ECLI:NL:RBDHA:2024:23603). Over het gezamenlijk gezag besliste de rechtbank toen nog niet. Dat kon pas nadat de akte van erkenning was opgemaakt; de zaak werd daarvoor aangehouden. Het laat zien dat erkenning met vervangende toestemming niet automatisch tot gezag leidt.

In de praktijk speelt mee dat aan de erkenning sinds 2023 gezag vastzit. Wat u als niet-gehuwde vader kunt doen, leest u in ons artikel over de positie van de ongehuwde vader.

Wat houdt ouderlijk gezag in?

Gezag omvat drie dingen: de plicht en het recht om het kind te verzorgen en op te voeden, het bewind over zijn vermogen en de vertegenwoordiging in burgerlijke handelingen (artikel 1:245 BW). Een minderjarige staat altijd onder gezag. Wie geen ouder is en toch gezag heeft, is voogd.

Wie gezag heeft, beslist over de school, geeft toestemming voor een medische behandeling, bepaalt waar het kind woont en vraagt een paspoort of identiteitskaart aan. Bij gezamenlijk gezag doen de ouders dat samen; voor dagelijkse zaken mag ieder van hen alleen handelen. Een uitgebreider overzicht vindt u in ons artikel over ouderlijk gezag in Nederland.

Komen ouders met gezamenlijk gezag er niet uit over een concrete beslissing, dan kan ieder van hen het geschil op grond van artikel 1:253a BW aan de rechtbank voorleggen. De rechter neemt dan de beslissing die hem in het belang van het kind wenselijk voorkomt, bijvoorbeeld over een verhuizing, de schoolkeuze of een reis. Over dat laatste leest u meer in ons artikel over toestemming voor vakantie met de kinderen.

Het gezag eindigt van rechtswege als het kind achttien wordt. Daarvóór eindigt of wijzigt het alleen door een beslissing van de rechter. Het verschil tussen eenhoofdig gezag na een scheiding en beëindiging van het gezag als kinderbeschermingsmaatregel komt verderop aan bod en staat ook in ons artikel over eenhoofdig gezag na scheiding.

Wat mag een ouder zonder gezag wel en niet?

Erkenning beantwoordt de vraag wie de ouder is; gezag beantwoordt de vraag wie mag beslissen. Een ouder zonder gezag is en blijft juridisch ouder. Hij is onderhoudsplichtig, hij en het kind zijn familie van elkaar en hij heeft recht op omgang op grond van artikel 1:377a BW. Wat hij niet heeft, is zeggenschap.

Concreet: een erkennende ouder zonder gezag kan het kind niet inschrijven op school, geen toestemming geven voor een medische ingreep, niet bepalen waar het kind woont en geen paspoort aanvragen. Wel heeft hij recht op informatie over belangrijke zaken die het kind betreffen; de ouder met gezag moet hem daarover op grond van artikel 1:377b BW inlichten.

Andersom kan gezag bestaan zonder ouderschap. Een voogd heeft gezag maar is geen juridische ouder, en is dus niet onderhoudsplichtig op grond van afstamming. Een partner van een ouder kan onder voorwaarden samen met die ouder met het gezag worden belast (artikel 1:253t BW), zonder daarmee juridisch ouder te worden.

Wat veranderde er op 1 januari 2023?

Actueel: op 1 januari 2023 trad de wet in werking die gezamenlijk gezag koppelt aan erkenning. Tot die datum leidde erkenning niet tot gezag. Ongehuwde ouders moesten daarvoor apart een aantekening in het gezagsregister laten maken. Veel ouders wisten dat niet of stelden het uit, waardoor de erkennende ouder zonder zeggenschap bleef zodra de relatie eindigde.

Sinds 1 januari 2023 ontstaat door de erkenning van rechtswege gezamenlijk gezag (artikel 1:251b BW). U hoeft dus niets extra te doen: met de akte van erkenning is het gezag geregeld. De ouders kunnen bij de erkenning wel samen verklaren dat alleen de moeder het gezag houdt; die verklaring komt in de akte.

De regel werkt niet terug. Bepalend is de datum van de erkenning, niet de geboortedatum. Heeft u in 2022 tijdens de zwangerschap erkend en is het kind in 2023 geboren, dan geldt de oude regel en moet het gezamenlijk gezag alsnog in het gezagsregister worden aangetekend.

Wanneer ontstaat geen gezamenlijk gezag van rechtswege?

Artikel 1:251b BW kent uitzonderingen. Er ontstaat geen gezamenlijk gezag van rechtswege als:

• de moeder op het moment van erkenning zelf het gezag niet uitoefent, bijvoorbeeld omdat zij minderjarig is of onder curatele staat;
• een voogd of een ander dan een ouder al met het gezag over het kind is belast;
• de erkenning tot stand kwam met vervangende toestemming van de rechtbank;
• de ouders bij de erkenning hebben verklaard dat alleen de moeder het gezag uitoefent.

In die gevallen blijft een aparte aanvraag of een verzoek aan de rechtbank nodig. De uitspraak van de Rechtbank Den Haag uit december 2024, hierboven besproken, is daar een voorbeeld van: eerst vervangende toestemming en de akte van erkenning, daarna pas een beslissing over het gezag.

Hoe regelt u gezag voor een kind dat vóór 2023 is erkend?

Zijn beide ouders het eens, dan vragen zij samen gezamenlijk gezag aan bij de rechtbank. Volgens de Rechtspraak kan dat met een formulier, zonder advocaat, en is een digitale aanvraag gratis. Bij een schriftelijke aanvraag heeft u documenten van de gemeente nodig, waarvoor de gemeente kosten kan rekenen.

De voorwaarden zijn onder meer: beide ouders zijn meerderjarig, zij hebben niet eerder samen het gezag over dit kind uitgeoefend, geen van beiden staat onder curatele, er heeft geen derde het gezag en het kind woont in Nederland. Na registratie ontvangt u volgens de Rechtspraak binnen twee weken een uittreksel uit het gezagsregister.

Werkt de andere ouder niet mee, dan vraagt u de rechtbank u alsnog met het gezag te belasten (artikel 1:253c BW). Daarvoor is een advocaat nodig. De rechtbank wijst het verzoek af als er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders, of als afwijzing anderszins in het belang van het kind nodig is.

Loopt er al een procedure over omgang of kinderalimentatie, dan kan het gezagsverzoek daarin worden meegenomen. Zo wordt niet twee keer over dezelfde gezinssituatie geprocedeerd.

Welke gevolgen heeft erkenning voor alimentatie, naam en nationaliteit?

De onderhoudsplicht is het meest tastbare gevolg. Een juridische ouder draagt bij in de kosten van verzorging en opvoeding tot het kind achttien is, en daarna in de kosten van levensonderhoud en studie tot eenentwintig jaar (artikel 1:395a BW). De hoogte hangt af van de behoefte van het kind en de draagkracht van beide ouders. Hoe dat uitpakt bij een gedeelde zorg, leest u in ons artikel over kinderalimentatie bij co-ouderschap.

Bij de erkenning kiezen de ouders samen de achternaam van het kind. Die keuze werkt door: volgende kinderen van dezelfde ouders krijgen in de regel dezelfde naam. Maken de ouders geen keuze, dan houdt het kind de naam die het al had.

Voor de nationaliteit geldt artikel 4 van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Een minderjarig kind dat vóór zijn zevende jaar door een Nederlander wordt erkend, wordt Nederlander. Gebeurt de erkenning later, dan moet de erkenner binnen een jaar na de erkenning aantonen dat hij de biologische vader is, bijvoorbeeld met een DNA-onderzoek.

Door de erkenning ontstaat ook een familierechtelijke betrekking met erfrechtelijke gevolgen. Voor de uitwerking daarvan, en voor de fiscale kant van schenkingen en nalatenschappen, verwijzen wij u naar een notaris of fiscalist.

Wat betekent gezag voor omgang, verhuizing en aansprakelijkheid?

Het recht op omgang hangt niet aan het gezag maar aan het ouderschap (artikel 1:377a BW). Ook een ouder zonder gezag heeft recht op omgang, en de andere ouder mag dat niet zonder grond blokkeren. Gaan ouders uit elkaar, dan leggen zij de zorgverdeling vast in een ouderschapsplan.

Bij een verhuizing telt het gezag juist wel. Wil een ouder met gezamenlijk gezag met het kind naar een andere stad of naar het buitenland, dan is toestemming van de andere ouder nodig. Ontbreekt die, dan beslist de rechter op grond van artikel 1:253a BW. Zonder toestemming of rechterlijke beslissing vertrekken kan strafrechtelijke gevolgen hebben (artikel 279 Sr) en leidt vaak tot een spoedprocedure.

Beslist de rechter over zo’n geschil, dan krijgt ook het kind een stem. Volgens de Rechtspraak roept de rechtbank kinderen vanaf acht jaar per brief op voor een kindgesprek. Het kind is niet verplicht te komen. De rechter vraagt vaak de Raad voor de Kinderbescherming om advies.

Gezag heeft ook gevolgen voor aansprakelijkheid. Voor schade die een kind jonger dan veertien jaar aan een ander toebrengt, is de ouder of voogd die het gezag uitoefent aansprakelijk (artikel 6:169 BW). Voor kinderen van veertien en vijftien jaar geldt een andere maatstaf. Meer daarover leest u in ons artikel over aansprakelijkheid voor schade door uw kinderen.

Tot slot beheert de ouder met gezag het vermogen van het kind en vertegenwoordigt hij het kind in rechtshandelingen (artikel 1:245 lid 4 BW). Een overeenkomst van betekenis namens het kind tekent dus de ouder met gezag.

Wanneer speelt voogdij een rol?

Voogdij is gezag dat door iemand anders dan een ouder wordt uitgeoefend. Dat speelt als beide ouders zijn overleden, als geen van hen het gezag kan uitoefenen of als de rechter het gezag heeft beëindigd. Voogd kan een familielid zijn, maar ook een gecertificeerde instelling voor jeugdbescherming. Ouders kunnen vooraf een voogd aanwijzen en dat laten aantekenen in het gezagsregister.

De inhoud van voogdij lijkt op ouderlijk gezag: verzorging en opvoeding, bewind over het vermogen en vertegenwoordiging. Een voogd is alleen geen juridische ouder. Er ontstaat dus geen familierechtelijke betrekking en geen onderhoudsplicht uit afstamming.

Voor ouders van een kind onder voogdij heeft dat een belangrijk gevolg. De Hoge Raad oordeelde op 19 december 2025 dat de wet voor hen geen regeling kent om geschillen over de uitvoering van de voogdij aan de rechter voor te leggen, en dat de rechter artikel 1:253a BW daarvoor niet naar analogie mag toepassen (ECLI:NL:HR:2025:1948). Ouders kunnen wel een omgangsregeling of informatie verzoeken, beëindiging van de voogdij vragen of herstel in het gezag verzoeken (artikel 1:277 BW).

Gezagswijziging of gezagsbeëindiging: wat is het verschil?

Wil één ouder het gezag alleen, dan is dat een gezagswijziging tussen ouders. De grondslagen staan in de artikelen 1:251a en 1:253n BW. De rechter toetst aan het klemcriterium: is er een onaanvaardbaar risico dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders? De drempel ligt hoog; slechte communicatie alleen is niet genoeg. Meer daarover in ons artikel over het ontnemen van ouderlijk gezag.

Iets anders is de beëindiging van het gezag op grond van artikel 1:266 BW. Dat is een kinderbeschermingsmaatregel op verzoek van de Raad voor de Kinderbescherming of het openbaar ministerie, geen geschil tussen ouders. Een ouder die de ander ongeschikt vindt, vraagt dus gezagswijziging en geen gezagsbeëindiging.

Kan een erkenning worden vernietigd?

Een erkenning is niet zomaar terug te draaien. Artikel 1:205 BW staat vernietiging alleen toe op de grond dat de erkenner niet de biologische vader is. Het kind kan dat verzoeken. De erkenner en de moeder die toestemming gaf, kunnen het alleen als zij door bedreiging, dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden tot de erkenning of de toestemming zijn gebracht. Aan het verzoek zijn termijnen verbonden. Spijt achteraf is geen grond; twijfelt u over de afstamming, laat dat dan vóór de erkenning uitzoeken.

Hoe controleert u het gezagsregister?

Het gezagsregister wordt bijgehouden door de rechtbank en vermeldt wie het gezag over een kind uitoefent. Volgens de Rechtspraak is het register openbaar en kan iedereen een uittreksel aanvragen. U heeft daarvoor de volledige naam, geboortedatum en geboorteplaats van het kind nodig.

Een uittreksel is de enige manier om zeker te weten of gezamenlijk gezag daadwerkelijk is aangetekend. Dat is vooral nuttig als er iets bijzonders speelde bij de erkenning, zoals vervangende toestemming, een minderjarige moeder of een eerdere gezagsbeslissing. Een fout die u meteen ontdekt, is eenvoudiger te herstellen dan een fout die pas bij een scheiding boven water komt.

Welke route past bij uw gezinssituatie?

• Getrouwd of geregistreerd partner bij de geboorte: ouderschap en gezag zijn meestal van rechtswege geregeld. Voor duomoeders leidt het huwelijk of partnerschap niet in alle gevallen tot ouderschap; dan blijft erkenning nodig.
• Samenwonend zonder huwelijk of partnerschap: een samenlevingscontract verandert niets aan het ouderschap. Erkenning is de route, en die levert sinds 2023 in de regel ook gezamenlijk gezag op.
• Kind erkend vóór 1 januari 2023: gezamenlijk gezag moet nog worden aangevraagd, samen via het formulier of zonder medewerking via een verzoek aan de rechtbank.
• Minderjarige moeder: haar toestemming voor erkenning is nodig, maar van rechtswege ontstaat geen gezamenlijk gezag zolang zij het gezag zelf niet uitoefent.
• Moeder weigert toestemming: verzoek om vervangende toestemming (artikel 1:204 lid 3 BW), en daarna apart het gezag.

Wat speelt er in internationale situaties?

Bij ouders van verschillende nationaliteiten of met een woonplaats in het buitenland is de eerste vraag welk recht van toepassing is en welke rechter bevoegd is. Dat volgt uit Boek 10 BW en uit verdragen, waaronder het Haags Kinderbeschermingsverdrag van 1996. Een erkenning die in het ene land geldig is, wordt niet altijd zonder meer in het andere land erkend, en dat werkt door in gezag, naam en nationaliteit.

Praktisch is vooral van belang dat gezag bepaalt of u met het kind mag reizen of verhuizen. Een verhuizing naar het buitenland zonder toestemming van de andere gezaghebbende ouder of de rechter kan als internationale kinderontvoering worden aangemerkt, met een teruggeleidingsprocedure tot gevolg. Meer daarover in ons artikel over verhuizen, gezag en paspoorten bij een internationale echtscheiding.

Hoe helpen wij bij erkenning en gezag?

Onze familierechtadvocaten kunnen onder meer:

• een uittreksel uit het gezagsregister opvragen en beoordelen welke route voor u openstaat;
• een verzoek om vervangende toestemming voor erkenning indienen (artikel 1:204 lid 3 BW);
• gezamenlijk gezag verzoeken als de andere ouder niet meewerkt (artikel 1:253c BW);
• een procedure voeren over eenhoofdig gezag (artikel 1:251a of 1:253n BW) of over een geschil tussen ouders met gezamenlijk gezag (artikel 1:253a BW).

Erkenning en gezag in vijf punten

• Erkenning beslist wie ouder is; gezag beslist wie over het kind mag beslissen.
• Voor erkenning van een kind onder de zestien is toestemming van de moeder nodig, vanaf twaalf jaar ook van het kind; de rechter kan die toestemming vervangen.
• Bij een erkenning vanaf 1 januari 2023 ontstaat in de regel gezamenlijk gezag, maar niet na vervangende toestemming of bij een minderjarige moeder.
• Voor een erkenning vóór 2023 moet gezamenlijk gezag nog worden aangevraagd; samen kan dat gratis en zonder advocaat.
• Een ouder zonder gezag blijft onderhoudsplichtig en houdt recht op omgang en informatie.